مهار جنگ در دقیقه ۹۰/ درگیری یک روزه با اسرائیل پیش درآمد توافق ایران و آمریکا؟

اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: با واکنش اسرائیل به این حمله، آتش‌بس بین ایران و آمریکا تا ایستگاه پایانی پیش رفت، اما تبادل آتش در کمتر از ۲۴ ساعت به پایان رسید. از یک سو ،قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء و از سوی دیگر اسرائیل اعلام کردند که عملیات پایان یافته است. البته منابع آگاه می‌گویند توقف حملات اسرائیل به ایران به دلیل فشار‌های دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا بوده است. گویی ترامپ به قدری از این آغاز درگیری ناراضی بوده که به آمریکا اعلام کرده در رهگیری موشک‌های ایران نیز به اسرائیل کمک نکند.

منابع آگاه به اقتصادآنلاین گفته‌اند که تفاهم اولیه پایان جنگ بین ایران و آمریکا به مراحل نهایی نزدیک شده و احتمالا تلاش ترامپ برای برقراری دوباره آتش‌بس نیز در همین راستا بوده است.

درگیری از کجا آغاز شد؟

جرقه درگیری یک روزه زمانی زده شد که نیرو‌های اسرائیلی بار دیگر منطقه ضاحیه در جنوب بیروت را هدف حملات سنگین خود قرار دادند.

نواف سلام، نخست‌وزیر لبنان، پیش از این فاش کرده بود که اسرائیل از زمان اعلام مصالحه در فروردین، نزدیک به ۳۵۰۰ بار حریم هوایی و خاک لبنان را بمباران کرده و کل توازن پایداری را به هم زده است.

با بمباران ضاحیه اما، سپاه پاسداران که پیش از این بار‌ها هشدار داده بود تداوم تهاجم به ضاحیه را به معنای نقض صریح آتش‌بس تلقی کرده و به آن پاسخ مستقیم خواهد داد، حملات موشکی را آغاز کرد.

بر اساس گزارش‌های میدانی، ارتش ایران تا ظهر روز دوشنبه در مجموع بین ۲۰ تا ۲۴ فروند موشک بالستیک به سمت مواضع اسرائیل شلیک کرد. هم‌زمان، جنبش انصارالله یمن نیز موشک به سمت اسرائیل شلیک کرد و اعلام کرد که از این پس تنگه باب‌المندب به روی کشتی‌های اسرائیلی و مرتبط با آن بسته خواهد بود.

واکنش تل‌آویو و استراتژی ضربه به زیرساخت‌ها

پاسخ اسرائیل به حملات موشکی ایران در بامداد دوشنبه انجام داد. آن هم در حالی که دونالد ترامپ آشکارا گفت که از حمله اسرائیل به ضاحیه راضی نیست و همچنین از آنها می‌خواهد که به حمله ایران واکنش نشان ندهند.

با این حال، نتانیاهو به خواسته‌های ترامپ وقعی نگذاشت و براساس ادعا‌های اسرائیلی، ۲۰ نقطه را در خاک ایران هدف قرار داد. از جمله مهم‌ترین این اهداف، مجتمع پتروشیمی بندر ماهشهر در جنوب غربی ایران بود. مقامات نظامی تل‌آویو مدعی شدند که این تاسیسات مواد اولیه منحصربه‌فردی را برای ساخت موشک‌های بالستیک تولید می‌کرده است.

در مقابل، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با تایید اصابت دو پرتابه به پتروشیمی کارون ماهشهر، اعلام کرد که در اقدامی متقابل، صنایع پتروشیمی بندر حیفا در اسرائیل را هدف حملات موشکی خود قرار داده و تاکید کرد که بازی با امنیت انرژی منطقه، عواقب وخیمی برای تل‌آویو خواهد داشت.

از سوی دیگر، رسانه‌های بین‌المللی از شنیده شدن صدای پدافند هوایی و انفجار در شهر‌های تهران، اصفهان، کرج، شهرری و تبریز خبر دادند. مقامات هوانوردی ایران نیز به سرعت پرواز‌های فرودگاه‌های مهرآباد، امام خمینی و شیراز را لغو کردند. ارتش اسرائیل ادعا کرد سامانه‌های پدافند راهبردی ایران را که پس از درگیری‌های تابستان گذشته بازسازی شده بودند، منهدم کرده است؛ ادعایی که از سوی منابع داخلی ایران تایید نشد و خبرگزاری‌های رسمی اعلام کردند در نقاطی مانند فرودگاه شیراز هیچ‌گونه اصابت یا انفجاری رخ نداده است.

جمعیت هلال احمر ایران نیز رسماً اعلام کرد که با وجود اصابت پرتابه‌ها به ۱۲ نقطه از کشور، هیچ خسارت جانی یا مصدومیتی ثبت نشده و نیرو‌های امدادی در آمادگی کامل قرار دارند. این آمار با ادعای اسرائیل مبنی بر حمله به ۲۰ نقطه در ایران فاصله داشت. 

منطق بازدارندگی پیام‌محور

از منظر تحلیلی، منازعه اخیر را می‌توان در چارچوب نظریه بازدارندگی پیام‌محور ارزیابی کرد. در این مدل رفتاری، اقدامات نظامی بیش از آنکه با هدف حفاظت مستقیم از مرز‌ها طراحی شوند، با هدف ارسال سیگنال‌های معتبر به طرف مقابل عملیاتی می‌گردند.

ایران با پاسخ موشکی فوری خود به نقض آتش‌بس در لبنان، نشان داد که بر خطوط قرمز خود اصرار دارد. اما ویژگی ذاتی این نوع بازدارندگی، بازتولید چرخه تلافی است. چرا که طرف مقابل نیز برای حفظ اعتبار سیاسی و نظامی خود، ناگزیر به پاسخ‌دهی در داخل خاک ایران می‌شود.

این توازن ناپایدار تهدید، امنیت را نه از طریق کاهش خطر، بلکه از طریق توزیع متقابل آسیب‌پذیری تعریف می‌کند. واقعیت این است که تداوم مسیر تبادل آتش، دقیقاً همان راهبردی است که جریان‌های رادیکال در اسرائیل برای انحراف مسیر دیپلماسی به آن نیاز دارند.

هر چقدر شعله درگیری‌های نظامی مستقیم میان تهران و تل‌آویو گسترده‌تر شود، پنجره‌های دیپلماتیک بسته‌تر و هزینه مصالحه برای طرفین سنگین‌تر خواهد شد. بنابراین، ایران با اعلام پایان رسمی عملیات خود از طریق قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، نشان داد که تمایلی به عبور آگاهانه به سطحی بالاتر از درگیری فرسایشی ندارد و ترجیح می‌دهد پیام قدرت خود را در همان سطح کنترل‌شده حفظ کند. به ویژه آنکه براساس اخبار غیررسمی و سیگنال‌های ترامپ، تفاهم اولیه نیز بسیار نزدیک است.

ادامه دیپلماسی و افق توافق

به گزارش اقتصادآنلاین، بزرگ‌ترین شگفتی این درگیری ۲۴ ساعته، سرعت ورود و نقش‌آفرینی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده بود.

در نهایت نیز فشار کاخ سفید برای پایان درگیری تاثیر به‌سزایی داشت. ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد که ایران و اسرائیل فورا باید شلیک را متوقف کنند و مدعی شد که مذاکرات نهایی برای دستیابی به یک صلح فوری در حال انجام است؛ هرچند وی تاکید کرد که محاصره دریایی ایران تا زمان امضای توافق نهایی ادامه خواهد داشت. هم‌زمان، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا نیز خواستار بازگشت فوری به میز مذاکره و آتش‌بس پایدار شد.

به نظر می‌رسد این تبادل آتش نه تنها میز مذاکره را منهدم نکرده، بلکه گویی به عنوان یک تسهیل‌گر، ضرورت دستیابی به توافق را برای طرفین روشن‌تر ساخته است. گویی که با ادامه درگیری، پیامد‌های جنگ دوباره برای طرفین روشن‌تر می‌شود.

چه خواهد شد؟

در حالی که شیپور‌های جنگ در منطقه موقتاً خاموش شده‌اند، نگاه‌ها دوباره به تهران و واشنگتن است.

اگر کانال‌های دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن که ترامپ نیز به آن اشاره کرده، بتوانند بر اختلاف‌نظر‌ها غلبه کنند، این درگیری یک‌روزه می‌تواند آخرین غرش موشک‌ها پیش از یک چرخش بزرگ راهبردی به سمت کاهش تنش و امضای تفاهم اولیه باشد. هرچند که با وجود اسرائیل و تداوم حملات به جنوب لبنان، در صورت حصول تفاهم اولیه نیز مسیر پرپیچ‌وخمی برای رسیدن به توافق جامع و پایدار بین ایران و آمریکا در پیش خواهد بود.