شوی دیپلماتیک ترامپ برای سنا/ چرا تبادل پیام میان ایران و آمریکا به نتیجه نمیرسد؟
دیپلمات پیشین ایران، معتقد است برخلاف برخی ادعاها هیچ گفتوگوی مستقیمی میان ایران و آمریکا در جریان نیست و تنها تبادل پیام از طریق پاکستان ادامه دارد. به گفته او، آمریکا تاکنون هیچیک از مطالبات اصلی ایران را نپذیرفته و همزمان با تشدید اقدامات نظامی و افزایش حضور دریایی خود، در پی کسب امتیاز از طریق فشار و ارعاب است.
به گزارش اقتصادآنلاین، در حالی که گمانهزنیها درباره آینده مذاکرات ایران و آمریکا و امکان دستیابی به تفاهمی جدید همچنان ادامه دارد، تبادل آتش در خلیج فارس افزایش پیدا کرده است.
محسن پاکآیین، دیپلمات پیشین ایران و کارشناس روابط بینالملل، معتقد است آنچه امروز جریان دارد نه مذاکره، بلکه صرفاً تبادل پیام است و نشانهای از پذیرش مطالبات ایران و تغییر رویکرد آمریکا در این روند دیده نمیشود.
او با اشاره به تداوم فشارهای نظامی آمریکا، تأکید میکند که آمریکا هنوز ارادهای برای دستیابی به توافق نشان نداده است.
این دیپلمات پیشین در بخش دیگری از گفتوگو به موضوع تنگه هرمز، سناریوهای پیشروی ایران در برابر فشارهای دریایی آمریکا و میزان تأثیرگذاری گذر زمان بر معادلات دو طرف پرداخته است.
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
*همانطور که میدانید، روند تعاملات میان ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد. اما به نظر میرسد این روند طولانی و حتی فرسایشی شده است. به نظر شما گره اصلی که مانع دستیابی به تفاهم اولیه شده چیست و در چه شرایطی امکان دستیابی به تفاهم وجود خواهد داشت؟
ببینید، ابتدا باید این نکته را روشن کنم که گفتوگویی میان ایران و آمریکا در جریان نیست. تنها موردی که مطرح بود، همان موضوعی بود که آقای قالیباف برای دیدار با جیدی ونس به اسلامآباد رفت و در همان چارچوب مطرح شد. غیر از آن، تاکنون گفتوگویی میان ایران و آمریکا اتفاق نیفتاده است.
البته تبادل پیام برقرار است و پاکستانیها پیامهایی را میان دو طرف منتقل میکنند، اما این تلاشها تاکنون نتیجهای در پی نداشته است. سفرهایی که مقامات پاکستانی به ایران انجام دادهاند، نوعی خوشبینی ایجاد کرده، اما من اعتقاد ندارم که صرف این سفرها بتواند گرهگشا باشد.
همچنین گفته شده قرار است بار دیگر یکی از مقامات پاکستانی به تهران سفر کند. پاکستان بهدنبال آن است که از مسیر میانجیگری، جایگاه منطقهای و بینالمللی خود را ارتقا دهد و به همین دلیل، هیأتهایی را به ایران اعزام میکند تا نشان دهد در این حوزه فعال است. این فعالیتها قابل تقدیر است و از دوستان پاکستانی نیز تشکر میکنیم، اما نباید تصور کرد که رفتوآمد مقامات پاکستانی، بدون آنکه ارادهای در آمریکا شکل گرفته باشد، میتواند نتیجهبخش باشد.
مشکل اصلی این است که آمریکا نمیخواهد توافقی صورت بگیرد. ترامپ برای اینکه بتواند به مجلس نمایندگان پاسخ دهد یا افکار عمومی را قانع کند، وانمود میکند که در حال انتقال پیام با ایران است. حتی گاهی از این روند با عنوان مذاکره یاد میکند و گاهی نیز مدعی میشود که در آستانه توافق قرار داریم.
اما واقعیت این است که آمریکاییها تاکنون هیچیک از مطالبات ما را نپذیرفتهاند؛ نه حق حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، نه حق برخورداری از برنامه هستهای صلحآمیز و نه انتقال داراییهای بلوکهشده ایران. همچنین توانایی یا ارادهای برای جلوگیری از حملات رژیم صهیونیستی به لبنان نیز نشان ندادهاند؛ بنابراین مطالبات ایران تأمین نشده و طبیعی است که تا زمانی که این مطالبات محقق نشود، امکان دستیابی به توافق وجود نخواهد داشت.
تشدید فشار نظامی؛ نشانهای از بیاعتقادی آمریکا به آتشبس
علاوه بر این، رویکرد نظامی آمریکا نیز برخلاف ادعای آتشبس در روزهای اخیر تشدید شده است. حملات انجامشده و همچنین اقداماتی که در جزیره سیری و مناطق دیگر صورت گرفته، نشان میدهد آمریکاییها اعتقادی به آتشبس ندارند.
استقرار ۱۵ ناو نظامی در اطراف ایران نیز بیانگر همین موضوع است. این اقدامات نشان میدهد که آمریکا بهدنبال آن است که از طریق نظامیگری و ارعاب از ایران امتیاز بگیرد.
من با این وضعیت نسبت به آینده تبادل پیامها خوشبین نیستم؛ مگر آنکه پاکستان بتواند به آمریکاییها تفهیم کند که بدون رعایت اعتدال و بدون حرکت در چارچوب منافع متقابل، این روند به نتیجه نخواهد رسید.
*آیا معتقدید آمریکا در حال خرید زمان است و ممکن است دوباره به سمت گزینه نظامی حرکت کند یا اینکه هدف آن، وادار کردن ایران به پذیرش خواستههایش از طریق محاصره دریایی است؟
به نظر من هر دو مورد مطرح است. آمریکا برای اینکه از فشارهای داخلی خارج شود و در سطح خارجی نیز بتواند نوعی اجبار علیه ایران ایجاد کند، نیاز دارد وضعیت فعلی را حفظ کرده و وارد جنگ جدیدی نشود.
از سوی دیگر، محاصره دریایی نیز بدون نظامیگری نتیجهای نخواهد داشت. اگر وارد فاز نظامی شود، عملاً آتشبس را نقض کرده است؛ موضوعی که در چند مورد نیز شاهد آن بودهایم.
به نظر من ترامپ در وضعیت بسیار دشواری قرار دارد. از یکسو میخواهد ادعا کند که آتشبس را پذیرفته و مسیر دیپلماتیک را انتخاب کرده است، اما در عمل نمیتواند مطابق این ادعا رفتار کند.
به همین دلیل، در سطح بینالمللی امکان ایجاد اجماع علیه ایران را ندارد و در سطح داخلی نیز نمیتواند پاسخگوی انتظارات مردم و مجلس نمایندگان باشد. او با مشکلات جدی روبهرو است و باید دید چگونه میتواند از این وضعیت خارج شود.
*صرفنظر از چالشهای آمریکا، از جمله بحران انرژی، آیا محاصره دریایی و طولانی شدن این روند برای ایران هزینهزا نیست؟
ببینید، ما هیچگاه از درگیری استقبال نمیکنیم، اما این به آن معنا نیست که در نتیجه محاصره دریایی، امتیازی ناعادلانه به آمریکاییها بدهیم.
ما برای همه وضعیتها آمادگی داریم. اگر بخواهند محاصره دریایی را ادامه دهند، ما نیز تلاش خواهیم کرد بهگونهای عمل کنیم که موفق نشوند. تنگه هرمز را بهطور کامل مدیریت میکنیم و تدابیر دیگری نیز وجود دارد که فرماندهان نظامی در صورت لزوم اتخاذ خواهند کرد.
تنگه هرمز؛ اهرم راهبردی ایران در مقاطع مختلف
*بنابراین فکر میکنید شرایط تنگه هرمز و حتی توقف کامل عبور و مرور در آن میتواند یکی از سناریوهای پیشروی ایران در صورت تداوم شرایط موجود باشد؟
به نظر من روند فعلی در تنگه هرمز، روندی هوشمندانه است. ما به برخی کشتیها اجازه عبور میدهیم و همین مسئله باعث شده آمریکاییها نتوانند سایر کشورها را متقاعد کنند که ایران تنگه هرمز را مسدود کرده است.
در شرایط فعلی، عامل اصلی اختلالات و محدودیتها بیشتر خود آمریکاییها تلقی میشوند. در هر صورت، ایران از اهرم تنگه هرمز میتواند در مقاطع مختلف استفاده کند؛ گاهی محدودیتها را افزایش دهد و گاهی شرایط را بازتر کند.
البته این موضوعی است که مسئولان نظام با توجه به شرایط و مقتضیات زمان درباره آن تصمیمگیری خواهند کرد.
