آیا کمبود ویتامین دی شدت دردهای مزمن را افزایش می‌دهد؟

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از فرارو، نقش ویتامین دی در سلامت استخوان‌ها سال‌هاست شناخته شده است، اما تحقیقات جدید نشان می‌دهد تأثیر این ویتامین ممکن است فراتر از آن چیزی باشد که پیش‌تر تصور می‌شد و سطح پایین ویتامین دی می‌تواند بر تجربه درد نیز اثر بگذارد و حتی میزان مصرف داروهای ضد درد را افزایش دهد.بر اساس نتایج یک مطالعه جدید که در نشریه تخصصی «Regional Anesthesia & Pain Medicine» منتشر شده است، زنان مبتلا به سرطان سینه که دچار کمبود ویتامین دی هستند، ممکن است پس از جراحی درد بیشتری را تجربه کنند و به مقادیر بالاتری از داروهای مسکن اپیوئیدی نیاز داشته باشند.

پژوهشگران معتقدند بیمارانی که سطح ویتامین دی آن‌ها کمتر از ۳۰ نانومول در لیتر است، ممکن است از دریافت مکمل‌های این ویتامین پیش از انجام جراحی برداشت کامل سینه سود ببرند.

در سال‌های اخیر، توجه دانشمندان به نقش ویتامین دی در تنظیم و درک درد افزایش یافته است. شواهد علمی نشان می‌دهد این ویتامین می‌تواند از طریق تأثیر بر سیستم ایمنی و فرآیندهای التهابی، نحوه پردازش و احساس درد در بدن را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، کمبود ویتامین دی در میان بیماران مبتلا به سرطان سینه نیز نسبتاً شایع است؛ موضوعی که اهمیت بررسی ارتباط میان این دو عامل را دوچندان می‌کند.

بررسی وضعیت بیماران پیش از جراحی و پس از آن

این مطالعه در بیمارستان دانشگاه فیوم مصر و در فاصله سپتامبر ۲۰۲۴ تا آوریل ۲۰۲۵ انجام شد. پژوهشگران ۱۸۴ زن مبتلا به سرطان سینه را که قرار بود تحت عمل جراحی برداشت یک سینه قرار گیرند، مورد بررسی قرار دادند. شرکت‌کنندگان به دو گروه تقسیم شدند. نیمی از آن‌ها دارای کمبود ویتامین دی بودند و سطح این ویتامین در خونشان کمتر از ۳۰ نانومول در لیتر اندازه‌گیری شده بود. نیم دیگر دارای سطح ویتامین دی بالاتر از این مقدار بودند.

به جز تفاوت در میزان ویتامین دی، ویژگی‌های دو گروه تقریباً مشابه بود. میانگین سنی بیماران در گروه دارای کمبود ویتامین دی حدود ۴۴ سال و در گروه دیگر حدود ۴۲ سال گزارش شد. تمام بیماران مراقبت‌های استاندارد بیمارستانی را قبل، حین و پس از جراحی دریافت کردند. نکته مهم این بود که پزشکان و کادر درمانی که مسئول مراقبت از بیماران بودند، از وضعیت ویتامین دی آن‌ها اطلاعی نداشتند تا نتایج مطالعه تحت تأثیر قضاوت یا رفتار متفاوت درمانگران قرار نگیرد.

چگونه درد بیماران کنترل شد؟

در طول جراحی، از داروی فنتانیل برای کنترل درد استفاده شد. فنتانیل یکی از داروهای اپیوئیدی قوی است که معمولاً در اتاق عمل و شرایط پزشکی خاص به کار می‌رود. پس از پایان جراحی نیز همه بیماران هر هشت ساعت یک بار به صورت وریدی استامینوفن دریافت کردند. علاوه بر این، به آن‌ها اجازه داده شد در صورت نیاز، با فشردن یک دکمه مخصوص، خودشان میزان مشخصی از داروی ترامادول را دریافت کنند. ترامادول نیز از دسته داروهای مخدر ضد درد محسوب می‌شود و در این مطالعه به صورت کنترل‌شده در اختیار بیماران قرار داشت.

کمبود ویتامین دی با درد بیشتر همراه بود

پژوهشگران شدت درد بیماران را بلافاصله پس از جراحی و سپس در فواصل ۶، ۱۲، ۱۸ و ۲۴ ساعت بعد ارزیابی کردند. همچنین عواملی مانند تهوع، استفراغ، میزان خواب‌آلودگی و مدت بستری شدن در بیمارستان نیز ثبت شد. نتایج نشان داد بیمارانی که دچار کمبود ویتامین دی بودند، تقریباً سه برابر بیشتر از سایر بیماران درد متوسط تا شدید را در ۲۴ ساعت نخست پس از جراحی گزارش کردند.

البته محققان تأکید کردند که هیچ‌یک از بیماران در دو گروه، درد بسیار شدید با امتیاز ۷ یا بالاتر را در مقیاس صفر تا ۱۰ تجربه نکردند. تفاوت اصلی میان گروه‌ها مربوط به افزایش موارد درد با شدت متوسط، یعنی امتیاز ۴ تا ۶ بود. این یافته نشان می‌دهد کمبود ویتامین دی لزوماً باعث دردهای بسیار شدید نمی‌شود، اما می‌تواند احتمال تجربه دردهای آزاردهنده و نیازمند درمان را افزایش دهد.

مصرف بیشتر داروهای مخدر در بیماران دارای کمبود ویتامین دی

علاوه بر شدت درد، میزان مصرف داروهای ضد درد نیز در دو گروه تفاوت قابل توجهی داشت. بررسی‌ها نشان داد بیماران با کمبود ویتامین دی در طول عمل جراحی به طور متوسط حدود ۸ میکروگرم فنتانیل بیشتر دریافت کردند. پژوهشگران این اختلاف را نسبتاً محدود توصیف کردند.

اما تفاوت واقعی پس از جراحی نمایان شد. بیماران مبتلا به کمبود ویتامین دی به طور میانگین ۱۱۲ میلی‌گرم ترامادول بیشتری از بیمارانی مصرف کردند که سطح ویتامین دی آن‌ها در محدوده مناسب قرار داشت. با توجه به اینکه ترامادول به صورت خودکنترل در اختیار بیماران قرار داشت، این افزایش مصرف می‌تواند نشان‌دهنده نیاز واقعی آن‌ها به تسکین درد بیشتر باشد.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟

مصرف داروهای اپیوئیدی همواره با نگرانی‌هایی همراه است. این داروها اگرچه در کنترل درد مؤثر هستند، اما می‌توانند عوارضی مانند تهوع، استفراغ، خواب‌آلودگی، گیجی و اختلال در تمرکز ایجاد کنند. همچنین در برخی موارد، مصرف طولانی‌مدت آن‌ها خطر وابستگی و اعتیاد را نیز به همراه دارد.

در این مطالعه نیز میزان تهوع پس از جراحی در گروه دارای کمبود ویتامین دی بیشتر بود. موارد استفراغ نیز تنها در همین گروه مشاهده شد؛ هرچند تعداد این موارد آن‌قدر زیاد نبود که از نظر آماری تفاوت معناداری میان دو گروه ایجاد کند.

با این حال، پژوهشگران معتقدند کاهش نیاز به داروهای مخدر از طریق راهکارهای ساده‌تر، مانند اصلاح کمبود ویتامین دی، می‌تواند مزایای قابل توجهی برای بیماران داشته باشد.

نتیجه‌گیری پژوهشگران

با وجود محدودیت‌ها، پژوهشگران نتیجه گرفتند کمبود ویتامین دی با افزایش احتمال بروز درد متوسط تا شدید پس از جراحی و همچنین مصرف بیشتر داروهای اپیوئیدی در بیماران تحت عمل ماستکتومی ارتباط دارد.

آن‌ها در پایان گزارش خود تأکید کردند مصرف مکمل ویتامین دی پیش از جراحی در بیماران مبتلا به سرطان سینه که سطح این ویتامین در خونشان کمتر از ۳۰ نانومول در لیتر است، ممکن است به کاهش درد پس از عمل کمک کند.

اگرچه برای تأیید قطعی این یافته‌ها به مطالعات گسترده‌تر و کارآزمایی‌های بالینی بیشتری نیاز است، اما نتایج فعلی بار دیگر اهمیت بررسی و اصلاح کمبود ویتامین دی را در بیماران مبتلا به سرطان سینه برجسته می‌کند؛ اقدامی ساده که شاید بتواند بخشی از روند بهبودی پس از جراحی را آسان‌تر و کم‌دردتر کند.