آخرین وضعیت بزرگترین پروژه جادهای کشور / قطعه ۳ آزادراه تهران-شمال چه زمانی به بهرهبرداری میرسد؟
در حالی که بخشهایی از آزادراه تهران–شمال به بهرهبرداری رسیده و برخی مراحل دیگر همچنان در حال اجراست، وضعیت یکی از قطعات اصلی این مسیر بار دیگر به موضوعی قابل توجه در روند تکمیل پروژه تبدیل شده است.
به گزارش اقتصادآنلاین، آزادراه تهران–شمال که از مهمترین طرحهای زیرساختی کشور در حوزه حملونقل به شمار میرود، پس از نزدیک به سه دهه از آغاز عملیات اجرایی، اکنون به نقطهای رسیده که بخشهای عمدهای از آن به بهرهبرداری رسیده و تکمیل قطعه ۳ بهعنوان دشوارترین بخش مسیر، نقش تعیینکنندهای در پایان پروژه دارد.
بر اساس اظهارات اخیر مسئولان بنیاد مستضعفان و دولت، عملیات اجرایی این قطعه آغاز شده، اما پیشرفت آن همچنان وابسته به تأمین منابع مالی، رفع الزامات محیطزیستی و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی است.
مسیر ۱۲۴ کیلومتری تا شمال؛ تعریف یک شریان ملی
این آزادراه به طول ۱۲۴ کیلومتر از محدوده تقاطع همت–آزادگان آغاز شده و در نهایت به شهرستان چالوس در استان مازندران میرسد.
هدف از اجرای این پروژه، کاهش حدود سه ساعت زمان سفر در شرایط عادی، کوتاهتر شدن مسیر دسترسی به شمال کشور، ارتقای ایمنی جادهای، کاهش تصادفات، تسهیل حملونقل کالا، رونق گردشگری، صرفهجویی سالانه حدود ۱۲۴ میلیون لیتر سوخت و کاهش آلایندگی عنوان شده است.
این محور در چهار قطعه اصلی طراحی شده است:
- قطعه ۱: ۳۲ کیلومتر (تهران تا سهراهی شهرستانک)
- قطعه ۲: ۲۲ کیلومتر (سهراهی شهرستانک تا پل زنگوله)
- قطعه ۳: حدود ۵۰ کیلومتر (پل زنگوله تا مرزنآباد)
- قطعه ۴: ۲۰ کیلومتر (مرزنآباد تا کمربندی چالوس)
قطعات تکمیل شده؛ پیشرفت تدریجی در مسیر کوهستانی
مطابق اطلاعات منتشر شده، قطعه نخست در سال ۱۳۹۸ وارد مدار بهرهبرداری شده است. در قطعه دوم نیز باند اول در تیر ۱۴۰۲ افتتاح شد و باند دوم با طول ۱۵.۵ کیلومتر در شهریور سال گذشته به بهرهبرداری رسید.
همچنین با تکمیل تونل البرز غربی، این بخش عملاً در آستانه تکمیل نهایی قرار گرفته و پیشبینی میشود تا سال ۱۴۰۶ بهطور کامل زیر بار ترافیک قرار گیرد.
در قطعه چهارم نیز بخش ابتدایی پروژه در سال ۱۳۹۴ افتتاح شده است. با این حال، همچنان قطعه سوم بهعنوان حلقه مفقوده آزادراه باقی مانده و تمرکز اصلی اجرای پروژه بر این بخش قرار گرفته است.
قطعه ۳؛ نقطه گرهی و دشوارترین بخش پروژه
به گفته حسین دهقان، رئیس بنیاد مستضعفان، عملیات اجرایی قطعه سوم چند ماهی است آغاز شده و بخشی از منابع مالی آن تأمین شده است. او اعلام کرده در صورت رفع موانع، امکان تکمیل این قطعه در بازهای ۴ تا ۵ ساله وجود دارد.
بر اساس اطلاعات موجود، شروع عملیات اجرایی از اسفند ۱۴۰۳ بوده و در فاز نخست، حدود ۸ کیلومتر ابتدایی مسیر از محدوده پل زنگوله تا روستای ولیآباد در اولویت اجرا قرار گرفته تا بخشی از گرههای ترافیکی منطقه سیاهبیشه کاهش یابد. همچنین حدود ۷ ماه از آغاز فعالیت اجرایی در این بخش میگذرد و مسیر اجرا و طراحیهای اصلی تعیین شده است.
چالشهای فنی و طبیعی؛ مسیر سخت در دل کوهستان
به گفته مسئولان پروژه، قطعه سوم با مجموعهای از پیچیدگیهای فنی و طبیعی روبهروست. بخش قابل توجهی از مسیر، بین ۴۰ تا بیش از ۵۰ درصد، شامل پلها و تونلهای سنگین است که اجرای آن را به یکی از دشوارترین پروژههای راهسازی کشور تبدیل کرده است.
از سوی دیگر، عبور مسیر از کوهستانهای جوان و ناپایدار، شرایط زمینشناسی دشواری ایجاد کرده و طراحی و اجرای سازههای سنگین را پیچیدهتر ساخته است.
همچنین قرار گرفتن بخشهایی از مسیر در مناطق حساس و حفاظتشده، دریافت مجوزهای محیطزیستی و رعایت الزامات منابع طبیعی را به یکی از محورهای اصلی اجرای پروژه تبدیل کرده است.
تأمین مالی و محیطزیست؛ دو محور اصلی تأخیر
در بخش مالی، اعلام شده این پروژه بهصورت مشارکتی ۵۰–۵۰ میان دولت و بنیاد مستضعفان اجرا میشود. با این حال، بر اساس اظهارات مسئولان، سهم دولت در تأمین مالی با تأخیر همراه بوده و حدود ۶.۵ همت از تعهدات پیشبینیشده عقبماندگی وجود دارد. همین مسئله یکی از عوامل کندی در روند اجرای قطعه سوم عنوان شده است.
در کنار آن، موضوع الزامات محیطزیستی نیز نقش مهمی در پیشبرد پروژه دارد. سازمان حفاظت محیطزیست برای این قطعه مجوز مشروط صادر کرده و بررسی جزئیات و اصلاحات فنی مرتبط با این مجوز همچنان در حال انجام است تا شرایط اجرای دقیق پروژه نهایی شود.
ورود دولت به مدیریت بحران پروژه
در همین راستا، محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در نشستی رسمی با تأکید بر اهمیت این پروژه ملی، دستور داده است موانع اجرایی آزادراه تهران–شمال ظرف دو هفته شناسایی و جمعبندی شود تا مسیر تصمیمگیری برای تأمین منابع و رفع اختلافات هموار گردد.
جمعبندی؛ قطعه ۳ بهعنوان تعیینکننده سرنوشت آزادراه
با تکمیل بخشهای عمده قطعات ۱، ۲ و ۴، اکنون آزادراه تهران–شمال وارد مرحلهای شده که سرنوشت نهایی آن تقریباً به قطعه ۳ وابسته است. این قطعه به دلیل طول زیاد، شرایط سخت زمینشناسی، حجم بالای سازههای فنی و ملاحظات محیطزیستی، پیچیدهترین بخش کل پروژه محسوب میشود و تکمیل آن نیازمند هماهنگی کامل میان دولت، بنیاد مستضعفان و نهادهای نظارتی است.
در صورت تأمین به موقع منابع مالی، حلوفصل الزامات محیطزیستی و اجرای تعهدات دستگاههای اجرایی، امکان بهرهبرداری کامل از این آزادراه در بازه ۴ تا ۵ سال آینده مطرح شده است؛ موضوعی که در صورت تحقق، یکی از بزرگترین پروژههای زیرساختی چند دهه اخیر کشور را به مرحله نهایی خواهد رساند.