آسیب‌‌های توقف طولانی معاملات بازار سهام؛ سازوکار بازگشایی بورس

اقتصادآنلاین، آرمان هنرکار؛ معاملات بازار سهام بعد از حدود ۴۰ روز کاری، همچنان متوقف است. موضوعی که مخالفان و موافقانی دارد. برخی گمانه‌زنی‌ها از احتمال بازگشایی در شنبه هفته آینده حکایت دارد.

محسن خدابخش نایب‌رئیس اسبق هیئت‌مدیره سازمان بورس، در ویژه‌برنامه «رصد» اقتصادآنلاین، که به زودی منتشر خواهد شد، تصویری بسیار پیچیده‌تر از پشت‌پرده این تأخیر ارائه کرد و توضیح داد که چرا بازگشایی بورس در شرایط فعلی مانند «فشردن یک دکمه ساده» نیست.

بازار در وضعیت عادی نیست

خدابخش تأکید کرد: «شرایط فعلی بازار به هیچ‌وجه عادی نیست و نمی‌توان تصمیم درباره بازگشایی را با معیار‌های دوره‌های معمول بررسی کرد.» او توضیح داد که علاوه بر خود بازار، نهاد‌های مالی، شرکت‌های بزرگ، سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی نیز درگیر تبعات این وضعیت‌اند؛ تبعاتی که بسته‌بودن طولانی‌مدت بازار تشدیدش کرده است. خدابخش گفت: «تاب‌آوری نهاد‌های مالی یکی از مهم‌ترین ستون‌های بازار است و این تعطیلی کش‌دار، مستقیم روی این تاب‌آوری فشار وارد می‌کند.» او افزود: «اگر قرار است بازار پس از بحران دوباره نقش‌آفرینی کند، باید مراقب باشیم که نهاد‌های مالی از این دوره فرسایشی آسیب جدی نبینند.»

نقدشوندگی و شفافیت؛ دو اصل که آسیب دیده‌اند

خدابخش گفت: «سال‌هاست که به نقدشوندگی به‌عنوان رکن بازار سرمایه استناد می‌کنیم.» او اضافه کرد: «بازاری که بسته است، ذات نقدشوندگی‌اش از دست می‌رود و این با فلسفه وجودی بازار تضاد دارد.» او همچنین درباره شفافیت گفت: «شفافیت و دسترسی یکسان اطلاعاتی همیشه اصول بنیادین ما بوده، اما حالا که بازار بسته است، این تعادل اطلاعاتی به‌طور طبیعی دچار اختلال می‌شود.»

خدابخش توضیح داد: «در میان سرمایه‌گذاران، طیف‌های مختلفی وجود دارند. برخی به نقدینگی فوری نیاز دارند و خواستار بازگشایی سریع بازار هستند. برخی دیگر در فضای ابهام‌آلود ترجیح می‌دهند بازار همچنان بسته بماند.» او تصریح کرد: «ما از ریسک عبور کرده‌ایم و وارد فضای عدم‌اطمینان شده‌ایم؛ و عدم‌اطمینان چیزی نیست که با تکنیک‌های معمول مدیریت ریسک کنترل شود.»

ضرورت ایجاد یک موازنه میان ذی‌نفعان

خدابخش تأکید کرد: «الان مهم‌ترین وظیفه سیاست‌گذار ایجاد یک موازنه بین ذی‌نفعانی است که سال‌ها بازار سرمایه را همراهی کرده‌اند.» او توضیح داد: «نمی‌توان تنها خواسته یک گروه را معیار قرار داد، تصمیم باید بر اساس مجموع منافع بازار گرفته شود.» خدابخش یادآوری کرد: «اگر تدابیر لازم از همان روز‌های بعد از آتش‌بس طراحی شده بود، شاید فرصت مناسبی برای بازگشایی وجود داشت.» او افزود: «وقتی تدابیر فراهم نشده باشد، باز کردن بازار هم لزوماً راهگشا نیست و حتی می‌تواند تبعات بیشتری به‌وجود بیاورد.»

مشکل دستورالعمل‌هایی که برای روز‌های آرام نوشته شده بودند

خدابخش گفت: «خیلی از دستورالعمل‌ها برای زمان‌های عادی نوشته شده‌اند، نه برای روز‌هایی که بازار هفته‌ها تعطیل بوده.» او مثال زد: «در زمانی که دستورالعمل مشتقات نوشته می‌شد، دامنه نوسان پنج درصد بود؛ الان سه درصد است. همچنین ملاک قیمت بازگشایی، روز پایانی معاملات بوده که در حال حاضر جوابگو نیست.» او افزود: «اینکه بگوییم طبق همان دستورالعمل‌های گذشته عمل کنیم، عملی نیست. شرایط امروز با هیچ‌کدام از سناریو‌هایی که مقررات بر اساس آنها طراحی شده بود، هم‌خوانی ندارد.» خدابخش تصریح کرد: «اصل باید باز شدن بازار باشد، اما مقررات جدید باید حول این اصل طراحی شوند تا بازگشایی کمترین آسیب را ایجاد کند.»

 اولویت با صنایع کم‌ریسک؛ همه نماد‌ها نباید همزمان باز شوند

خدابخش توضیح داد: «باز کردن همه نماد‌ها به‌صورت همزمان، ممکن است به بازار شوک وارد کند.» او ادامه داد: «شرکت‌هایی که آسیب مستقیم یا غیرمستقیم دیده‌اند یا چشم‌انداز منفی دارند، نباید در کنار صنایع کم‌ریسک باز شوند.» او گفت: «دارایی‌های پایه باید در اولویت قرار گیرند. صنایعی که آسیب ندیده‌اند یا حتی گزارش فروش ماه اخیرشان مثبت بوده، می‌توانند جزو اولین گروه بازگشایی باشند.» خدابخش هشدار داد: «اگر بدون برنامه نماد‌های سنگینی مانند فولاد مبارکه همزمان با دیگر نماد‌ها باز شوند، ممکن است بازار دچار تلاطم غیرقابل پیش‌بینی شود.»

بازگشایی بدون بازنگری در افشا ممکن نیست

خدابخش تأکید کرد: «در شرایط فعلی نمی‌توان مانند زمان عادی افشای حداکثری داشت.» او افزود: «سرمایه‌گذار امروز بیشتر از هر چیز نیاز دارد بداند اثر مالی رویداد‌های اخیر چیست. شاید لازم باشد افشا محدود به موارد اثرگذار شود.» او توضیح داد: «سازمان بورس همچنان ابزار‌های نظارتی لازم را دارد و بعداً می‌تواند تشخیص دهد که افشا‌ها صحیح بوده یا خیر. اما در این مقطع، باید از انتشار جزئیاتی که فقط التهاب ایجاد می‌کند خودداری شود.»

پیچیدگی بازار امروز؛ از ابزار‌های مشتقه تا صندوق‌های اهرمی

خدابخش گفت: «بازار امروز بسیار پیچیده‌تر از گذشته است. وجود صندوق‌های اهرمی، ابزار‌های مشتقه و انواع محصولات مالی باعث شده مدیریت بازگشایی سخت‌تر شود.» او افزود: «بازار تا زمانی که باز نشود، عرضه و تقاضا شکل نمی‌گیرد و تنظیم بازار ممکن نیست. قیمت واقعی همیشه در نقطه برخورد عرضه و تقاضاست.» خدابخش تصریح کرد: «فضا برای اظهار نظر تحلیلگران و مشاوران بازار وجود دارد و باید از این ظرفیت استفاده کرد. کارشناسانی هستند که سال‌ها در این بازار کار کرده‌اند و نظراتشان می‌تواند در این دوره حیاتی باشد.»

 آیا بازار باید زودتر باز می‌شد؟

در پاسخ به سؤال پایانی برنامه، خدابخش گفت: «اگر تدابیر لازم از همان روز‌های بعد از آتش‌بس آماده شده بود، بله، فرصت بازگشایی زودتر وجود داشت.» او افزود: «اما وقتی این تدابیر تدوین نشده باشد، بازگشایی زودهنگام هم فایده‌ای ندارد و حتی می‌تواند مشکل را بزرگ‌تر کند.» خدابخش تصریح کرد: «الان اصل بر باز شدن بازار است، اما با یک برنامه‌ریزی دقیق، مرحله‌ای و همراه با ملاحظات فنی.»