خطرات خروج هند از چابهار/ رَکب هندی ها به کمین چین و پاکستان
انقضای معافیت تحریمی آمریکا برای حضور هندیها در چابهار در حالی ۱۰ اردیبهشت رو به پایان خواهد بود که هندیها از ترس واگذاری بندر چابهار به چینیها یا پاکستانیها هم بحث فروش سهام به یک شرکت ایرانی را در حال بررسی دارند و هم اینکه لابی خود را با آمریکا شدت دادهاند تا بتوانند به زمان این معافیت اضافه کنند.
اقتصاد آنلاین؛ اکبر محمودی_ خروج هند از بندر چابهار در حالی این روزها با نزدیک شدن به زمان انقضای معافیت تحریمی از سوی آمریکا قوت گرفته است که سوالات زیادی در این خصوص مطرح است که اگر این اتفاق رخ دهد عواقب چنین تصمیمی برای ایران و هند متوجه کدام یک از طرفین خواهد بود؟
زمان انقضای معافیت از تحریمهای آمریکا ۱۰ اردیبهشت
با نزدیک شدن به زمان انقضای معافیت از تحریمهای آمریکا که ۱۰ اردیبهشت ماه آخرین روز این مهلت خواهد بود هند تایید کرده است که مذاکراتش با ایران و آمریکا درباره بندر چابهار را ادامه خواهد داد. اما تحولات منطقهای و نرسیدن به یک نقطه واحد با پیشنهاد اخیر ایران برای بازگشایی تنگه هرمز در قبال رفع محاصره دریایی از سوی آمریکا بر پیچیدگیهای این موضوع افزوده است.
قراردادی ۱۰ ساله با سازمان بنادر و دریانوردی ایران
دهلینو در سال ۲۰۲۴، قراردادی ۱۰ ساله با سازمان بنادر و دریانوردی ایران امضا کرد تا به دنبال آن بتواند به توسعه بندر چابهار که دروازه جایگزین ارسال کالا به افغانستان و آسیای مرکزی است در حقیقت به دور زدن رقیب خود یعنی پاکستان بپردازد.
به همین دلیل آمریکا در سال ۲۰۱۸، به هند معافیت تحریمی برای فعالیت در بندر چابهار داد. این معافیت در سپتامبر ۲۰۲۵ لغو شد، اما پس از لابیگری دهلینو، تا آوریل امسال یعنی ۱۰ اردیبهشت ماه جاری تمدید و به این کشور معافیت داده شد تا فعالیت خود را ادامه دهد.
«راندهیر جایسوال» سخنگوی وزارت امور خارجه هند در تازهترین اظهارنظر خود اعلام کرده بود که موضوع تمدید معافیت تحریمی و حضور در چابهار با ایران و آمریکا در حال بررسی است. بدیهی است که درگیری فعلی نیز یک عامل پیچیده است.
دولت هند قصد دارد سهام خود در بندر چابهار را به یک شرکت ایرانی واگذار کند؟
نشریه بریتانیایی «بیزنس استاندارد» با انتشار گزارشی مدعی شد که دولت هند قصد دارد سهام خود در بندر چابهار را به یک شرکت ایرانی واگذار کند. آنطور که این نشریه گزارش داده است و هنوز هم هیچ مقام رسمی از سوی سازمان بنادر و دریانوردی آنرا تایید نکردهاند دلیل اقدام دهلی نو در این خصوص، انقضای معافیتهای تحریمی مربوط به این بندر اقیانوسی اعلام شده است.
گفته میشود هندیها در حال کار بر روی طرحی هستند که بر اساس آن، یک اپراتور ایرانی در طول مدت تحریم ها، مدیریت لجستیک بندر چابهار را بر عهده بگیرد و پس از رفع محدودیتهای تحریمی، اپراتور هندی مجددا به چابهار باز گردد.
مسعود پلمه، دبیر انجمن شرکتهای کشتیرانی و خدمات وابسته در پاسخ به این پرسش که آیا صحت دارد هندیها قصد دارند سهام خود در بندر چابهار را به یک شرکت ایرانی واگذار کنند؟ گفت: اطلاعات موثقی داریم مبنی بر اینکه هندیها در حال مذاکره مستقیم با امریکا هستند تا معافیت تحریمی بندر شهید بهشتی چابهار را تمدید کنند و این موضوع دقیقا عکس اخبار منتشر شده است که گفته شده هندیها به دنبال فروش سهام خود به یک شرکت دیگر هستند.
هندیها با ملغی کردن قرارداد زیان خواهند دید
او ادامه داد: هندیها با ملغی کردن قرارداد زیان خواهند دید و این قرارداد منعقد شده به این معنا نیست که این شرکت هندی بخواهد در بندر چابهار سرمایه گذاری داشته باشد و هر وقت خواست سرمایهگذاری را رها و از بندر چابهار خارج کند.
پلمه ادامه داد: حتی سرمایه گذاری هندیها در حد تعهداتشان در قرارداد هم نیست. ۲۴ سال به اصطلاح عمومی از شروع سرمایه گذاری مشترک بندر چابهار و این شرکت هندی میگذرد. اما این سوال مطرح است که اپراتور چه میزان پیشرفتی در کار و تعهدات خود داشته است؟
حال سوالی که مطرح است این است که اقدام هندیها برای پا پس کشیدن از پروژه چابهار، چه عواقبی برای تهران و دهلی نو در پی خواهد داشت؟
واگذاری چابهار به چین و پاکستان؟
بر اساس آخرین آمار موجود، حجم سرمایه گذاری کوتاه مدت هندیها در بندر چابهار تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۸۵ الی ۹۰ میلیون دلار بوده که انتظار میرفت شرکت بنادر هند (IPGL) در افق بلند مدت، میزان سرمایه گذاری خود را به ۱۵۰ الی ۲۰۰ میلیون دلار افزایش دهد. هرچند، بر اساس توافق تهران و دهلی نو در سال ۲۰۲۴، ظرفیت بندر چابهار میبایست در افق ۱۰ ساله و در سایه سرمایه گذاری ۳۰۰ میلیون دلاری طرف هندی، به ۸ میلیون تن در سال افزایش یابد.
نکته مهم اینکه تصمیم احتمالی دولت هند برای خروج از چابهار، با بهره برداری و توسعه مبادلات ترانزیتی در بندر گوادر پاکستان همزمان شده است. در حالیکه چین و پاکستان به عنوان دو رقیب اصلی هند در آسیا، به همکاریهای زیرساختی خود در قالب توسعه بندر گوادر در قالب پروژه بزرگ کمربند و جاده ادامه میدهند، به نظر میرسد طرف هندی در حال واگذار کردن این رقابت ترانزیتی به چین است.
بندر شهید بهشتی چابهار، مبداء ورود بار ترانزیتی هند به خاک ایران، نقطه مواصلاتی کریدور شمال – جنوب به آبهای اقیانوس هند و شاه کلید رقابت این کشور با چین در آسیای میانه و قفقاز محسوب میشود. پس در صورت از دست رفتن فرصت سرمایه گذاری هند در چابهار، حداقل میزان رقابت پذیری دو کشور در شرق و غرب دریای خزر به شدت کاهش خواهد یافت.
همزمان، باید به این نکته نیز توجه داشت که خروج هند از پروژه چابهار، علاوه بر آنکه منجر به رشد و شکوفایی بندر گوادر پاکستان خواهد شد، بلکه خیال اسلام آباد را در حذف تقریبی دهلی نو از معادلات ترانزیتی منطقه غرب و جنوب آسیا راحت خواهد کرد.
حضور شرکتهای هندی در ایران مهمترین فاکتور توسعه بازار ترانزیت کریدور شمال – جنوب
تحلیلگران و کارشناسان بر این باور هستند که اگرچه ظاهر اقدام هندیها برای واگذاری سهام خود در بندر چابهار به یک شرکت ایرانی ممکن است فریبنده و به سود ایران تلقی شود، اما باید توجه داشت که پروژه توسعه بندر شهید بهشتی به دو بخش توسعه زیرساختها و توسعه بازار تقسیم میشود. بر همین اساس، ممکن است در واگذاری زیرساختهای این بندر به شرکت ایرانی، اختیارات تهران برای مدیریت زیرساختهای چابهار افزایش یابد، اما حقیقت امر این است که حضور شرکتهای هندی در ایران و سرمایه گذاری آنها، مهمترین فاکتور برای توسعه بازار ترانزیت کریدور شمال – جنوب و بندر اقیانوسی چابهار محسوب میشود.
از این منظر تحلیلگران معتقد هستند که خروج هند از چابهار، میتواند خسارات قابل توجهی به ویژه در بخش توسعه بازار این بندر نیز به همراه داشته باشد. مضاف بر اینکه، هند به تنهایی مبداء و چشمه اصلی بار کریدور شمال – جنوب محسوب میشود که با این حساب، کمرنگ شدن حضور دهلی نو در چابهار میتواند آینده همکاریهای دو کشور در این کریدور بین المللی را نیز به خطر انداخته و در عمل، نه تنها بندر چابهار، بلکه رونق ترانزیت در تمامی مسیر این کریدور را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
لذا، به نظر میرسد اقدام احتمالی هندیها برای خروج هرچند موقت از چابهار، به ضرر تهران و دهلی نو و البته، به سود چین و پاکستان تمام شود.
