رقابت تنگه هرمز با درآمد‌های نفتی ایران؟/ هزینه حمل کشتیرانی چند برابر شد

به گزارش اقتصاد آنلاین؛ دفتر نخست‌وزیر انگلیس شامگاه پنجشنبه اعلام کرد که استارمر از دوحه با ترامپ تماس تلفنی برقرار کرده و در این گفت‌و‌گو، گزارشی از رایزنی‌های خود با رهبران کشور‌های حوزه خلیج فارس درباره ضرورت بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز ارائه داده است.

این درخواست و مذاکره شاید یکی از جدی‌ترین رایزنی اروپایی‌ها با آمریکا بر سر تنگه هرمز باشد بنابراین به نظر می‌رسد که آغاز مذاکرات دوجانبه اروپایی‌ها با ایران نیز بعد از این تماس تلفنی میان نخست وزیر انگلیس و آمریکا بوده باشد.

تنگه هرمز بعد از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران شاید بیشتر از قبل به یک موضوع مهم و حیاتی تبدیل شد چرا که یکی از حیاتی‌ترین گلوگاه‌های تجارت انرژی در جهان است.

رقابت تنگه هرمز با درآمد‌های نفتی؟

مسیری باریک، اما راهبردی که حدود یک‌پنجم نفت مصرفی جهان از آن عبور می‌کند. اگر فرض شود ایران بتواند از هر کشتی عبوری عوارضی در حدود ۲ میلیون دلار دریافت کند، محاسبات ساده نشان می‌دهد سالانه نزدیک به ۴۴ تا ۵۱ میلیارد دلار درآمد بالقوه ایجاد خواهد شد. چنین رقمی در مقیاس اقتصاد ایران بسیار بزرگ است و می‌تواند با درآمد‌های نفتی رقابت کند یا حتی به اندازه کل بودجه عمومی دولت برسد.

اما برخی محاسبات دیگر نشان می‌دهد که این اعداد بزرگ با بسته شدن تنگه هرمز نمی‌تواند محقق شود و اگر ایران بتواند از این آبراه حیاتی عوارضی دریافت کند می‌تواند سالانه تا ۷ میلیارد دلار درآمد کسب کند.

این آبراه باریک که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل می‌کند، عملاً شریان اصلی صادرات نفت کشور‌های تولیدکننده خلیج فارس به بازار‌های جهانی به شمار می‌رود. اهمیت این تنگه تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود، بلکه حجم عظیم انرژی و کالا‌هایی که از آن عبور می‌کند، آن را به یکی از حساس‌ترین نقاط اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.

بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا و گزارش‌های بازار انرژی در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، روزانه حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی از تنگه هرمز عبور می‌کند. این میزان معادل نزدیک به یک‌پنجم مصرف روزانه نفت جهان است. در کنار نفت، بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع‌شده جهان نیز از همین مسیر عبور می‌کند. قطر که یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG در جهان است، بخش اعظم صادرات گاز خود را از طریق همین تنگه به بازار‌های آسیایی ارسال می‌کند.

این حجم از اهمیت برای تنگه‌ای که روزانه حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی از تنگه هرمز عبور می‌کند باید هم برای اروپا و آمریکا تا این خد اهمیت پیدا کند. همین اهمیت است که باعث شده تا اتحادیه اروپا در حال بررسی امکان آغاز مذاکرات دوجانبه با ایران بر بیاید.

هزینه‌های کشتیرانی تا سه برابر رشد کرده است

حال اتحادیه اروپا با اذعان به اینکه هزینه‌های کشتیرانی تا سه برابر رشد کرده است در حال بررسی دستیابی به توافقی با ایران در مورد تردد کشتی‌های متعلق به کشور‌های اروپایی از طریق تنگه هرمز است.

مقامات اتحادیه اروپا بر این باور هستند که علاوه بر انرژی، حجم بزرگی از تجارت دریایی منطقه نیز از این مسیر عبور می‌کند. کالا‌های صنعتی، محصولات پتروشیمی، مواد معدنی و حتی بخشی از تجارت عمومی خاورمیانه به شرق آسیا و اروپا از طریق همین آبراه منتقل می‌شود. در نتیجه تنگه هرمز نه‌تنها یک مسیر انرژی بلکه یک شریان حیاتی برای تجارت جهانی محسوب می‌شود.

مسعود پل مه دبیرکل انجمن کشتریانی و صنایع وابسته با بیان اینکه هزینه‌های کشتیرانی تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد که جنگ‌ها و تنش‌های نظامی یکی از آنهاست معتقد است که با وقوع هر سطح از تنش نظامی، معمولاً هزینه‌های کشتیرانی دستخوش تغییر می‌شود که افزایش ریسک، یکی از این عوامل است، زیرا در شرایط تنش و جنگ، ریسک حمل و نقل دریایی افزایش می‌یابد. این امر می‌تواند منجر به افزایش هزینه‌های بیمه و همچنین هزینه‌های امنیتی شود.

کارشناسان معتقد بر این مساله هستند که در مواقع بحران، کشتی‌ها ممکن است مجبور شوند مسیر‌های طولانی‌تری را انتخاب کنند تا از مناطق خطرناک دور بمانند. این موضوع می‌تواند به افزایش هزینه‌های سوخت و زمان سفر منجر شود.

هزینه‌ای با عنوان هزینه ریسک جنگ به حمل فله و کانتینری اضافه شد

دبیرکل انجمن کشتریانی و صنایع وابسته در این خصوص می‌گوید: از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، منطقه خلیج فارس و دریای عمان به عنوان «منطقه جنگی» اعلام شده و هزینه‌ای با عنوان هزینه ریسک جنگ به حمل فله و کانتینری اضافه شده است.

پلمه اظهار داشت: هزینه حمل کشتی‌ها در منطقه فارغ از افزایشی که روی هزینه بیمه و هزینه ریسک جنگ صورت گرفته، در برخی موارد تا بیش از سه برابر رشد داشته است که این افزایش فقط متوجه کشور‌هایی که در این محدوده قرار دارند، نمی‌شود. بلکه به صورت عمومی هر یک از فعالیت‌هایی که در این حوزه انجام می‌شود را تحت الشعاع قرار می‌دهد.

جنگ اخیر می‌تواند معادل ۱۰۰ درصد به کرایه‌های حمل اضافه کند

حال با توجه به این نکته که نرخ سوخت حدود ۳۰ درصد هزینه جاری کشتی‌ها و عملیات حمل را به خود اختصاص می‌دهد پس باید پذیرفت که جنگ اخیر می‌تواند معادل ۱۰۰ درصد به کرایه‌های حمل اضافه کند؛ و همین مساله موجب ترس و وحشت اتحادیه اروپا شده است که درصدد رفع آن به هر شکل ممکن شده‌اند.

حال که این اعداد و ارقام به زودی آثار تورمی خود را در تجارت جهانی نشان خواهد داد و به طور قطع فشار در اشکال مختلف با محدودیت‌های انتقال کالایی که از این منطقه به وجود آمده، آثار مضاعف خود را عیان خواهد کرد دریافت عوارض عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز توسط ایران درآمد خوبی برای کشور که گفته می‌شود درآمدی حدود ۱.۲ تا ۱.۵ برابر درآمد نفتی فعلی خواهد بود می‌تواند بسیار مهم و حیاتی باشد.

حال در حالت خوشبینانه می توان اینطور استنباط و تحلیل کرد که ورود یک منبع درآمد ارزی بزرگ می‌تواند در کوتاه‌مدت برخی از مشکلات شامل ناترازی بودجه دولت، ناترازی نظام بانکی، بحران مالی صندوق‌های بازنشستگی و ناترازی در بخش انرژی را کاهش دهد؟