تردید آمریکا درباره اسکورت نفتکشها در تنگه هرمز؛ مسیر اصلی صادرات نفت مسدود میشود؟
با تشدید حملات ایران به کشتیها در تنگه هرمز و خودداری آمریکا از اعزام اسکورت دریایی برای نفتکشها، نگرانیها درباره بستهشدن طولانی این گذرگاه حیاتی انرژی جهان افزایش یافته است؛ مسیری که بخش بزرگی از تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند.
به گزارش اقتصادآنلاین، والاستریت ژورنال در گزارشی به تشدید درگیریها در تنگه هرمز پرداخت. بر اساس این گزارش، افزایش حملات ایران و تصمیم دولت ایالات متحده برای خودداری از اسکورت نظامی نفتکشها در تنگه هرمز، احتمال بستهشدن طولانیمدت این گذرگاه را افزایش داده است؛ مسیری که مهمترین شاهراه انتقال انرژی در جهان به شمار میرود و تعطیلی آن میتواند صادرات نفت را به شدت مختل کند.
روز چهارشنبه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سه کشتی باری را که در تلاش بودند از این آبراه عبور کنند هدف قرار داد؛ آبراهی که تنها مسیر دریایی خروج از خلیج فارس محسوب میشود. این نیرو همچنین هشدار داد هر کشتی دیگری که قصد عبور از این تنگه را داشته باشد نیز هدف قرار خواهد گرفت.
گسترش حملات دریایی و افزایش تنش در منطقه
در ادامه و در اواخر شب چهارشنبه، در حادثهای دور از تنگه هرمز، دو نفتکش خارجی حامل نفت کوره عراق پس از اصابت پرتابهها در آبهای عراق دچار آتشسوزی شدند؛ این موضوع را مقامهای بندری عراق اعلام کردند.
مقامهای کشورهای حوزه خلیج فارس گفتند ایالات متحده درخواستهای مکرر شرکتهای نفتی برای اسکورت نفتکشها را رد کرده است. مقامهای دفاعی آمریکا میگویند اعزام ناوهای جنگی به آبهای محدود تنگه هرمز که در باریکترین نقطه حدود ۲۱ مایل عرض دارد تا زمانی که خطر حملات ایران کاهش نیابد بسیار پرخطر است.
حملات متقابل آمریکا و ادامه تهدیدها
نیروهای آمریکایی در تلاش برای مهار تهدیدها، به ناوگان دریایی ایران و همچنین واحدهای پهپادی و موشکی این کشور حمله کردهاند. با این حال ایران همچنان توانسته ضرباتی وارد کند. علاوه بر این، خطر مینهای دریایی و زیردریاییهای ایرانی که در زیر آب کمین کردهاند نیز وجود دارد.
در نتیجه فلج شدن تردد کشتیها، تعطیلی تنگه هرمز به سرعت در حال ایجاد اختلال در اقتصاد جهانی و تبدیل شدن به چالشی بزرگ در عرصه نظامی و سیاسی برای دولت دونالد ترامپ است.
نگرانی صنعت کشتیرانی از تعطیلی طولانی تنگه
شرکتهای کشتیرانی خود را برای تعطیلی طولانی این آبراه آماده میکنند؛ جایی که حتی پس از پایان درگیریها نیز بازگشت تردد به حالت عادی ممکن است زمان زیادی ببرد.
جری کالوگیراتوس، مدیرعامل شرکت «کپیتال کلین انرژی کریرز» مستقر در آتن که در حوزه حمل گاز طبیعی مایع فعالیت میکند، گفت: «این روند زمان خواهد برد. نه تنها باید درگیریها متوقف شود، بلکه مالکان کشتیها نیز باید احساس کنند که خطر برای خدمه و کشتیها به طور واقعی کاهش یافته است.»
تجربه دریای سرخ و اهمیت احساس امنیت
او افزود: «به دریای سرخ فکر کنید؛ شش ماه از توقف حملات حوثیها گذشته اما تردد هنوز به حالت عادی بازنگشته است.» اشاره او به شبهنظامیان مورد حمایت ایران در یمن بود. وی تأکید کرد: «همه چیز به احساس امنیت بستگی دارد و ما هنوز فاصله زیادی با آن داریم.»
اختلال در عرضه نفت باعث شد قیمت آن برای مدتی از هر بشکه ۱۰۰ دلار فراتر رود و هزینه بنزین برای مصرفکنندگان افزایش یابد. این وضعیت همچنین تولیدکنندگان نفت در خلیج فارس را که همچنان به درآمد نفتی وابستهاند تحت فشار قرار داده و آنان را مجبور کرده درباره تعطیلی میادین نفتی تصمیمهای دشواری بگیرند؛ زیرا نفت استخراجشده جایی برای ارسال ندارد.
هشدار عربستان درباره پیامدهای اقتصادی
امین ناصر، مدیرعامل شرکت دولتی نفت عربستان سعودی «آرامکو»، روز سهشنبه هشدار داد بستهشدن طولانی تنگه هرمز میتواند «پیامدهایی فاجعهبار برای بازارهای جهانی نفت» داشته باشد و اقتصاد جهانی را به طور جدی مختل کند.
این همان چیزی است که تهران روی آن حساب میکند؛ در حالی که تلاش دارد به کارزار بمباران آمریکا و اسرائیل که اکنون وارد دومین هفته خود شده پاسخ نظامی بدهد.
موضعگیری مقامهای ایرانی درباره افزایش قیمت نفت
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز دوشنبه در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «۹ روز از آغاز عملیات “اشتباه بزرگ” گذشته و قیمت نفت دو برابر شده است، در حالی که قیمت همه کالاها در حال افزایش است.»
شاخه اطلاعاتی سپاه پاسداران نیز پیامکی جمعی برای کاربران تلفن همراه در ایران ارسال کرد و در آن اعلام کرد کنترل این کشور بر تنگه هرمز به ایران توانایی تأثیرگذاری بر اقتصاد جهانی را داده است.
کاهش تولید نفت در کشورهای خلیج فارس
افراد آگاه از موضوع گفتند عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، عراق و بحرین تولید نفت خود را در مجموع نزدیک به هفت میلیون بشکه در روز کاهش دادهاند.
طبق اعلام یک نهاد تجاری سازمان ملل، در هفته پیش از آغاز جنگ حدود ۳۸ درصد تجارت دریایی نفت خام جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. عربستان سعودی و امارات در حال تلاش برای افزایش صادرات از مسیر خطوط لوله جایگزینی هستند که این تنگه را دور میزنند. در مورد عربستان، این اقدام به معنای تغییر مسیر نفت خام از پالایشگاههای داخلی است که در نتیجه بازار سوختهای پالایششده را محدودتر میکند.
فشار افزایش قیمت انرژی بر دولت آمریکا
افزایش قیمتها اکنون به چالشی جدی برای دولت ترامپ تبدیل شده است؛ دولتی که با نگرانیهای داخلی فزاینده درباره قیمت سوخت و تورم روبهرو است.
در شرایطی که فشارها برای ازسرگیری جریان نفت افزایش یافته، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا پیشنهاد داده است ایالات متحده و متحدانش ممکن است برای عبور امن کشتیها از این آبراه ناوهای جنگی اعزام کنند.
اظهارات ترامپ درباره احتمال اسکورت نفتکشها
ترامپ روز سهشنبه در یک گردهمایی انتخاباتی گفت: «وقتی زمانش برسد، نیروی دریایی آمریکا و شرکای ما در صورت نیاز نفتکشها را در تنگه اسکورت خواهند کرد. امیدوارم به آن نیاز نباشد.» او روز چهارشنبه نیز گفت کشتیها باید از این تنگه استفاده کنند.
آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد رئیسجمهور «کاملاً آماده است در صورت تشخیص ضرورت، اسکورت نفتکشها توسط نیروی دریایی آمریکا در تنگه هرمز را فراهم کند.»
تردید مقامهای نظامی آمریکا درباره عملیات اسکورت
با این حال مقامهای نیروی دریایی آمریکا گفتند هنوز دستور انجام چنین اسکورتهایی به آنها داده نشده و در شرایط کنونی این اقدام خطرات بسیار بزرگی برای ناوهای جنگی آمریکا و کشتیهای تجاری ایجاد خواهد کرد.
یکی از این مقامها هشدار داد اگر کشتیها تلاش کنند از تنگه عبور کنند، تنگه هرمز میتواند به «منطقه کشتار» برای ایران تبدیل شود.
تواناییهای نظامی ایران در تهدید کشتیها
ایران در امتداد ساحل شرقی این تنگه قرار دارد و میتواند با زرادخانهای از پهپادهای هوایی و دریایی، موشکهای کروز ضدکشتی و مینهای دریایی کشتیها را تهدید کند.
به گفته یکی از مقامها، موشکهای ضدکشتی بر روی پرتابگرهای متحرک نصب شدهاند و میتوانند از فاصلهای بسیار نزدیک شلیک شوند؛ فاصلهای که سامانههای دفاعی گاهی تا لحظه آخر قادر به شناسایی آنها نیستند.
ارتقای تواناییهای دریایی ایران پس از جنگ نفتکشها
در دهههای پس از جنگ موسوم به «جنگ نفتکشها» با ایران در دهه ۱۹۸۰ زمانی که آمریکا نفتکشها را در خلیج فارس اسکورت میکرد ایران زرادخانه خود از قایقهای تندرو و شناورهای بدون سرنشین هوایی و دریایی را ارتقا داده است؛ تجهیزاتی که میتواند برای حمله از راه دور به نفتکشها استفاده شود.
ارتش آمریکا اعلام کرده است در جریان درگیریهای کنونی بیش از ۶۰ شناور نیروی دریایی ایران را هدف قرار داده است، اما تحلیلگران نظامی میگویند ایران همچنان بخشی از «ناوگان پشهای» خود شامل قایقهای کوچک سرنشیندار و بدون سرنشین را حفظ کرده است.
دشواری عملیات اسکورت در تنگه هرمز
به گفته تحلیلگران نظامی و صنعت کشتیرانی، عملیات اسکورت در تنگه هرمز بسیار دشوارتر از آخرین عملیات مشابه خواهد بود؛ زمانی که آمریکا و متحدانش به محافظت از کشتیها در دریای سرخ در برابر شبهنظامیان حوثی یمن کمک کردند.
آن گروه شورشی فشار زیادی بر نیروهای آمریکایی و ناوهای هواپیمابر وارد کرد و این موضوع به وقوع چندین حادثه کمک کرد؛ از جمله موردی که در آن یک ناوشکن آمریکایی به اشتباه یک جنگنده آمریکایی را سرنگون کرد.
محدودیتهای عملیاتی و خطرات نظامی
تحلیلگران نظامی و صنعت کشتیرانی میگویند علاوه بر دشوار و خطرناک بودن، اسکورت نظامی در خلیج فارس تنها اجازه خواهد داد تعداد اندکی کشتی در هر زمان عبور کنند.
برایان کلارک، پژوهشگر ارشد مؤسسه هادسون و مقام پیشین پنتاگون که در چندین سمت مرتبط با نظارت بر نیروی دریایی آمریکا فعالیت داشته، گفت به دلیل باریک بودن تنگه، نیروهای نظامی آمریکا یا دیگر کشورها زمان بسیار اندکی برای واکنش به حملات خواهند داشت.
نیاز به ناوهای بیشتر برای اسکورت نفتکشها
او گفت هر نفتکش ممکن است نیاز داشته باشد توسط دو ناو جنگی اسکورت شود تا خطر تهدیدهای احتمالی از سوی سواحل ایران و جزایر کوچک نزدیک پوشش داده شود.
وی افزود: «تنها چند ثانیه طول میکشد تا این پهپادها درست بالای سر شما قرار بگیرند، زیرا شما بسیار نزدیک به خط ساحلی هستید. همین موضوع تعداد کشتیهایی را که نیاز دارید افزایش میدهد.»
آمادگی ارتش آمریکا برای اجرای مأموریت
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، روز سهشنبه گفت اگر چنین مأموریتی به ارتش واگذار شود، نیروهای لازم برای اجرای عملیات اسکورت سازماندهی خواهند شد.
مقامهای نظامی پیشین آمریکا نیز گفتند این کشور ظرفیت اسکورت نفتکشها را دارد، اما احتمالاً برای این کار باید برخی از ناوهایی که در حملات تهاجمی علیه ایران مشارکت دارند به این مأموریت منتقل شوند.
محدودیت ظرفیت ناوهای آمریکایی در منطقه
ناوشکنهای مجهز به موشک هدایتشونده آمریکا که ستون فقرات نیروی دریایی این کشور به شمار میروند، برای سامانههای دفاع موشکی منطقه نیز حیاتی هستند.
دریاسالار بازنشسته جیمز فوگو، رئیس مرکز راهبرد دریایی، گفت: «این یک مسئله مربوط به ظرفیت و در اختیار داشتن تعداد کافی کشتی آمریکایی در داخل خلیج فارس برای انجام چنین مأموریتی است. این نیروها واقعاً بسیار درگیر هستند.»
شرط اصلی بازگشت کامل تردد کشتیها
تحلیلگران نظامی و صنعت کشتیرانی میگویند تنها توقف درگیریها میتواند امکان ازسرگیری کامل تردد در تنگه را فراهم کند؛ مسیری که پیش از آغاز جنگ روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی از آن عبور میکردند.
حتی اگر آمریکا عملیات اسکورت نظامی را آغاز کند، برخی شرکتهای کشتیرانی و شرکتهای نفتی احتمالاً به دلیل ادامه خطر حملات ایران از ارسال کشتیهای خود از این تنگه خودداری خواهند کرد.
تردید شرکتهای کشتیرانی برای عبور از تنگه
بریجت دیاکون، تحلیلگر ارشد ریسک و انطباق در شرکت اطلاعاتی «لویدز لیست اینتلیجنس» در لندن گفت: «برخی از آنها میگویند اگر همچنان حملات ادامه داشته باشد و جنگی فعال در جریان باشد، به هیچ وجه حاضر به پذیرش چنین ریسکی نخواهند شد.»
طبق اعلام لویدز لیست اینتلیجنس، حتی اگر تنگه دوباره بازگشایی شود، ایالات متحده و شرکایش با چالش تخلیه صفی از بیش از ۶۰۰ کشتی تجاری بینالمللی روبهرو خواهند شد که در خلیج فارس منتظر خروج هستند؛ در حالی که در مجموع بیش از هزار کشتی در این آبراه حضور دارند.
