تیم ترامپ چگونه مسیر مذاکره را به جنگ تغییر داد؟

به گزارش اقتصادآنلاین، خبرگزاری بلومبرگ در گزارشی به روایت تصمیم‌گیری ترامپ برای حمله در میانه مذاکرات پرداخت. این گزارش با عنوان «دیپلماسی به جنگ تغییر مسیر داد؛ چگونه تیم ترامپ تصمیم به حمله گرفت». 

بر اساس این گزارش، دونالد ترامپ دیگر تمایلی به ادامه مذاکره نداشت. او طی هفته‌ها ناوگروه‌هایی متشکل از ناو‌های هواپیمابر و ناوشکن‌ها را در آب‌های خاورمیانه مستقر کرد؛ اقدامی که با اعزام اسکادران‌هایی از جنگنده‌های اف-۳۵ و اف-۲۲ به پایگاه‌های متحدان آمریکا در منطقه تقویت شد. این بزرگ‌ترین آرایش نظامی آمریکا از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ بود که به سرنگونی صدام حسین انجامید.

فشار برای توقف برنامه هسته‌ای ایران

هدف ترامپ تحت فشار قرار دادن حاکمان ایران برای انجام اقدامی بود که دهه‌ها در برابر آن مقاومت کرده بودند: کنار گذاشتن برنامه‌های هسته‌ای و موشک‌های دوربرد و توقف حمایت از نیرو‌های نیابتی مسلح. او می‌گفت راه‌حل دیپلماتیک با تهران را ترجیح می‌دهد، اما روند تقویت نیرو‌ها ادامه یافت.

با این حال، حتی زمانی که نمایندگان او در مذاکرات ایران جرد کوشنر، دامادش، و استیو ویتکاف در حال آماده شدن برای پرواز به ژنو جهت دیدار با همتایان ایرانی و برگزاری دور تازه‌ای از گفت‌و‌گو‌ها بودند، محاسبات به‌تدریج به سمت درگیری تغییر می‌کرد.

این گزارش بر اساس مصاحبه‌ها و جلسات توجیهی با چندین مقام آمریکایی و افراد آگاه از روند تحولات هفته گذشته تهیه شده است؛ همگی به دلیل حساسیت موضوع و عمومی نبودن برخی جزئیات، خواستار ناشناس ماندن شدند.

هشدار در کنگره و اختلاف ارزیابی‌های اطلاعاتی

ترامپ روز سه‌شنبه در سخنرانی وضعیت کشور هشدار داد مقام‌های ایرانی «بار دیگر در پی دنبال کردن جاه‌طلبی‌های شوم خود» برای بازسازی برنامه هسته‌ای پس از حملات ویرانگر سال گذشته آمریکا و اسرائیل هستند.

او گفت: «آن‌ها می‌خواهند توافق کنند، اما ما آن کلمات محرمانه را نشنیده‌ایم: ما هرگز سلاح هسته‌ای نخواهیم داشت.»

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، همان شب با رهبران ارشد کنگره دیدار کرد تا آنها را در جریان روند مذاکرات قرار دهد.

زمان رو به پایان بود، اما در پشت صحنه هنوز بحث‌ها ادامه داشت. ارزیابی‌های آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا نشان می‌داد پیشرفت هسته‌ای ایران همچنان محدود است، در حالی که اطلاعات اسرائیل تصویری بسیار فوری‌تر و هشدارآمیزتر ارائه می‌کرد. برخی مقام‌های آمریکایی به‌طور غیرعلنی به نمایندگان ارشد ترامپ هشدار دادند بیش از حد بر جمع‌بندی‌های اسرائیل تکیه نکنند.

شکست مذاکرات ژنو

تا بعدازظهر پنجشنبه، مذاکرات کوشنر و ویتکاف در ژنو به دستیابی به پیشرفتی منجر نشد. با این حال، ابهام موجود به اندازه‌ای بود که آنها توافق کردند پس از رفت‌وآمدی در سطح شهر برای گفت‌و‌گو‌های جداگانه با مقام‌های اوکراینی و روسی، دوباره به میز مذاکره بازگردند.

مقام‌های ایرانی گفتند معتقدند دور دوم گفت‌و‌گو‌ها در آن روز نشانه‌هایی از پیشرفت داشته است. اما تا پایان شب، کوشنر و ویتکاف به این جمع‌بندی رسیدند که تمامی مسیر‌ها آزموده شده است. از نگاه آنان، جهان‌بینی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر عالی ایران، فضای اندکی برای همزیستی با چشم‌انداز ترامپ برای خاورمیانه باقی می‌گذاشت.

پس از ۱۶ ساعت حضور در ژنو، آمریکایی‌ها به ضرب‌الاجل تعیین‌شده خود پایبند ماندند و به واشنگتن بازگشتند.

تلاش عمان برای جلوگیری از جنگ

با وجود اعلام برنامه‌هایی برای ادامه مذاکرات در هفته بعد، بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان و میانجی مذاکرات ژنو، نگران شده بود و اطمینان داشت درگیری قریب‌الوقوع است. او صبح جمعه مستقیماً از ژنو به واشنگتن پرواز کرد و راهی دیدار با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، شد؛ فردی که سال‌ها نسبت به مداخله خارجی بدبین بوده و شاید هنوز نفوذی بر نظر رئیس‌جمهور در موضوع ایران داشت.

«راضی نیستم»

این اقدام برخی مشاوران تندرو ترامپ را خشمگین کرد؛ برخی آن را در آستانه بی‌وفایی توصیف کردند، تلاشی از سوی یک قدرت خارجی برای ایجاد شکاف در حلقه داخلی رئیس‌جمهور در لحظه‌ای حساس.

همان روز در کاخ سفید، ترامپ آماده می‌شد برای پرداختن به موضوعات داخلی و حضور در فضای سیاسی تگزاس، چند روز پیش از انتخابات مقدماتی حساس این ایالت، به آنجا سفر کند. اما حال و هوای او درباره ایران رو به تیرگی بود.

مقام‌هایی که او را توجیه می‌کردند گفتند اگرچه دستیابی به توافقی کوتاه‌مدت با ایران در دسترس به نظر می‌رسد، اما چنین توافقی مسائل اساسی مانند برنامه موشکی تهران را حل نخواهد کرد. ترامپ همان روز در تجمعی در تگزاس گفت از وضعیت مذاکرات «راضی نیست».

پس از آن، لحظاتی از شوخی و سبک‌سری دیده شد. او در یکی از شعبه‌های واتابِرگر در کورپس کریستی که مملو از پرچم‌های آمریکا و هواداران مشتاق بود، اعلام کرد «همبرگر برای همه!» و کیسه سفارشی با شماره ۴۷ را برداشت اشاره‌ای به جایگاه خود در فهرست روسای‌جمهور آمریکا.

پایان مذاکرات و آغاز جنگ

در نگاه به گذشته، آن فضای شوخ‌طبعی واقعیتی تلخ را پنهان می‌کرد: دیگر مذاکره‌ای در کار نبود. ترامپ ایالت «ستاره تنها» را ترک کرد و برای گذراندن آخر هفته به اقامتگاه مارالاگو در فلوریدا رفت. ونس در واشنگتن با اعضای کابینه گرد هم آمد. همان شب، روبیو به قانون‌گذاران ارشد آمریکا اطلاع داد اقدام نظامی علیه ایران محتمل است.

ترامپ در ویدئویی که بدون حضور خبرنگاران ضبط و نیمه‌شب به وقت آمریکا منتشر شد، حمله را اعلام و از مردم ایران خواست حکومت خود را که آن را متهم به دامن زدن به «ترور گسترده» کرد، سرنگون کنند.

او در این ویدئو گفت: «هیچ رئیس‌جمهوری حاضر نبود کاری را که من امشب حاضرم انجام دهم، انجام دهد.» جنگ آغاز شده بود.

تبادل گسترده حملات

انفجار‌ها سراسر ایران را لرزاند. در واکنش به صد‌ها حمله مشترک آمریکا و اسرائیل، تهران موج‌هایی از موشک‌ها را به سوی اسرائیل و اهداف آمریکایی در سراسر منطقه شلیک کرد.

سامانه‌های پدافند هوایی در ریاض، دوحه و ابوظبی با پرتابه‌های ورودی درگیر شدند و ساکنان از شنیده شدن انفجار‌ها و سقوط بقایا خبر دادند. در بحرین، محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، یک پایگاه مرتبط با آمریکا هدف قرار گرفت. در ابوظبی، دست‌کم یک نفر بر اثر اصابت بقایای رهگیری جان باخت.

همانند تهاجم آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، مراحل اولیه به پیروزی سریع انجامید، به‌گونه‌ای که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، رئیس‌جمهور اسرائیل، از کشته شدن خامنه‌ای خبر دادند؛ تنها دومین رهبر عالی ایران از زمان تأسیس جمهوری اسلامی در سال ۱۹۷۹. ایران بعداً مرگ او را تأیید کرد. همچنین گزارش شد دیگر رهبران ارشد، از جمله وزیر دفاع و فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، کشته شده‌اند.

خطرات جنگی نامعلوم

با این حال، همان‌گونه که آمریکا در عراق و افغانستان به‌طور دردناک آموخت، ساعات نخست به‌ندرت سرنوشت یک درگیری را تعیین می‌کند.

ترامپ دست‌کم فعلاً بر قدرت هوایی تکیه دارد و تلاش می‌کند شهروندان کشوری را که فاقد اپوزیسیون سازمان‌یافته است، ترغیب کند برای انجام کار میدانی که او از آن پرهیز می‌کند، قیام کنند.

ترامپ در پیامی در شبکه‌های اجتماعی متعهد شد «بمباران سنگین و دقیق» را بدون وقفه «در طول هفته یا تا هر زمان که لازم باشد» ادامه دهد. اما همزمان از ایرانیان خواست فرصتی را که به گفته او در اختیارشان گذاشته، غنیمت بشمارند.

برای ترامپ، این دومین اقدام بزرگ نظامی علیه یک رقیب از ابتدای سال محسوب می‌شود. او که با برکناری سریع رهبر ونزوئلا جسورتر شده بود، بار دیگر دستورالعمل «ماگا» را کنار گذاشت و تصمیم به آغاز جنگی انتخابی گرفت. رهبری که یک دهه پیش با محکوم کردن «جنگ‌های بی‌پایان» آمریکا به شهرت رسید، اکنون بزرگ‌ترین ریسک خود را پذیرفته است؛ اقدامی با پیامد‌هایی که ممکن است سال‌ها ادامه یابد.

با این حال، به نظر نمی‌رسد رئیس‌جمهور نگران باشد. در اقامتگاه خود در فلوریدا، در حالی که جمهوری‌خواهان در کنار او صف کشیده‌اند، کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد رئیس‌جمهور طبق برنامه‌های از پیش تعیین‌شده خود برای آخر هفته عمل خواهد کرد.

او گفت: رئیس‌جمهور ترامپ همچنان قصد دارد امشب در مراسم جمع‌آوری کمک‌های مالی حزب جمهوری‌خواه که در مارالاگو برگزار می‌شود حضور یابد؛ مراسمی که اکنون بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.