آغاز ماراتن بودجه ۱۴۰۵ با جلسات سهشیفته مجلس/ از رد افزایش مالیات بر ارزش افزوده تا تصویب پایههای جدید مالیاتی
اولین جلسه بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵ در مجلس با برگزاری نشستهای سهشیفته و تمرکز بر منابع مالیاتی و بدهی دولت آغاز شد. جایی که از همان ابتدا مشخص شد مهمترین جدال پارلمان میان معیشت مردم، تامین منابع و کنترل کسری بودجه خواهد بود.
به گزارش اقتصادآنلاین، صبح روز شنبه، صحن مجلس حالوهوایی متفاوت داشت. چراکه نمایندگان برای ورود به یکی از طولانیترین و حساسترین فرآیندهای تقنینی سال آماده میشدند. رئیس مجلس اعلام کرد از این روز بررسی گزارش کمیسیون تلفیق درباره لایحه بودجه ۱۴۰۵ کل کشور رسماً در دستور کار قرار میگیرد.
نمایندگان برای سرعتبخشی به کار، با برگزاری جلسات علنی در سه شیفت کاری موافقت کردند؛ تصمیمی که عملاً مجلس را تا ساعت ۲۱:۳۰ درگیر بررسی جزئیات بودجه میکند.
تغییر آییننامه و تمرکز بر جداول
امسال روند بررسی بودجه تفاوت مهمی با گذشته دارد. با اصلاح آییننامه داخلی مجلس، نمایندگان فقط جداول بودجه را بررسی میکنند. یعنی همان بخشهایی که مستقیماً به ارقام درآمد، هزینه و سیاستهای مالی مربوط است. هدف این تغییر، کوتاهکردن مسیر تصویب و جلوگیری از تبدیل بودجه به محلی برای طرح قوانین غیرمرتبط عنوان شده است.
در نخستین روز، بررسی ردیفهای (۱) و (۲) جداول الزامات منابع آغاز شد؛ یعنی قلب مالی بودجه. بحثها نیز از همان ابتدا بر مالیات و تامین منابع متمرکز شد.
مالیاتها محور نخستین جدال اقتصادی
نمایندگان سقف معافیت مالیاتی حقوقبگیران را ماهانه ۴۰ میلیون تومان تعیین کردند و مازاد بر آن را مشمول مالیات پلکانی دانستند. بررسیها نشان میدهد این تصمیم مستقیماً بر حقوقبگیران بخش دولتی و خصوصی اثر میگذارد.
همچنین مقرر شد یک درصد از منابع مالیات بر ارزش افزوده برای متناسبسازی حقوق بازنشستگان اختصاص یابد. در کنار آن، مالیات خودروهای لوکس نیز تثبیت شد: خودروهای با ارزش بیش از ۷۵ میلیارد ریال مشمول یک درصد مالیات خواهند بود.
مالیات داراییهای گرانقیمت
یکی از مهمترین مصوبات، وضع مالیات بر زمینهای با کاربری مسکونی بسیار گرانقیمت بود. بر اساس مصوبه مجلس، زمینهای مسکونی با ارزش بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال و املاک اداری و تجاری بدون اعیانی با ارزش بیش از ۷۵۰ میلیارد ریال، مازاد بر سقف تعیینشده مشمول مالیات دو در هزار میشوند.
در همین چارچوب، نمایندگان درباره مالیات اشخاص حقوقی نیز تصمیم گرفتند حداقل نرخ موثر مالیاتی ۱۰ درصد نسبت مالیات به مجموع سود تعیین شود. رئیس مجلس تأکید کرد این مصوبه شامل سپردههای بانکی نمیشود.
مخالفت با افزایش مالیات بر ارزش افزوده
یکی از پرچالشترین بخشهای جلسه، پیشنهاد افزایش یک درصدی مالیات بر ارزش افزوده برای تامین منابع نیروهای مسلح بود. با وجود طرح آن از سوی کمیسیون امنیت ملی، نمایندگان در نهایت با آن مخالفت کردند.
رئیس کمیسیون تلفیق اعلام کرد برای تقویت نیروهای مسلح حدود ۶۴۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان منابع پیشبینی شده و افزایش مالیات بر مصرف میتواند فشار معیشتی ایجاد کند؛ بنابراین اکثریت نمایندگان ترجیح دادند از افزایش عمومی مالیات صرفنظر کنند.
پیشنهاد مالیات هدفمند بهجای افزایش عمومی
در ادامه رئیس مجلس گفت که افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده فقط برای پرمصرفها. به گفته او میتوان برای مصرفهای پایین نرخ صفر و برای مصرفهای بالا تا ۱۵ درصد مالیات اعمال کرد تا هم عدالت مالیاتی رعایت شود و هم منابع تامین گردد.
این پیشنهاد اگرچه مصوبه نشد، اما نشان داد جهتگیری سیاستگذاری مالیاتی مجلس به سمت «مالیات بر ثروت و مصرف بالا» در حال حرکت است.
اوراق بدهی و نگرانی از آینده بودجه
پس از مالیاتها، بحث به مهمترین دغدغه اقتصاد کلان رسید؛ بدهی دولت. رئیس کمیسیون تلفیق از نمایندگان خواست سقف انتشار اوراق را افزایش ندهند، زیرا بدهی سالهای آینده را سنگینتر میکند.
سخنگوی کمیسیون تلفیق توضیح داد انتشار اوراق نسبت به سالهای گذشته کاهش قابل توجهی داشته و افزایش آن حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان است.
نمایندگان ضمن تعیین سقف انتشار اوراق مالی اسلامی، سازوکار انتشار آن را نیز مشخص کردند و ۵ هزار میلیارد تومان برای «حساب پیشرفت و عدالت» اختصاص دادند؛ اقدامی که نشان میدهد مجلس تلاش دارد همزمان با کنترل بدهی، منابع عمرانی را نیز حفظ کند.
از رد کلیات تا اصلاحات پنجگانه
لایحه بودجه ۱۴۰۵ مسیر پرپیچوخمی را طی کرده است. کلیات نسخه اولیه در کمیسیون تلفیق با مخالفت روبهرو شد و مجلس مدعی بود که دولت نسبت به مسائل معیشتی از جمله افزایش حقوق در لایحه بیتوجه بوده است.
پس از این مخالفت، دولت ناچار شد با اصلاحات پنجگانه مجلس موافقت کند. کلیات نسخه اصلاحشده در مجلس تصویب شد و پس از بررسی جزییات در کمیسیون تلفیق، حالا نمایندگان در صحن مجلس جزییات لایحه را بررسی میکنند.
تصویب منابع هدفمندی یارانهها
نمایندگان در دومین روز بررسی بودجه نیز مصوبات زیادی داشتند. محور جداول مصوب نمایندگان تاکنون منابع مالیاتی، انتشار اوراق اسلامی، تعیین حقوق گمرکی، الزامات حوزه آب و انرژی و الزامات منابع حوزه نفت و سوخت بود.
از جمله مصوبات مهم در روز دوم منابع هدفمندی یارانهها در سال ۱۴۰۵ بود. بر این اساس جمع منابع هدفمندی به میزان ۲۳ میلیون و ۲۱۰ هزار میلیون ریال تعیین شد.
بودجهای بر لبه معیشت و ثبات مالی
اولین جلسه بررسی بودجه ۱۴۰۵ نشان داد مهمترین کشمکش اقتصادی کشور میان سه هدف شکل گرفته است؛ حفظ قدرت خرید مردم، تامین منابع دولت و جلوگیری از کسری بودجه و به تبع آن تورم.
مصوبات مجلس دستکم در روز نخست بیانگر آن است که مجلس ترجیح میدهد بهجای افزایش گسترده مالیات مصرف، به سمت مالیات بر دارایی و ثروت حرکت و همزمان انتشار اوراق را نیز کنترل کند. با این حال، ادامه جلسات سهشیفته مشخص میکند آیا این تعادل در کل بودجه حفظ میشود یا در مسیر تصویب تغییر خواهد کرد.
