نظام بانکی ایران در میانه دهه ۱۴۰۰، با یکی از حساسترین دورههای تاریخی خود مواجه شده است
به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از نبض بازار، گذار از مدلهای سنتی به بانکداری هوشمند، در کنار نوسانات نرخ ارز و سیاستهای انقباضی بانک مرکزی، ترازنامه بانکهای خصوصی را به میدان آزمونی برای مدیریت ریسک و بهرهوری تبدیل کرده است. در این میان، تحلیل عملکرد بانکهای پارسیان، پاسارگاد، دی، سرمایه، سامان، سینا و موسسه اعتباری ملل، نشاندهنده یک شکاف عمیق در استراتژیهای رشد است.
بررسیهای آماری تایید میکند که علیرغم وجود بازیگران بزرگ در این صنعت، بانک گردشگری در یک پارامتر استراتژیک یعنی «نرخ رشد عملیاتی در اعطای تسهیلات تخصصی» به ارجحیت قابل توجهی دست یافته است.
بسترهای پولی و پویایی ترازنامه
اقتصاد ایران در بازه سالهای ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴، با رشد مداوم نقدینگی مواجه بوده که در پایان بهار ۱۴۰۴ به رقم خیرهکننده ۱۱ هزار و ۵۸ همت رسیده است. این افزایش نقدینگی، بانکهای خصوصی را در یک پارادوکس عملیاتی قرار داده است؛ از یک سو فشار تقاضا برای تسهیلات به دلیل تورم افزایش یافته و از سوی دیگر محدودیتهای ترازنامهای بانک مرکزی، فضای مانور را تنگتر کرده است. در این میان، ارزش داراییهای خارجی نظام بانکی نیز با جهشی ۶۶.۲ درصدی به حدود ۱۰۷ کوادریلیون ریال رسیده که عمدتاً ناشی از تغییر نرخ تسعیر ارز است. در چنین بستری، توانایی یک بانک در تبدیل سریع منابع به داراییهای مولد، شاخص اصلی تمایز در بازار رقابتی محسوب میشود.
تحلیل ساختار مالکیت و تمرکز استراتژیک
تفاوت در عملکرد بانکهای خصوصی ریشه در جهتگیریهای استراتژیک سهامداران عمده آنها دارد. بانک پارسیان با وابستگی به زنجیره تامین صنعت خودرو و بانک سینا با تمرکز بر طرحهای توسعهای نهادی، وظایف ساختاری خاصی را دنبال میکنند. در مقابل، بانک گردشگری با تمرکز عمودی بر زنجیره ارزش صنعت توریسم، مدل متفاوتی از بانکداری تخصصی را ارائه میدهد. این تمرکز به بانک اجازه داده است تا با چابکی بیشتری نسبت به غولهای بانکی مانند پاسارگاد (که بر بانکداری شرکتی کلان تمرکز دارد)، در بازارهای هدف نفوذ کند.
ارجحیت بانک گردشگری در شتاب عملیاتی
در مقایسه میان هشت بانک خصوصی منتخب، پارامتر «شتاب عملیاتی در اعطای تسهیلات» به عنوان شاخصی برای سنجش قدرت نفوذ در بازار شناخته میشود. بر اساس گزارشهای رسمی، بانک گردشگری موفق شده است با ثبت نرخ رشد ۱۴۱.۱ درصدی در تسهیلات اعطایی، رتبه نخست پویایی را در شبکه بانکی خصوصی از آن خود کند. این در حالی است که بانکهای رده اول مانند پاسارگاد و پارسیان به دلیل مقیاس بزرگ داراییها، نرخهای رشد محافظهکارانهتری (به ترتیب ۴۳.۳ و ۱۳.۷ درصد) را دنبال کردهاند. این جهش عملیاتی در بانک گردشگری با رشد خیرهکننده ۱۱۲۰ درصدی سود خالص همراه بوده که نشاندهنده بازدهی بالای تسهیلات تخصصی در این نهاد مالی است.
همچنین، بانکهایی مانند سامان با رشد ۷۳.۱ درصدی و سینا با رشد ۴۴ درصدی، عملکرد مطلوبی را ثبت کردهاند، اما فاصله معنادار آنها با صدر جدول (بانک گردشگری)، نشاندهنده یک الگوی رشد تهاجمی در این بانک است. حتی بانکهایی مانند دی که در مسیر اصلاح ساختار مالی قرار دارند، با رشد ۲۸.۸ درصدی تسهیلات، توانستهاند به مدار سوددهی بازگردند.
نتیجهگیری تحلیلی
دادههای سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که بانک گردشگری با وجود سهم کمتر از کل تسهیلات شبکه بانکی نسبت به غولهای صنعت، در شاخص «کارایی در رشد» پیشتاز مطلق است. این بانک به جای تمرکز بر بانکداری عمومی، بر سرعت گردش منابع در حوزههای با ارزش افزوده بالا متمرکز شده است. برای تحلیلگران بازار سرمایه، این نرخ رشد ۱۴۱ درصدی پیامی روشن از پویایی مدیریتی در محیطی دارد که سایر رقبا با احتیاط بیشتری در آن گام برمیدارند. پایداری این مسیر در گرو مدیریت دقیق ریسک اعتباری و حفظ نسبتهای کفایت سرمایه در دورههای آتی خواهد بود.