ترامپ به دنبال پایان نیم‌قرن تنش با ایران/ سیگنال‌های متناقض از جنگ و دیپلماسی

به گزارش اقتصاد آنلاین، مجله‌ی اکونومیست در آخرین شماره‌ی خود، به اهداف و نحوه‌ی ارتباط ایران با آمریکا پرداخته و آن را از ابعاد مختلف رسانه‌ای و تاریخی بررسی کرده است. بر اساس آنچه که این نشریه گزارش داده است، در حالی که آمریکا طی هفته‌های اخیر حضور نظامی خود در خاورمیانه را به شکل محسوسی افزایش داده، گزارش‌ها حاکی از آن است که دونالد ترامپ قصد دارد پرونده چند دهه تنش واشنگتن با جمهوری اسلامی ایران را وارد مرحله تعیین‌کننده‌ای کند؛ مرحله‌ای که می‌تواند آینده منطقه را برای سال‌ها تحت تاثیر قرار دهد.

این تنش‌ها در شرایطی شدت گرفته که رهبر ایران نیز با هشدار نسبت به پیامد‌های هرگونه اقدام نظامی، اعلام کرده است آغاز جنگ از سوی آمریکا می‌تواند به یک «جنگ منطقه‌ای» تبدیل شود.

از خارک تا «جنگ منطقه‌ای»

اکونومیست نوشت: نقطه شروع این رویارویی، به دهه‌ها قبل بازمی‌گردد. در سال ۱۹۸۸، دونالد ترامپ که آن زمان یک تاجر نیویورکی بود، در اظهاراتی گفته بود در صورت شلیک حتی یک گلوله به نیرو‌های آمریکایی، پاسخ آمریکا باید حمله به جزیره خارک باشد؛ جزیره‌ای که یکی از مهم‌ترین پایانه‌های صادرات نفت ایران در آن قرار دارد. رهبری ایران که در آن مقطع، رئیس جمهور بود نیز، تهدید کرد خلیج فارس را به «گورستان آمریکایی‌ها» تبدیل خواهد کرد. اکنون و پس از گذشت نزدیک به چهار دهه، ادبیات دو طرف تغییر چندانی نکرده است. ترامپ، دستور اعزام آنچه خود «ناوگان زیبا» نامیده را صادر کرده است. در مقابل، رهبری نیز در اول فوریه تاکید کرد که «آمریکا باید بداند اگر جنگی را آغاز کند، این بار جنگ منطقه‌ای خواهد بود.» گزاره‌ای که سبب شد این درگیری به دغدغه سایر کشور‌های منطقه نیز بدل شود.

افزایش حضور نظامی آمریکا؛ نشانه آماده‌سازی برای اقدام بزرگ؟

گزارش‌ها نشان می‌دهد آمریکا طی روز‌های گذشته حجم قابل توجهی از تجهیزات و نیرو‌های خود را به منطقه منتقل کرده است. اما با وجود نمایش قدرت، ترامپ هنوز به دیپلماسی نه نگفته است.

این یعنی همزمان با تقویت حضور نظامی آمریکا، نشانه‌هایی از تداوم مسیر دیپلماتیک نیز دیده می‌شود. طبق گزارش‌ها، استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، قرار‌هایی را با وزیر خارجه‌ی ایران ترتیب داده است.

این دیدار در حالی برنامه‌ریزی شده که کشور‌های منطقه از جمله مصر، ترکیه و دولت‌های عربی حوزه خلیج فارس تلاش کرده‌اند از وقوع یک جنگ گسترده جلوگیری کنند؛ چرا که هیچ‌یک از بازیگران منطقه‌ای خواهان شعله‌ور شدن یک درگیری بزرگ نیستند.

در عین حال، برخی ناظران یادآوری می‌کنند که در گذشته نیز ترامپ از پیشنهاد مذاکره به عنوان تاکتیک قبل از اقدام نظامی استفاده کرده است؛ موضوعی که باعث شده تردید‌ها نسبت به نتیجه مذاکرات افزایش یابد.

میل به سرانجام؛ ایران و آمریکا چه می‌خواهند؟

منتقدان جمهوری اسلامی معتقدند که موضع ایران در تمام سال‌های بعد از انقلاب ثابت مانده است. اما به واسطه‌ی تضعیف متحدان منطقه‌ای ایران، موج اعتراضات داخلی و مشکلات اقتصادی و زیست‌محیطی، ایران نیز بیش از هر زمان دیگری، میل به مذاکرات دارد.

مذاکره‌ی مدنظر ایران نیز همچنان شرافت‌مندانه باقی مانده است؛ به طوری که ایران حاضر نیست به جز مسئله‌ی هسته‌ای، مذاکرات بر سر موضوع دیگری صورت گیرد. حتی برخی دیپلمات‌های منطقه پیشنهاد داده‌اند که ایران درباره برنامه هسته‌ای با آمریکا مذاکره کند و درباره موضوعات منطقه‌ای با متحدان آمریکا در خاورمیانه وارد گفت‌و‌گو شود. اما تهران این ایده را نیز رد کرده و همچنان بر موضع خود پافشاری دارد.

در نقطه مقابل، ترامپ به عنوان سیاستمداری شناخته می‌شود که ایدئولوژی ثابت ندارد. با این حال، نگاه او به ایران طی دهه‌ها ثابت مانده است. او معتقد است رهبر ایران همواره توانسته روسای جمهور آمریکا را تحت فشار قرار دهند و امتیاز بگیرند.

ترامپ در سال ۱۹۸۸ گفته بود «ایران، آمریکا را مثل یک مشت احمق جلوه می‌دهد» و حالا نیز به نظر می‌رسد قصد دارد خود را به گونه‌ای معرفی کند که این پرونده را برای همیشه «جمع‌بندی» می‌کند.

با وجود آغاز مسیر مذاکره، فضای سیاسی در آمریکا چندان خوش‌بین نیست. حتی در میان متحدان ترامپ نیز هرگونه توافق با ایران، می‌تواند با واکنش منفی روبه‌رو شود.

به همین دلیل، دیدگاه غالب در واشنگتن این است که مذاکرات عمان احتمالا به نتیجه نخواهد رسید. در این چارچوب، پرسش اصلی دیگر این نیست که آیا آمریکا حمله خواهد کرد یا نه؛ بلکه این است که هدف حمله چه خواهد بود و چه زمانی انجام می‌شود.

با طولانی شدن مسیر مذاکرات، احتمال افزایش سطح حمله نیز بیشتر شده است. به گفته یک دیپلمات غربی در خلیج فارس: «ترامپ نمی‌تواند این همه دارایی نظامی را به منطقه منتقل کند تا فقط چند پایگاه خالی سپاه پاسداران را بمباران کند.»

در نهایت، تحلیل‌ها نشان می‌دهد رویارویی میان ترامپ و ایران می‌تواند به یک نقطه عطف سیاسی در منطقه تبدیل شود. با این حال، بسیاری معتقدند چنین مسیری، علاوه بر خطر جنگ گسترده، می‌تواند موج جدیدی از بی‌ثباتی و تغییرات غیرقابل پیش‌بینی را نیز به همراه داشته باشد.