جهش بی‌سابقه صادرات نفت روسیه به چین همزمان با فشار آمریکا بر هند

به گزارش اقتصادآنلاین، وبسایت تحلیلی اویل پرایس در گزارشی به رکورد تاریخی صادرات دریایی نفت روسیه به چین پرداخته است. این نشریه در گزارش خود آورده است: صادرات دریایی نفت خام روسیه به چین در ژانویه ۲۰۲۶ به رکورد ۱.۸۶ میلیون بشکه در روز رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۶ درصد افزایش نشان می‌دهد؛ این جهش همزمان با افزایش فشار واشنگتن بر هند رخ داده است.

مسکو در ژانویه با ارسال ۵۶ درصد نفت خام بیشتر نسبت به عربستان سعودی، از ریاض پیشی گرفت و به بزرگ‌ترین تأمین‌کننده نفت چین تبدیل شد؛ به‌گونه‌ای که برای نخستین بار، ۱۰۰ درصد صادرات نفت «اسپو» به سمت شرق هدایت شد.

با توجه به اینکه تنها پالایشگاه یولونگ به‌طور انحصاری روزانه حدود ۲۴۰ هزار بشکه نفت خام روسیه دریافت می‌کند، پالایشگران چینی در حال جبران اثر فشار‌های غرب بر صادرات روسیه هستند.

فشار آمریکا بر هند و نگرانی‌های مسکو درباره درآمد‌های نفتی

صادرات نفت روسیه در اوایل فوریه بار دیگر زیر ذره‌بین قرار گرفت؛ پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلام کرد واشنگتن با هند به توافق تجاری دست یافته است که بر اساس آن تعرفه کالا‌های هندی از ۵۰ درصد به ۱۸ درصد کاهش می‌یابد؛ در مقابل، دهلی‌نو علاوه بر امتیازات دیگر، واردات نفت خام روسیه را متوقف خواهد کرد. چشم‌انداز از دست رفتن یکی از بزرگ‌ترین خریداران روسیه پس از سال ۲۰۲۲، نگرانی‌هایی را در مسکو درباره درآمد‌های صادراتی و ثبات بودجه‌ای ایجاد کرد. با این حال، داده‌های موجود تجاری جهت‌گیری متفاوتی را نشان می‌دهد.

آمار‌ها روشن است: برای روسیه، اکنون امید به زبان چینی سخن می‌گوید. ژانویه ۲۰۲۶ قوی‌ترین ماه ثبت‌شده در تجارت نفتی چین و روسیه بود و صادرات دریایی به ۱.۸۶ میلیون بشکه در روز رسید؛ رقمی که بر رکورد ژانویه ۲۰۲۵ نیز افزوده شد. بیش از ۵۰ درصد این حجم از طریق کوزمینو در نزدیکی ولادی‌وستوک و ساخالین بارگیری شد. برای نخستین بار از نوامبر ۲۰۲۴، ۱۰۰ درصد صادرات «اسپو» روسیه به مقصد چین ارسال شد. حتی با کنار گذاشتن صادرات خط لوله‌ای که حدود ۸۲۰ هزار بشکه در روز است، محموله‌های دریایی روسیه به‌تنهایی ۴۶ درصد بیشتر از صادرات عربستان سعودی بود؛ در حالی که ریاض در ژانویه با وجود جایگاه دیرینه‌اش به‌عنوان تأمین‌کننده اصلی دریایی پکن، تنها ۱.۲ میلیون بشکه در روز صادر کرد.

نقش قیمت و ملاحظات راهبردی در چرخش چین به سوی نفت روسیه

قیمت همچنان نخستین و آشکارترین محرک است. تحلیلگران بازار تمایل دارند مقیاس تخفیف‌های روسیه را بیش‌ازحد برآورد کنند؛ تخفیف نفت «اورال» در پی کاهش تقاضای هند اکنون حدود ۷ دلار در هر بشکه نسبت به شاخص برنت دریای شمال برآورد می‌شود. همین حاشیه برای جذب پالایشگران چینی به سمت نفت روسیه کافی است، به‌ویژه آنکه مسکو بخش عمده‌ای از بار لجستیکی، بیمه‌ای و امنیتی را بر عهده می‌گیرد؛ ویژگی‌ای آشنا در الگوی تجارت پساتحریمی روسیه. در عمل، روسیه بخش قابل توجهی از ریسک ژئوپلیتیکی را درونی‌سازی کرده و به خریداران چینی اجازه داده است تمرکز اصلی خود را بر قیمت و ثبات عرضه قرار دهند.

ملاحظات راهبردی نیز این منطق تجاری را تقویت می‌کند. سیاست خارجی increasingly تقابلی واشنگتن، شمار تأمین‌کنندگان قابل اتکای پکن را محدود کرده است. صادرات ونزوئلا به چین در سال ۲۰۲۵ به‌طور میانگین بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار بشکه در روز بود، اما همچنان از نظر سیاسس باقی مانده است. محموله‌های ایران به چین که در سال ۲۰۲۴ و نیمه نخست ۲۰۲۵ حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز بود، از ژوئن ۲۰۲۵ و پس از حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران و تشدید تحریم‌های آمریکا علیه اکوسیستم تجارت نفت تهران، روندی کاهشی داشته است. برای پکن، این اختلالات نشان داد که زنجیره‌های تأمین در معرض ریسک سیاسی تا چه اندازه می‌توانند به‌سرعت فروبپاشند. در نهایت، نفت خام روسیه ــ با تخفیف قیمتی، نزدیکی جغرافیایی و مصونیت از اختلالات سیاسی ــ به یکی از معدود منابع بزرگ‌مقیاس تبدیل شده که حجم عرضه را با قابلیت پیش‌بینی ترکیب می‌کند. افزون بر این، کوزمینو، بزرگ‌ترین پایانه صادرات نفت روسیه به چین، تنها ۵ تا ۶ روز دریانوردی با بنادر اصلی چین فاصله دارد و آن را نه‌تنها به یکی از امن‌ترین بلکه به نزدیک‌ترین منابع بزرگ‌مقیاس نفت خام برای بازار چین بدل کرده است.

زیرساخت‌های جدید و تعمیق پیوند انرژی مسکو–پکن

تحولات زیرساختی این پیوند را بیش از پیش تثبیت کرده است. پالایشگاه جدید شاندونگ یولونگ با ظرفیت ۴۰۰ هزار بشکه در روز، به خریداری ساختاری با گرایش به روسیه تبدیل شده است. تحریم‌های اتحادیه اروپا و بریتانیا در اواسط ۲۰۲۵ و سپس اقدامات آمریکا علیه شرکت‌های روس‌نفت و لوک‌اویل، عملاً دسترسی این پالایشگاه به بیشتر کانال‌های تأمین غربی و خاورمیانه‌ای را مسدود کرد. با گزینه‌های اندک، یولونگ تقریباً به‌طور کامل به نفت روسیه روی آورده است. به‌جز دو محموله کانادایی پیش از اجرایی شدن تحریم‌ها، این پالایشگاه از اکتبر ۲۰۲۵ به‌طور انحصاری بر نفت روسیه تکیه داشته است. در ماه‌های دسامبر و ژانویه، این مجموعه به‌طور میانگین روزانه ۲۴۰ هزار بشکه از روسیه وارد کرد و در فوریه ۲۰۲۶ نیز دو نفتکش از نوع آفراماکس حامل نفت «اسپو» در آن تخلیه شده‌اند.

افزایش درهم‌تنیدگی میان پکن و مسکو، چشم‌انداز سیاسی و تجاری هند را نیز دستخوش تغییر می‌کند. تعمیق بلندمدت پیوند‌های انرژی چین و روسیه می‌تواند نگرانی‌ها در دهلی‌نو را درباره کنار گذاشته شدن از یکی از مهم‌ترین کریدور‌های راهبردی کالایی آسیا تشدید کند. برای هند، واردات نفت دیگر صرفاً یک موضوع تجاری نیست، بلکه به ابزاری ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. مشاهده اینکه روسیه چین را به‌عنوان بازار اصلی آسیایی خود برگزیده، ممکن است در نهایت هند را ــ صرف‌نظر از فشار سیاسی واشنگتن ــ به بازگشت به نفت روسیه سوق دهد؛ نه‌تنها به دلیل مشوق‌های قیمتی، بلکه برای اجتناب از حاشیه‌نشینی راهبردی در برابر یک شریک دیرینه.

پیامد‌های ژئوپلیتیکی تلاش واشنگتن برای مهار درآمد‌های انرژی روسیه

اگر این روند ادامه یابد، تلاش دولت ترامپ برای استفاده از اهرم تجاری به‌منظور مهار درآمد‌های انرژی روسیه ممکن است نتیجه‌ای معکوس به همراه داشته باشد. به‌جای انزوای مسکو، این سیاست در حال تسریع شکل‌گیری یک ائتلاف قدرتمندتر انرژی در اوراسیا است که بر تقاضای چین و عرضه روسیه استوار است. هند نیز به‌جای خروج از این منظومه، ممکن است در نهایت دوباره به آن جذب شود. سه سال پس از آنکه تحریم‌های غرب با هدف قطع پیوند روسیه با بازار‌های جهانی اعمال شد، مسکو اکنون بیش از هر زمان دیگری نفت خام به بزرگ‌ترین مشتری خود صادر می‌کند. در نهایت، ذی‌نفع اصلی این روند، رقیب راهبردی اصلی واشنگتن است. چین بدون پذیرش ریسک‌های قابل توجه جدید، حجم بیشتری از نفت خام را با قیمت‌های رقابتی‌تر تأمین می‌کند. در حال حاضر، جریان‌های رکوردی از طریق کوزمینو و سایر مسیر‌ها نشان می‌دهد که فشار واشنگتن مسیر‌های تجارت را بازآرایی کرده است، اما آنها را متوقف نکرده است.