احتمال بحران نظامی در خاورمیانه / آیا آمریکا و اسرائیل قصد حمله همزمان به ایران را دارند؟
افزایش بیسابقه حضور نظامی آمریکا در منطقه، لغو پروازهای بینالمللی و اظهارات هشدارآمیز مقامات منطقهای، بار دیگر احتمال درگیری نظامی علیه ایران را به صدر تحلیلهای سیاسی بازگردانده است؛ سناریویی که تا همین چندی پیش بعید به نظر میرسید.
به گزارش اقتصادآنلاین، با گسترش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه و استقرار ناوهای هواپیمابر و تجهیزات پرهزینه نظامی، گمانهزنیها درباره احتمال وقوع یک درگیری نظامی جدید شدت گرفته است. این تحولات همزمان با اظهارات اخیر هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، درباره ایران و طرح ادعایی مبنی بر احتمال حمله اسرائیل، فضای تحلیلی منطقه را وارد مرحله تازهای کرده است.
در کنار این تحولات، تعلیق و لغو پروازهای برخی شرکتهای اروپایی به مقصد کشورهایی مانند اسرائیل، امارات و عربستان نیز بهعنوان نشانهای معنادار از افزایش سطح ریسک امنیتی تلقی شده و برخی تحلیلگران را به طرح سناریوی درگیری متقابل ایران و اسرائیل سوق داده است.
اکنون فراتر از بحث احتمال تقابل مستقیم ایران و آمریکا، این پرسش جدی مطرح است که آیا ایران و اسرائیل پیش از هرگونه درگیری احتمالی تهران و واشنگتن، وارد مواجهه نظامی خواهند شد یا خیر؟
در همین چارچوب، عبدالرضا فرجیراد، دیپلمات پیشین ایران در نروژ و استاد ژئوپلیتیک، به بررسی شرایط موجود و سناریوهای پیشرو پرداخته است.
احتمال حمله آمریکا سناریویی که نمیتوان نادیده گرفت
فرجیراد با اشاره به تحرکات اخیر گفت: آمریکا و اسرائیل وارد یک بازی بزرگ شدهاند؛ بازیای که نمیتوان با قطعیت گفت کدامیک زودتر دست به حمله میزند. آنچه مسلم است این است که ایران آغازگر هیچ حملهای نخواهد بود. چراکه اقدام پیشدستانه ایران، نه تنها تبعات گسترده منطقهای بههمراه دارد، بلکه واکنش شدید و فراگیر آمریکا و اسرائیل را نیز در پی خواهد داشت. مسائل داخلی کشور نیز در این معادله قابل چشمپوشی نیست.
او افزود: با توجه به رفتار سیاسی ایران در سالهای گذشته، بعید میدانم تهران بخواهد حملهای علیه اسرائیل ترتیب دهد. ایران هیچگاه آغازگر جنگ علیه هیچ کشوری نبوده است.
این استاد ژئوپلیتیک ادامه داد: اگر بپرسیم که اساساً حملهای در کار هست یا نه، باید بگویم که احتمال حمله وجود دارد. من خودم جزو کسانی بودم که پس از جنگ ۱۲روزه معتقد بودم اسرائیل و آمریکا بعید است دست به حمله بزنند و حتی احتمال اقدام نظامی اسرائیل را بسیار کم میدانستم؛ اما امروز ارزیابیام تغییر کرده است.
او تأکید کرد: نگاهی به حضور گسترده نیروهای آمریکایی در منطقه، ناوهای هواپیمابر و هزینههای هنگفت نظامی که واشنگتن متحمل شده، این احتمال را تقویت میکند. همچنین خبر لغو شمار زیادی از پروازها به مقصد اسرائیل میتواند یک نشانه هشداردهنده مهم باشد. در چنین شرایطی، نمیتوان احتمال هیچ نوع حملهای را بهطور کامل رد کرد.
ترامپ، غرور قدرت و سناریوی ضربه و مذاکره
فرجیراد در تحلیل نقش آمریکا و شخص ترامپ گفت: واقعیت این است که ترامپ تا حدی مست قدرت و موفقیتهای اخیر خود شده است. او در ونزوئلا به دستاوردهایی رسیده و عملاً به منابع نفتی این کشور دست پیدا کرده که برای افزایش درآمدهای آمریکا اهمیت بالایی دارد.»
وی افزود: در موضوع گرینلند نیز به یک موفقیت نسبی دست یافته است. گفتوگوهای او با دبیرکل ناتو هرچند به نتیجه قطعی نرسید، اما برای ترامپ رضایتبخش بود. این مسئله، بهویژه در زمینه دسترسی به معادن کمیاب گرینلند، دستاورد کوچکی محسوب نمیشود.
فشار حداکثری یا حمله محدود؟
این دیپلمات پیشین تصریح کرد: ترامپ اکنون احساس میکند در هر پروندهای میتواند موفق شود. موضوع آتشبس و صلح در غزه نیز به این اعتمادبهنفس دامن زده است. از این رو، استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در منطقه میتواند تلاشی برای اعمال فشار همهجانبه بر ایران با هدف وادار کردن تهران به پذیرش شروط واشنگتن باشد.
او افزود: با این حال، یک سناریوی دیگر نیز وجود دارد و آن اینکه آمریکا قصد دارد ابتدا ضربهای محدود وارد کند و سپس ایران را به میز مذاکره بکشاند.
اقدام مشترک آمریکا و اسرائیل
فرجیراد درباره احتمال اقدام مستقل اسرائیل گفت: اینکه اسرائیل بهتنهایی حمله کند و سپس آمریکا صرفاً نقش حمایتی داشته باشد، چندان منطقی به نظر نمیرسد. اگر قرار بر حمله باشد، اسرائیل و آمریکا بهصورت ترکیبی وارد عمل خواهند شد.
وی خاطرنشان کرد: در حملات پیشین نیز شاهد همکاری و هماهنگی میان این دو بودهایم. اکنون نیز در اظهارات مقامات آمریکایی و اسرائیلی اشتراکات قابلتوجهی دیده میشود. حتی در ارتباط با تحولات داخلی ایران نیز ترامپ پیشتر ادعاهایی را مطرح کرده بود.
آمادگی کامل ضروری است
این استاد ژئوپلیتیک در پایان گفت: نمیتوان با قطعیت گفت که حمله مشترک انجام خواهد شد، اما احتمال آن کاملاً مشهود است. بر همین اساس، مقامات کشور باید با درک شرایط موجود، در بالاترین سطح آمادگی قرار داشته باشند.