صندوق ارزی چیست؟/ درآمد ثابت و دلاری از راه بورس
اعلام راهاندازی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی در بورس، توجه سرمایهگذاران را به سازوکار و سود دلاری این ابزار جدید جلب کرده است.
اقتصاد آنلاین، آرمان هنرکار؛ با اعلام وزیر امور اقتصادی و دارایی مبنی بر راهاندازی صندوقهای ارزی در بازار سرمایه، این پرسش برای بسیاری از سرمایهگذاران مطرح شده که صندوق ارزی چیست، چه سازوکاری دارد و چه تفاوتی با نگهداری مستقیم ارز یا سایر ابزارهای مالی دارد. موضوعی که در صورت اجرای دقیق، میتواند یکی از مهمترین تحولات ابزارمحور بازار سرمایه ایران در سالهای اخیر باشد.
سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، بهتازگی اعلام کرده است که صندوقهای ارزی با کارکردی مشابه صندوقهای سرمایهگذاری در اوراق با درآمد ثابت، بهزودی فعالیت خود را در بورس آغاز میکنند؛ با این تفاوت کلیدی که سود این صندوقها بهصورت ارزی به سرمایهگذاران پرداخت خواهد شد. به گفته وزیر اقتصاد، همه مردم میتوانند در این صندوقها سرمایهگذاری کنند و جزئیات اجرایی آن از سوی سازمان بورس و اوراق بهادار اعلام خواهد شد.
صندوق ارزی چیست و چگونه کار میکند؟
بر اساس توضیحات ارائهشده، صندوقهای سرمایهگذاری ارزی در قالب صندوقهای با درآمد ثابت ارزی طراحی شدهاند. این صندوقها، ارزهای در اختیار مردم، اعم از اسکناس و حواله را جذب کرده و منابع حاصل را در چارچوب مشخص و تحت نظارت بازار سرمایه مدیریت میکنند. در مقابل، دارندگان واحدهای سرمایهگذاری، سود و بازدهی خود را بهصورت ارزی دریافت خواهند کرد.
از نظر ساختاری، این صندوقها شباهت زیادی به صندوقهای درآمد ثابت ریالی دارند؛ با این تفاوت که مبنای ارزشگذاری، محاسبه سود و تسویه نهایی، ارز است. همین ویژگی باعث میشود صندوقهای ارزی برای گروهی از سرمایهگذاران که بهطور سنتی ارز را ابزار پوشش ریسک تورم و کاهش ارزش پول ملی میدانند، جذابیت ویژهای داشته باشد.
تجربه جهانی صندوقهای ارزی؛ ابزار قدیمی، کارکرد مدرن
اگرچه صندوقهای ارزی در بازار سرمایه ایران ابزاری نوظهور محسوب میشوند، اما در بازارهای مالی جهان سابقهای طولانی دارند. در بسیاری از کشورها، صندوقهای مبتنی بر ارز خارجی یا داراییهای دلاری، بهعنوان ابزار مدیریت ریسک، حفظ ارزش دارایی و تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری مورد استفاده قرار میگیرند. این صندوقها به سرمایهگذاران اجازه میدهند بدون درگیر شدن با ریسک نگهداری فیزیکی ارز یا محدودیتهای عملیاتی، از بازدهی داراییهای ارزی بهرهمند شوند.
مزیت اصلی این ابزار در سطح جهانی، شفافیت، نقدشوندگی بالا و اتصال آن به نظام مالی رسمی است؛ موضوعی که بهویژه در اقتصادهایی با نوسان ارزی بالا، نقش مهمی در کنترل رفتارهای هیجانی و سفتهبازانه ایفا میکند.
چرا صندوقهای ارزی برای بازار سرمایه ایران مهم هستند؟
راهاندازی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی را میتوان یک پاسخ همزمان به دو نیاز مهم دانست: از یکسو نیاز سرمایهگذاران به حفظ ارزش دارایی و کسب بازدهی دلاری، و از سوی دیگر نیاز سیاستگذار به ساماندهی تقاضای ارز در چارچوبی شفاف، رسمی و قابل نظارت.
ورود ارزهای در اختیار مردم به این صندوقها میتواند بخشی از منابعی را که تاکنون خارج از چرخه مالی رسمی قرار داشتهاند، به بستر بازار سرمایه منتقل کند. این اتفاق، علاوه بر تعمیق بازار سرمایه، میتواند از شدت فعالیتهای غیررسمی و سفتهبازانه در بازار ارز بکاهد و رفتار سرمایهگذاران را به سمت ابزارهای مالی هدایت کند.
در سطح کلانتر، صندوقهای ارزی این ظرفیت را دارند که به ابزاری مکمل در کنار سیاستهای پولی و ارزی تبدیل شوند. فراهم شدن امکان کسب بازده ارزی از مسیر بازار سرمایه، میتواند فشار تقاضا بر بازار نقدی ارز را کاهش داده و به مدیریت انتظارات تورمی کمک کند. در چنین شرایطی، بازار سرمایه نقشی فراتر از تأمین مالی ریالی ایفا خواهد کرد.
چالش اصلی؛ اعتماد و شفافیت
با وجود تمام مزایا، موفقیت صندوقهای سرمایهگذاری ارزی بیش از هر چیز به میزان شفافیت و اعتمادسازی وابسته است. اگرچه کلیات راهاندازی این صندوقها اعلام شده، اما جزئیات اجرایی آنها همچنان محل سؤال است؛ از جمله نحوه نگهداری ارز، سازوکار تسویه و ابطال واحدها، تضمین نقدشوندگی، و اطمینان از پرداخت اصل و سود سرمایهگذاران بهصورت ارزی.
این ابهامات میتواند برای بخشی از سرمایهگذاران، بهویژه افرادی که دغدغه دریافت واقعی سود دلاری دارند، مانع تصمیمگیری شود. از اینرو، تدوین دقیق امیدنامهها، تعیین شفاف متولیان نگهداری ارز و هماهنگی نهادی میان سازمان بورس، بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی، پیششرط اصلی موفقیت این ابزار جدید است.
صندوقهای ارزی و تأمین مالی تولید
در کنار نقش سرمایهگذاری، برخی نمایندگان مجلس نیز بر کارکرد تأمین مالی این صندوقها تأکید دارند. یکی از اعضای کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با اشاره به ظرفیت صندوقهای ارزی اعلام کرده است که اگر این صندوقها بتوانند منابع را با سودی متعارف و جذاب جذب کنند و این منابع به سمت تولید و مولدسازی هدایت شود، مردم از سود تضمینشده ارزی برخوردار خواهند شد.
به گفته این نماینده، صندوقهای ارزی میتوانند نقش مهمی در تأمین مالی پروژههای بزرگ و زیرساختی ایفا کنند و در عین حال، سرمایههای دلاری مردم را در مسیری امن و قابل اعتماد به گردش درآورند؛ موضوعی که در شرایط کاهش اعتماد عمومی به بازارهای مالی، اهمیت دوچندان دارد.
نقش مهم سازمان در اطلاع رسانی
در مجموع، صندوقهای سرمایهگذاری ارزی در صورت طراحی دقیق، اجرای منضبط و شفافسازی کامل سازوکارها، میتوانند به یکی از مؤثرترین ابزارهای نوین بازار سرمایه ایران تبدیل شوند. ابزاری که هم منافع سرمایهگذاران را از طریق سود ارزی تأمین میکند و هم در خدمت اهداف کلان اقتصاد کشور، از جمله تعمیق بازار سرمایه، شفافیت مالی و مدیریت بازار ارز قرار میگیرد. نقش سازمان بورس در اعلام بهموقع و دقیق جزئیات اجرایی، در این مقطع، نقشی تعیینکننده خواهد داشت.