آمریکا از دخالت در امور داخلی ایران ابایی ندارد/شنیدن حرف مردم بخش مهمی از فشارهای خارجی را خنثی می‌کند

به گزارش اقتصادآنلاین، صحنه روابط بین‌الملل در هفته‌های اخیر تحولات بسیاری داشته است. سفر وزیر خارجه در بحبوحه اعتراضات در ایران به لبنان و سپس سفر وزیر خارجه عمان به ایران و اظهارنظر‌های رییس‌جمهور و برخی مقامات آمریکایی و اروپایی علیه ایران، همه حکایت از تداوم رخداد‌های آشکار و پشت پرده دارد. اما این تحولات به کدام سو پیش می‌رود؟ ابوالقاسم دلفی، دیپلمات و سفیر پیشین ایران در فرانسه و تحلیل‌گر روابط بین‌الملل در گفت‌و‌گو با اقتصادآنلاین به این سوال پاسخ می‌دهد.

در ادامه مشروح این گفت‌و‌گو را می‌خوانید.

شما تحولات اخیر سیاست خارجی را چطور ارزیابی می‌کنید؟

در عرصه بین‌المللی، در شرایط سخت و متفاوتی نسبت به چند هفته گذشته قرار داریم. تحولات داخلی و تظاهرات و اعتصابات مردمی ابعاد بیرونی پیدا کرده است. ابعاد بیرونی ابتدا عکس العمل در دنیا و به ویژه در آمریکا ایجاد کرده بود و حالا که شدیدتر و متفاوت‌تر شده فشار‌های بیرونی نیز بیشتر شده است.

منشاء این فشار در ادامه جنگ دوازده روزه است. مشخص بود که آمریکا و اسرائیل در تدارک این هستند که آنچه را در جنگ دوازده روزه نتوانستند به آن برسند که جنگ همراه با ناآرامی داخلی شود تکمیل کنند.

سفر بنیامین نتانیاهو به آمریکا نیز در راستای فشار‌ها به ایران بود و تایید کرد که آنها اپوزیسیون خارج را هم فعال و همراه کرده‌اند تا وارد صحنه شوند. این صحنه بیرونی شکل‌گیری دیپلماسی علیه ایران بود.

متاسفانه در داخل کشور اتفاق خاصی رخ نداد. ایران از نظر نظامی به تقویت خود پرداخت و گفته شد که نواقص جنگ دوازده روزه برطرف شده، اما در صحنه دیپلماسی اتفاق خاصی رخ نداد. جز آنکه مکرر گفته شد که زمان مذاکره با آمریکا نیست و آنها خواهان مذاکره نیستند. متقابلا اروپا را هم به همین دلیل تحویل نگرفتیم و سراغ آنها نرفتیم. در حالی که از جنگ دوازده روزه به بعد دیپلماسی باید ورای چنین اظهارنظر‌هایی فعال می‌شد و عمل می‌کرد.

در چنین شرایطی چقدر احتمال دخالت خارجی در تحولات داخلی ایران وجود دارد؟

چنانچه اشاره کردم، آنها تلاش می‌کنند تا برنامه جنگ دوازده روزه را تکمیل کنند و به وضعیت مشخصی برسند. وضعیت مشخص این است که مردم علیه حاکمیت باشند و اگر حرکت آنها به جایی رسید آن را از طریق فشار سیاسی و رسانه‌ای تکمیل کنند و اگر به جایی نرسید، سراغ راه‌های دیگر بروند.

به ویژه دونالد ترامپ پس از عملیات در ونزوئلا بار‌ها تکرار کرده که اگر نظام ایران مردم را چنین بکند ما چنان می‌کنیم و مدعی شده که ضربه سختی می‌زنیم. مفهوم این موضع این است که اگر حرکت مردمی به نقاط حساس برسد و نیاز به دخالت خارجی داشته باشد از ترامپ چندان بعید نیست که دخالت کند.

یعنی ممکن است جنگی آغاز شود؟

اینکه چگونه دخالت خواهد کرد مشخص نیست ولی آنها از اینکه و وارد نوعی از عملیات شود که به زعم آنها حرکت داخلی را برای رسیدن به نتیجه نهایی تکمیل کنند ابایی نخواهند داشت. آمریکا و اسرائیل از این موضع حمایت می‌کنند؛ هرچند بلندگوی آن ترامپ است، اما عملیات آن را ممکن است اسرائیلی‌ها انجام دهند یا هر دو با هم، شبیه آنچه در جنگ دوازده روزه اتفاق افتاد.

در چنین شرایطی چه امکان‌هایی برای سیاست خارجی وجود دارد؟

در سطح سیاست خارجی باید فعالیت‌هایی صورت بگیرد که مانع از این تحولات شود، اما قدم نخست آن باید در سیاست داخلی برداشته شود.

مردم از مشکلات اقتصادی ناراضی هستند. آنها می‌خواهند این نارضایی را به زبانی بیان کنند و باید این صدا را شنید. شنیدن صدای مردم به این معنی است که دستگاه‌ها و نهاد‌های ذی‌ربط این صدا را بشنوند، منعکس کنند و به آنها اهمیت دهند. اگر این روند انجام شد مردم می‌فهمند که حاکمیت و نظام همراه آنها حرکت می‌کند. اینکه فقط اولتیماتوم بدهند و فقط اغتشاش‌گران را خطاب قرار دهند -چنانچه البته ممکن است در میان مردم انواع و اقسام جریان‌ها باشند که خواهان سوءاستفاده باشند- انعکاس صدای مردم نیست. مردم همه اقشاری هستند که از وضعیت فعلی ابراز نارضایی می‌کنند.

رسانه‌ها حاکمیت و مهم‌ترین آنها یعنی صداوسیما به صورت یک‌سویه و یک طرفه یک جریان خاص را دنبال می‌کنند و به آدم‌های همیشگی این جریان تریبون می‌دهد. صداوسیما باید تریبون را دراختیار مردم قرار دهد تا آنها حرف‌های خود را بزنند و مورد توجه قرار گیرد. وقتی صدا‌ها شنیده شود و به آنها اهمیت داده شود و مردم اثرگذاری آنها را احساس کنند همراهی آنها بیشتر می‌شود؛ بنابراین نکته اول این است که برای اینکه داخل از تعرض خارجی مصون شود باید تریبون پیدا کند تا حرف‌های خود را بزند و شنیده شود و اثر بگذارد. این حرکت می‌تواند بخش مهمی از فشار‌های خارجی را خنثی کند.

فکر می‌کنید دیپلماسی چه می‌تواند بکند؟

در کنار سیاست داخلی باید دیپلماسی فعال و از بی‌تحرکی خارج شود. تکرار این موضع که مذاکره با آمریکا در شرایط کنونی میسر نیست مشکلی را حل نمی‌کند. با تهدیدات فعلی رییس‌جمهور آمریکا علیه ایران و موضع‌گیری علنی درباره دخالت در امور داخلی، دستگاه سیاست خارجی باید به شورای امنیت سازمان ملل اعتراض کند. همچنین باید حرکت‌های همسو را بسیج کرد و هزینه حرکتی که ترامپ شروع کرده را بالا برد. چراکه شرایط داخلی آمریکا نیز دچار مشکلاتی است و آنها در آستانه انتخابات میان‌دوره کنگره هستند و توجه دارند که اگر این انتخابات را ترامپ از دست دهد چه اتفاقاتی برای ادامه دولت او رخ می‌دهد.

دیپلماسی و مقامات ایران باید با رسانه‌های آمریکا و اروپا نیز گفت‌و‌گو کنند و تلاش کنند روی افکار عمومی آنها اثر بگذارند. زیرا داخل آمریکا برای ترامپ و جمهوری‌خواهان مهم است و اگر هزینه حرکت علیه ایران بالا برود حتما در تصمیم آنها اثرگذار خواهد بود.

دیپلماسی باید با دولت‌های اروپایی و کشور‌های تاثیرگذار گفت‌و‌گو کند. اینکه اروپا چقدر نقش دارد بحث دیگری است، اما اصل برقراری ارتباط و گفت‌و‌گو ضرورت دارد و تاثیرگذار خواهد بود. کشور‌های اروپایی به دلیل استراتژی امنیت ملی آمریکا مشکلات عدیده‌ای با ترامپ دارند. موضوع جنگ اوکراین به پیچیدگی‌هایی خورده که اختلافات بین اروپا و آمریکا را تشدید کرده و باید از این فضا استفاده کرد. به طور کلی دیپلماسی باید اروپا را از این بی‌تفاوتی مثبت علیه ایران خارج کند. چراکه به تازگی رییس پارلمان اروپا، آلمان، فرانسه و انگلیس نیز علیه ایران موضع‌گیری کرده‌اند.

در کنار این باید دیپلماسی منطقه‌ای نیز فعال شود. تمام تلاش دستگاه دیپلماسی در یک ماه گذشته این بوده که وزیر خارجه به بیروت سفر کند و همه تمرکز دیپلماسی روی فعال‌شدن روابط ایران با لبنان قرار گرفته است. در حالی که دولت لبنان امروز کاملا علیه ایران است و فشار‌ها روی حزب‌الله از سوی دولت این کشور و اسرائیل ادامه دارد. البته باید با لبنان کاهش تنش کرد، اما غیر از لبنان کشور‌های دیگری نیز هستند و وضعیت ایران در جهان مهم‌تر است.

همانطور که می‌دانید در سفر بن‌سلمان به آمریکا ترامپ به صراحت گفت که مسئول پرونده ایران بن‌سلمان شده؛ بنابراین این نقش می‌تواند برای ایران تاثیرگذار باشد. چراکه به طور مثال سعودی‌ها در یمن گرفتار شده‌اند و اختلاف با امارات متحده عربی بر این گفتاری افزوده است. ما در یمن دارای نفوذ هستیم و می‌توان توافق‌هایی با عربستان داشت که منافع هر دو طرف در آن فعال شود.

یکی از مطالباتی که در سال‌های گذشته از سوی اکثریت مردم مطرح بوده، عادی‌سازی روابط با دنیا است. بنظر شما این مطالبه شدنی است؟

بنظر من قطعا شدنی است. به شرط آنکه دیپلماسی فعال شود. هرگز دنیا نمی‌آید زنگ وزارت خارجه ایران را بزند و بگوید این سهم شما از دیپلماسی و روابط بین الملل است. همانطور که عرض کردم باید فضا به گونه‌ای ایجاد شود که آمریکایی‌ها و دنیا به سمتی حرکت کنند که با ایران مذاکره کنند و ایران نیز بر سر موضوعاتی که مطرح است مذاکرات داشته باشد.

همه نکاتی که درباره فعال‌سازی دیپلماسی و در منطقه و جهان گفتم باید زمینه‌ساز این باشد که روابط ایران با دنیا به سمت کاهش تنش و سپس حل مشکل حرکت کند. در غیر این صورت تنش‌ها افزایش پیدا خواهد کرد و در ادامه حرکت‌های داخلی مردم که ممکن است در خلال آنها صدمات و تلفاتی ایجاد شود، فشار دو چندان می‌شود و تحولاتی به دنبال آنها خواهد آمد.