مناسبات ایران با آمریکا و اروپا در شرایط بحرانی قرار دارد/تداوم بحران بدون توافق به نقطه انفجار میرسد
قاسم محبعلی، دیپلمات پیشین و تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به شرایط بحرانی مناسبات ایران با آمریکا، اسرائیل و اروپا، تأکید کرد که تداوم این وضعیت بدون حلوفصل سیاسی میتواند به درگیری نظامی منجر شود. او با بررسی بنبست هستهای، فشارها بر حزبالله و تحولات لبنان، دیپلماسی و مصالحه را گزینه کمهزینهتر برای ایران دانست.
به گزارش اقتصادآنلاین، اظهارنظرها و ادعاهای رییسجمهور آمریکا علیه ایران بار دیگر گمانهزنیها درباره آینده مناسبات ایران و غرب را افزایش داده است. ترامپ پس از دیدار با نخست وزیر اسرائیل احتمال حمله به تاسیسات موشکی ایران را رد نکرد اما یک روز بعد بنیامین نتانیاهو مدعی شد که این رژیم به دنبال تشدید تنش با ایران نیست.
اما پرسش اینجاست که چه آیندهای برای روابط ایران و آمریکا متحمل است؟
قاسم محبعلی، تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به وضعیت کنونی سیاست خارجی ایران به اقتصادآنلاین گفت: مناسبات ایران با اسرائیل و آمریکا در شرایط بحرانی قرار دارد و اکنون میتوان اروپا را نیز به این معادله اضافه کرد. او افزود: روند تحولات ادامهدار است و اگر این خطر سیاسی از مسیر دیپلماتیک حلوفصل نشود، بهطور طبیعی باید منتظر یک درگیری مجدد بود.
او ادامه داد: منظور از درگیری، صرفاً وقوع یک حادثه مقطعی نیست، بلکه درگیریای است که توافقی بر سر پایان آن، آتشبس یا حلوفصل سیاسی صورت نگرفته باشد. به گفته محبعلی، حوادث در این روند قابل پیشبینیاند و مواضع طرفها در طول مسیر میتواند دچار نوسان شود.
نوسان مواضع ترامپ و نتانیاهو
این تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به سخنان دونالد ترامپ گفت: اظهارات رئیسجمهور پیشین آمریکا یک بحث جداگانه است و پس از آن، بنیامین نتانیاهو به هر دلیلی مواضع خود را تا حدی تعدیل کرده است. او افزود: ممکن است نتانیاهو قصد داشته باشد از عنصر غافلگیری در صورت لزوم استفاده کند و به همین دلیل سطح درگیری را افزایش نداده باشد.
محبعلی ادامه داد: احتمال دیگر این است که اسرائیل در حال حاضر بهدنبال حلوفصل مقاصد خود در لبنان یا غزه باشد. به گفته او، هر یک از این احتمالات قابل بحث است، اما نکته اساسی این است که این وضعیت یا باید از مسیر دیپلماتیک و توافق سیاسی، یا از طریق یک درگیری نظامی تعیین تکلیف شود.
دیپلماسی یا جنگ؛ نقش ابتکار عمل ایران
او با بیان اینکه هر دو طرف در انتخاب مسیر جنگ یا مصالحه نقش دارند، تصریح کرد: به دلیل اینکه منافع ایران در مصالحه بیشتر است و پایان دادن به این وضعیت به نفع کشور است، ایران باید ابتکار عمل بیشتری نشان دهد. محبعلی تأکید کرد این وضعیت مانند «استخوان لای زخم» قابل تداوم نیست.
او افزود: زمان دقیق رسیدن بحران به نقطه اوج قابل پیشبینی نیست، اما در نهایت این وضعیت به نقطهای میرسد که یا به درگیری ختم میشود یا به توافق. به گفته او، در دو سال گذشته همواره بحث گزینه نظامی از سوی آمریکا، از دوره اوباما تا بایدن و ترامپ، در کنار گزینه دیپلماتیک مطرح بوده است.
بنبست هستهای و اولویت امنیت ملی
محبعلی با اشاره به تحولات اخیر گفت: اکنون دیگر گزینه نظامی صرفاً محتمل نیست، بلکه عملاً روی میز آمده، هرچند در شرایط فعلی گزینه محتملتر همچنان دیپلماسی است. او افزود اکنون آشکارا میدانیم که آمریکاییها بر غنیسازی صفر تأکید دارند و در مقابل، عباس عراقچی اخیراً در یادداشتی نوشته که چنین چیزی برای ایران قابل تصور نیست و این شیوه، دیکتهکردن مذاکره است.
او ادامه داد: این وضعیت یک بنبست است و ناگزیر یکی از طرفین باید مقداری انعطاف نشان دهد، هرچند به نظر نمیرسد هیچیک آمادگی آن را داشته باشند. محبعلی با تأکید بر اینکه امنیت ملی و منافع ملی بر هر امر دیگری اولویت دارد، گفت استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای حق همه کشورهاست، اما استفاده از این حق منوط به توافق است.
جنگ، برنامه هستهای و تجربه عراق
این دیپلمات پیشین با بیان اینکه تا زمانی که توافقی وجود نداشته باشد، حق با امکان استفاده عملی متفاوت است، تصریح کرد: اگر پای جنگ در میان باشد، اولویت با امنیت ملی، تمامیت ارضی و منافع کشور است، نه غنیسازی. او افزود در صورت وقوع جنگ، نهتنها برنامه هستهای ایران آسیب خواهد دید، بلکه خلع سلاح موشکی و حتی سلاحهای متعارف نیز دور از انتظار نخواهد بود.
محبعلی تأکید کرد به همین دلیل باید از جنگ جلوگیری میشد و لازم بود انعطافهای لازم انجام شود تا برنامه هستهای ایران آسیب نبیند. او گفت نتیجه جنگ، همانطور که اشاره کرده، بهاحتمال زیاد چیزی شبیه عراق خواهد بود.
حزبالله و سناریوی توافق
او با اشاره به تمرکز فعلی اسرائیل بر لبنان و غزه، در پاسخ به احتمال درگیری با حزبالله گفت: توافق در این زمینه ضروری است. به گفته او، اکنون توافق شده که در جنوب رودخانه، حزبالله سلاح نداشته باشد و مرحله بعدی، توافق درباره مناطق شمالی لبنان است.
محبعلی ادامه داد: اگر توافقی میان دولت لبنان، ارتش و بخش نظامی حزبالله شکل بگیرد و سلاح تحت کنترل دولت درآید، امکان حل مسئله وجود دارد. او افزود حتی اگر اسرائیل بر خلع کامل سلاح تأکید داشته باشد، راهحلهای میانی نیز ممکن است؛ از جمله ادغام نیروهای حزبالله در قالب واحدهایی تحت فرمان ارتش لبنان.
اختلافات داخلی لبنان
این تحلیلگر مسائل منطقهای گفت: در لبنان اختلاف نظر وجود دارد، اما این اختلاف محدود به شیعیان است و حتی در میان شیعیان نیز اجماع کاملی وجود ندارد. بعید است همه شیعیان با دیدگاه حزبالله موافق باشند و جریانهایی مانند جنبش امل رویکردی میانهروتر دارند و خواستار حلوفصل سیاسی هستند.
او با اشاره به سوابق درگیری میان امل و حزبالله گفت: در شرایط فعلی نیز احتمالاً این جریانها بهدنبال حل سیاسی مسئله خواهند بود، نه تشدید تنش.
آیا پای ایران به جنگ منطقهای باز میشود؟
محبعلی در پاسخ به این پرسش که آیا در صورت درگیری میان اسرائیل و حزبالله پای ایران به جنگ باز میشود، گفت: این احتمال بهطور طبیعی وجود دارد، اما بعید است شرایط بهگونهای باشد که ایران وارد درگیری مستقیم شود؛ مگر آنکه اسرائیل مستقیماً علیه تأسیسات ایرانی، مشابه اقداماتش در سوریه، دست به اقدام بزند.
او افزود: اگر اسرائیل چنین اقدامی انجام دهد، ممکن است ایران واکنش نشان دهد، اما شرایط فعلی و مواضع اعلامی نشان میدهد ایران علاقهای به ورود به درگیری مستقیم با اسرائیل ندارد، مگر اینکه احساس کند هدف حمله قرار گرفته است.