تالاب‌ها آب می‌روند

 داستان از نفس افتادن گاوخونی، جازموریان و پریشان شروع شد و با سیاه‌بخت شدن بختگان، خشکی هامون، نابودی هور‌العظیم، بی‌جان شدن تالاب انزلی، صابری ، هیرمند ، یادگارلو و ده‌ها تالاب دیگر ادامه پیدا کرد و این داستان همچنان ادامه دارد. به‌گفته پژوهشگران آب، کری مصلحتی کارگزاران دولتی و دوستان دانشگاهی و بخش خصوصی درباره مدیریت ناصحیح بر منابع آبی، درحال حاضر کشور را در بطن فاجعه قرار داده است.

رتبه نخست لیست قرمز کنوانسیون رامسر

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از قانون ، از میان یک‌هزار تالاب موجود در کشور براساس تعریف کنوانسیون بین‌المللی رامسر، 75 درصد از تالاب‌های کشور ما یا در وضعیت بحرانی هستند و یا در معرض خطر قرار دارند. تمامی این اتفاق‌ها درحالی رخ می‌دهد که ارزش اکولوژیک تالاب‌ها 10 برابر جنگل‌ها و 200 برابر زمین‌های زراعی است. براساس آمار، تالاب‌های 30 کشور در فهرست مونترو کنوانسیون رامسر (فهرست قرمز) قرار گرفته‌اند که به ترتیب ایران و یونان با 7 تالاب و پس از آن‌ها جمهوری چک با 4 تالاب، بیشترین مونترو تالاب‌ها را دارند. همچنین نام 27 تالاب 17 کشور جهان نیز به‌دلیل بهبود شرایط اکولوژیکی تالاب‌هایشان از این فهرست خارج شده است.

ایران؛ رنگین‌کمان تالاب‌های جهان

کشور ما باتوجه به شرایط ویژه و تقریبا استثنایی در جهان، دارای انواع تالاب‌هاست. در شمال و جنوب کشور، تالاب‌های مختلف ساحلی، با آب شیرین همچون تالاب انزلی، به‌شکل خلیج مانند، همچون تالاب میانکاله، باتلاق‌های شور ساحلی همچون تالاب شادگان، باتلاق‌های ساحلی کشندی همچون تالاب‌های دهانه گز و مند تالاب‌های مانگرو، همچون تالاب حرا در خورخوران قشم مشاهده می‌شوند.

از نظر تالاب‌های داخلی نیز، تنوع بسیار زیادی وجود دارد. تالاب‌های تاروهویر در ارتفاعات دماوند و دریاچه گهر در ارتفاعات اشتران‌کوه لرستان، چند هزار متر بالاتر از سطح دریای آزاد قرار دارند. تالاب ارومیه با شوری بسیار زیاد خود وفون ویژه یعنی آرتمیا در منطقه آذربایجان، تالاب‌های هامون با آب شیرین، وسعت بسیار زیاد وعمق کم در سیستان، تالاب‌های آب شور تشکیل شده در دریای اترک و با ارتفاع پایین‌تر از سطح دریای آزاد، دریاچه‌های کارستیک ناشی از انحلال آهک همچون تالاب‌های ارژن و پریشان، دریاچه‌های باقی‌مانده از دریای قدیمی تتیس همچون حوض سلطان قم و بالاخره، کفه‌های مرطوب و نمکی همچون کویر نمک و کویر سیرجان، جنبه‌های بسیار زیبا و متنوعی از تالاب‌های جهان را به نمایش گذاشته‌اند.

خشکی تالاب‌ها نتیجه کری مصلحتی مسئولان

بسیاری از کارشناسان، نبود مدیریت صحیح و اصولی بر منابع آبی کشور را دلیل اصلی نابودی تالاب‌ها و بحران پیش آمده می‌دانند. آنها اعتقاد دارند خشکی تالاب‌ها پیامد انتقال آب بدون برنامه‌ریزی بوده است.

فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر آب و توسعه پایدار، درباره بحران تالاب‌های کشور گفت: امروز تقریبا همه رودخانه‌های ما خاموش شده‌اند.  همه تالاب‌ها و دریاچه‌های مهم کشور خشکیده‌اند. از دو دهه پیش خشکیدن پیکره‌های آبی باتوجه به سرنوشت دریاچه‌های دیگر نقاط جهان مانند دریاچه آرال  و خشکیدن آن با سدسازی قابل پیش‌بینی بود و بارها در دفتر فنی آب وزارت نیرو  گوشزد شد. اما کری مصلحتی  کارگزاران دولتی و دوستان دانشگاهی و بخش خصوصی آن‌ها اجازه شنیدن به هشدارها را نداد. اینک درست در بطن فاجعه قرار داریم. اگر اسم این بحران آب نیست پس چیست؟

سدسازی عامل خشکی گاوخونی

ظفرنژاد تصریح می‌کند: رودخانه کارون به‌عنوان تنها رودخانه قابل کشتی‌رانی در ایران اکنون به شرایط بحرانی رسیده و علت آن احداث ۲۴ سد در حوضه آبریز رودخانه است. همچنین حدود ۶ سد در حوزه آبریز تالاب گاوخونی احداث شد که این مساله خشک شدن تالاب را به‌دنبال داشت، روی حوضه آبریز تالاب بختگان نیز سه سد احداث شد که بیش از یک میلیارد متر مکعب حقابه این تالاب را در خود ذخیره کرده است. او ادامه داد: احداث هشت سد درحوضه آبریز تالاب شادگان آن را به ورطه خشکی کشانده است. همچنین ۸۲ سد در حوضه آبریز تالاب انزلی احداث شده که این امر موجب شد ارتفاع کنونی آب در تالاب انزلی به یک تا دو متر کاهش یابد.

دخالت‌های انسانی علت اصلی نابودی تالاب‌ها

معاون امور تالاب‌ها و پارک‌های ملی دفتر زیستگاه‌ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط زیست درباره دلیل خشکی تالاب‌ها گفته است: دخالت‌های انسانی علت اصلی خشک شدن تالاب‌های کشور است که خشکسالی نیز مزید بر علت است.مسعود باقرزاده کریمی ادامه داد: به‌عنوان مثال تالاب بختگان فصلی است و در تابستان حدود 70 درصد آب آن خشک می‌شد. اما امروزه مساله مهم طولانی شدن مدت زمان و شدت خشکی تالاب‌های فصلی است که از یک تا دو ماه به 7 تا 8 ماه افزایش یافته است. بر اساس آماری که در دست است حدود 40 تالاب کشور بین 50 تا 90 درصد دچار خشکی خارج از روال طبیعی شده‌اند، به‌عنوان مثال دریاچه ارومیه در استان آذربایجان غربی 90 درصد، گاوخونی استان اصفهان 90 درصد، پریشان در شهرستان کازرون در استان فارس 80 تا 90 درصد و مهارلو در استان فارس 100 درصد خشک شده‌اند. به گفته وی برخی دریاچه‌ها مانند چغاخور و گندمان در استان چهارمحال بختیاری و ولشت در منطقه کلاردشت در استان مازندران نیز حدود 40 تا 50 درصد خشک شده‌اند.

 

او افزود: دخالت انسانی مانند برداشت بی‌رویه از منابع آبی علت اصلی خشک شدن تالاب‌ها است و از آنجا که در دوران خشکسالی نیز قرار داریم، این دو عامل در کنار هم 90 تا 100 درصد برخی تالاب‌های کشور را خشک کرده‌اند.اما کاری که باید انجام  شود یک برنامه ملی و با کمک و همت همگانی است.  می‌دانیم که مافیای آب، گذشته از کری مصلحتی، به کوردلی ناشی از  امتیازات پول‌سالاری هم مبتلاست. پس برچنین هیولای خطرناکی که به‌علت فساد از هر رییس جمهور یا رییس مجلسی زورمندتر است جز با اجماع ملی نیروهای مردمی و جز با حرکت متناسب و آگاهانه همه دستگاه‌ها و نهادهای ملی مذهبی و  جز با مشارکت همه قوا، نمی‌توان بر مافیای آب و غول خشکسالی غلبه کرد.