شکاف خاورمیانه‌ای در کابینه بریتانیا

گاردین می‌نویسد: این اقدام جانسون، نخست‌وزیر بریتانیا را بر سر دو راهی قرار داده و در انتخاب بین منافع راهبردی در حاشیه خلیج‌فارس یا حمایت از وزیر خارجه دولت، مردد گذاشت و نخست‌وزیر در نهایت تنها راه موجود را خالی کردن پشت وزیر کابینه‌اش دید.

این در حالی است که اظهارات پنج‌شنبه جانسون، در کابینه دولت منفعتی برای وی نداشت و با توجه به برنامه سفر او به بحرین برای شرکت در کنفرانس مهم سران کشورهای عربی منطقه، اقدام عاقلانه‌یی هم به نظر نمی‌رسید. بدون شک او مجبور است در سفر خود از این مساله عذرخواهی کند و توضیحاتی را به خانواده سلطنتی سعودی ارائه دهد. جانسون گفت: «سیاستمدارانی هستند که از مذهب سوءاستفاده می‌کنند و شاخه‌هایی از یک مذهب واحد ایجاد کرده‌اند تا به اهداف سیاسی خود برسند. این یکی از بزرگ‌ترین مشکلات سیاسی در کل این منطقه است. مساله ناراحت‌کننده برای من این است که همین مساله به جنگ‌های نیابتی در منطقه منجر شده و از سوی دیگر در خود این کشورها دولت‌های مستحکمی وجود ندارد.»

در این حال، دولت می ‌برای حفظ آبروی خود و جلوگیری از ایجاد ناراحتی برای خانواده سلطنتی سعودی در پاسخ به این اظهارات اعلام کرد: «اینها دیدگاه‌های وزیر خارجه هستند. موضع‌گیری دولت در مورد عربستان سعودی و نقش این کشور در منطقه این نیست.»

 اختلافاتی که آشکار شد

ترزا می ‌اخیرا در سفری برای دیدار با رهبران کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس، برای توسعه روابط تجاری تلاش کرده بود و بسیاری معتقدند که عصبانیت وی از اظهارات جانسون به دلیل به خطر افتادن همین روابط بوده است. از سوی دیگر، در دشمنی بی‌سابقه میان یک نخست‌وزیر و وزیر خارجه، سخنگوی رسمی ترزا می ‌با اعلام اینکه اظهارنظرهای جانسون، نظرات شخصی او بوده است و موضع‌گیری دولت بریتانیا نیست، سیلی محکمی بر گوش جانسون نواخت. سخنگوی دولت بریتانیا اعلام کرد: «آقای جانسون این فرصت را خواهند داشت به خاورمیانه سفر و موضع رسمی دولت را بیان کنند.»

این اظهارات بر آتش اختلافات میان ترزا می ‌و بوریس جانسون دامن زد. متحدان وزیر خارجه واکنش دولت را محکوم و آن را «تلاشی مضحک برای کم‌ارزش‌کردن یکی از اعضای کابینه» توصیف کردند. آنها به این مساله اشاره کردند که جانسون، بالاترین مقامی است که ترزا می ‌می‌تواند در کسب حمایت عمومی از «توافق برگزیت» پس از حصوصل توافقنامه با بروکسل روی او حساب کند. این در حالی است که ناراحتی متحدان جانسون تنها مختص واکنش تند و تیز نخست‌وزیر به انتقادها از عربستان محدود نمی‌شود. ظاهرا ترزا می ‌پیش‌تر هم جانسون را به استهزا گرفته بود. اما اختلافات زمانی شدت گرفت که گاردین اظهارنظرهای جانسون را در مورد دولت‌های خاورمیانه منتشر کرد.

 چالش جدی نقض حقوق بشر

جانسون در رم اظهاراتی را بیان کرد که به آن معتقد بود و این اظهارات حتی قابل توجه بودند. وی تحت تاثیر این مساله قرار گرفتن که سران کشورهای بزرگ در خاومیانه قادر هستند از اختلافات قومی و مذهبی به نفع خود استفاده کنند و شاید در تلاشی برای متفاوت بودن، پا را فراتر از گلیم خود گذاشت و گفت که عربستان سعودی و ایران خلأ قدرتی را در خاورمیانه ایجاد کرده‌اند و عروسک‌گردانان اصلی در منطقه هستند که البته این اظهارات اشتباه آشکار در دیپلماسی بودند چرا که از چندین جهت قانونی، سیاسی و حتی شخصی، عواقب ناخوشایندی برای جانسون در بر خواهند داشت.

گروه‌های مدافع حقوق بشر و مخالفان در بریتانیا خیلی سریع به این مساله اشاره کردند که اگر جانسون واقعا معتقد است که عربستان عامل مشکلاتی در خاورمیانه است، آنگاه سوالاتی در مورد اخلاقیات در حمایت بریتانیا از سعودی‌ها در یمن مطرح می‌شود. بریتانیا نه تنها برای عربستان سعودی تسلیحات فراهم می‌آورد، بلکه پایگاه نظامی این کشور در ریاض به ائتلاف تحت کنترل سعودی خدمات مشاوره‌یی ارائه می‌دهد. اگرچه اهداف نیروهای ائتلافی در یمن به‌طور مستقیم توسط بریتانیایی‌ها انتخاب نمی‌شوند، اما این کشور به‌طور مستقیم در آنچه جانسون «جنگ نیابتی» نامید، نقش دارد.

توبیس الوود، نماینده حزب محافظه‌کار در پارلمان بریتانیا هم از حملات هوایی عربستان سعودی در یمن انتقاد کرده بود. وی هم به آنچه گفته بود؛ اعتقاد داشت و در عین حال، دلیلش برای بیان این اظهارات مقابله با چالش‌های ایجاد شده از سوی گروه‌های مدافع حقوق بشر در زمینه فروش تسلیحات به عربستان بود. اما اظهارات جانسون سبب شد که توجه وکلای حقوق بشری بیش از پیش به این مساله جلب شود.

 جانسون مرد دیپلماسی است؟

این اتفاقات و اظهارات وزیر خارجه در مورد عربستان سعودی همچنین به شک و تردیدهایی در مورد مناسب بودن او برای دیپلماسی منجر شد. بدون شک، گفت‌وگوهای برگزیت و آینده بریتانیا پس از خروج از اتحادیه اروپا، شرایط کاری وی را دشوارتر کرده و او مجبور است در نبود یک سیاست‌گذاری دولتی در همه گفت‌وگوهای پیش از برگزیت، عواقب را به خوبی بسنجد و همه احتمالات را در نظر بگیرد؛ مساله این است که دولت بریتانیا می‌خواهد که برگزیت تعریف‌کننده هویت این کشور نباشد و در مقابل، نقش خود را به عنوان کشوری تاثیرگذار در عرصه بین‌المللی تثبیت کند. اما بیشتر به نظر می‌رسد که جانسون در حال حاضر تجسم زنده کشوری است که امپراتوری را مدت‌ها پیش از دست داده و هنوز نتوانسته‌ نقشی برای خود بیابد.

برخی تحلیلگران بریتانیایی اکنون به این دلیل نگران هستند که از میان سه مدافع اصلی برگزیت در کابینه دولت یعنی دیوید دیویس، وزیر برگزیت، بوریس جانسون و لیام فاکس، وزیر بازرگانی، تنها دیوید دیویس است که می‌تواند نظر نخست‌وزیر را به خود جلب و با او گفت‌وگو کند و به نظر می‌رسد دو وزیر دیگر از جمع افراد نزدیک و محرم نخست‌وزیر حذف شده‌اند.