روغن‌کشی، روغن‌کاری می‌خواهد

 با اینکه سیاست حمایتی دولت از این صنعت منجر به رشد ظرفیت تولید شد اما چالش کمبود مواد اولیه و دانه‌های روغنی گریبان این صنعت را گرفت و براساس آمارهای موجود تولیدکنندگان بیش از ۸۰درصد از نیاز خود را از طریق واردات تامین می‌کنند. با اینکه سیاست‌های وارداتی در بسیاری از صنایع آسیب‌زننده است اما در این صنعت تولید داخل پاسخگوی نیاز کارخانه‌ها نیست و با اینکه تولیدکنندگان روغن ترجیح می‌دهند از دانه‌های روغنی تولید داخل استفاده کنند اما پس از اتمام این منابع راهی جز واردات پیش روی آنها نیست. در استان فارس نیز که به‌تازگی یکی از بزرگترین کارخانه‌های روغن‌کشی افتتاح شده این مشکل بروز کرده و نگاه مدیران کارخانه به مبادی ورودی کشور دوخته شده است.

تولید۲۰۰هزار تن دانه‌های روغنی

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل ازصمت ، در حالی که تولید دانه‌های روغنی با کاهش روبه‌رو هستند و کارخانه‌ها در این زمینه مشکلاتی داشته و خواهند داشت، وزیر جهاد کشاورزی دولت یازدهم خبر از برنامه‌ریزی‌هایی برای تولید ۲۰۰هزار تن دانه‌های روغنی در سال داده است. در صورتی که میزان تولید دانه‌های روغنی به این تناژ برسد بخش قابل‌توجهی از نیاز کارخانه‌ها از طریق کشاورزان در داخل کشور برطرف می‌شود. چندی‌پیش با حضور معاون اول رییس‌جمهوری، وزیر جهاد کشاورزی، استاندار فارس و جمعی از مدیران ارشد استانی، یکی دیگر از مجتمع‌های بزرگ روغن‌کشی در در شهرستان سروستان استان فارس افتتاح شد.

اسحاق جهانگیری، معاون اول رییس‌جمهوری در سخنانی اظهار کرد: «به دلیل بی‌توجهی به روستاها به عنوان مرکز تولید محصولات کشاورزی امروز شاهد افزایش مهاجرت روستاییان به حاشیه شهرهای بزرگ هستیم که در این راستا، سیاست دولت حمایت از کشاورزان و تامین امکانات توسعه کشاورزی در سطح روستاهای کشور است. »

محمود حجتی، وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به بحران کم‌آبی در سطح کشور به ویژه استان فارس گفت: «با توجه به اینکه استان فارس یکی از قطب‌های مهم کشاورزی است و از سوی دیگر ازجمله استان‌هایی است که به‌دلیل خشکسالی‌های متوالی صنعت کشاورزی آن در معرض خطر قرار گرفته، بهترین راهکار در راستای حفظ و توسعه صنعت کشاورزی این استان، تغییر الگوی کشت و تلاش در جهت بهره‌وری حداکثری از منابع آب است. » وی با اشاره به نقش ترویج دانه‌های روغنی در کارخانه‌های روغن‌کشی گفت: «تلاش داریم با ترویج کشت دانه‌های روغنی ازجمله کلزا بتوانیم ضمن تامین نیاز کارخانه‌های تولیدکننده روغن نباتی، به کشاورزان پرتلاش این استان کمک کنیم. » حجتی گفت: «چشم‌انداز ما برای افزایش تولید دانه‌های روغنی تا چند سال آینده، رسیدن به مرحله تولید ۲۰۰هزار تن دانه‌های روغنی در سطح کشور در سال است تا از این طریق بتوانیم از حجم بالای واردات دانه‌های روغنی جلوگیری کنیم. »

توسعه شبکه آبیاری نوین در سطح بیش از ۲۵۰هزار هکتار از مزارع کشاورزی از دیگر برنامه‌های وزارت جهاد کشاورزی در راستای بهره‌وری از منابع آبی است که بنا به گفته حجتی، سهم استان فارس از سیستم مکانیزه افزون‌بر ۳۰ هزار هکتار است.

داریوش اسماعیلی، نایب‌رییس اول کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی درباره ظرفیت‌های روغن‌کشی در استان فارس  گفت: «خوشبختانه در سال‌های گذشته این صنعت در استان فارس پیشرفت‌های مناسبی داشته و توانسته در این زمینه اشتغالزایی و ارزش افزوده بالایی ایجاد کند. »

نماینده مردم شهرستان لارستان با بیان اینکه در شرایط کنونی تامین مواد اولیه کارخانه‌های روغن‌کشی برای کارخانه‌ها اهمیت بسیاری دارد، افزود: «یکی از مشکلاتی که پیش روی کارخانه‌های روغن‌کشی وجود دارد تامین مواد اولیه است. با توجه به اینکه سطح زیرکشت دانه‌های روغنی در حال کاهش است، دو راهکار پیش روی دولت وجود دارد؛ نخست اینکه با سیاست‌های حمایتی از کشاورزان سطح زیرکشت این محصول را افزایش دهد و دوم اینکه واردات دانه‌های روغنی برای مصرف در کارخانه‌ها تسهیل شود. »

اسماعیلی با تاکید بر اینکه میزان برداشت دانه‌های روغنی در کشور کمتر از نیاز کارخانه‌هاست، گفت: «این مشکل ویژه استان فارس نیست و در استان‌هایی مانند گلستان که حتی قطب تولید دانه‌های روغنی است نیز به چشم می‌خورد. » وی با اشاره به اینکه در این شرایط پیشبرد هر دو سیاست به‌طور همزمان می‌تواند بقای این کارخانه‌ها را تضمین کند، گفت: «حتی اگر سطح زیر کشت به سرعت افزایش یابد هم نمی‌توان از این سیاست به عنوان سیاست حمایتی نام برد. باید درنظر داشته باشیم که بیشتر کارخانه‌ها در این زمینه با مشکل روبه‌رو هستند و این در حالی است که افزایش سطح زیرکشت مقوله‌ای زمانبر است و باید برای شرایط کنونی کارخانه‌ها هم فکر چاره‌ای کرد. » نایب‌رییس اول کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه هر دو سیاست باید به طور همزمان درپیش گرفته شود، گفت: «در این شرایط دولت می‌تواند روند واردات دانه‌های روغنی را تسهیل کند تا واحدها بتوانند مواد اولیه را تامین کنند. همچنین به‌طور همزمان واردات تسهیل شود. پس از اینکه زمین‌های کشاورزی تولید دانه‌های روغنی به بهره‌برداری رسید، دولت با پایش میزان نیاز و تولید دانه‌های روغنی می‌تواند واردات را کاهش دهد. »

تسهیل همزمان واردات و تولید

سیدهاشم موسوی، معاون صنایع کوچک شرکت شهرک‌های صنعتی استان فارس درباره وضعیت کارخانه‌های روغن‌کشی در استان فارس  گفت: «برخی از این کارخانه‌ها بیرون از شهرک‌های صنعتی احداث شده‌اند و از حوزه نظارت و حمایت شهرک‌های صنعتی استان خارج هستند. »

هاشمی افزود: «با این حال، مشکل اصلی تمام کارخانه‌های روغن‌کشی مواد اولیه است. اکنون بخش قابل‌توجهی از مواد مورد نیاز این کارخانه‌ها وارداتی است و هنوز زنجیره تولید کامل نشده است.

در شرایط کنونی نیاز کارخانه‌ها به دانه‌های روغنی و مواد اولیه بسیار بیشتر از توان تولیدکنندگان این محصولات است. بر این اساس، برنامه‌های حمایتی برای تولید دانه‌های روغنی باید افزایش یابد. » معاون صنایع کوچک شرکت شهرک‌های صنعتی استان فارس با تاکید بر اینکه صنایع روغن‌کشی در سال‌های گذشته پیشرفت بسیاری در کشور داشت، گفت: «این صنعت در کشور و در استان فارس پیشرفت چشمگیری داشت با این حال صنایع وابسته هنوز نتوانسته‌اند مواد اولیه مورد نیاز این صنعت را تامین کنند. »

ترجیح، با مصرف دانه‌های داخل

در برخی از صنایع واردات به منظور حمایت از تولیدات خارجی درنظر گرفته می‌شود و به این دلیل دولت برای حمایت از کارخانه‌های داخل برای آنها تعرفه درنظر گرفته و این‌گونه سیاست‌گذاری می‌کند در زمینه دانه‌های روغنی اما این‌طور نیست. تولیدکنندگان ترجیح می‌دهند از محصولات تولید داخل استفاده کنند و واردات برای آنها گران‌تر از محصولات داخلی تمام می‌شود. بر این اساس، نیاز به واردات برای تولیدکنندگان از روی اجبار است. جلال محمودزاده، نایب‌رییس کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی درباره برداشته شدن محدودیت واردات دانه‌های روغنی در کشور گفت: «در شرایط کنونی بیش از ۸۰درصد نیاز ایران به روغن از طریق واردات دانه‌های روغنی و روغن خوراکی تامین می‌شود. » محمودزاده با اشاره به اینکه بسیاری از کارخانه‌ها به مواد اولیه نیاز دارند و باید فرآوری کنند، گفت: «ظرفیت تولید کارخانه‌ها در ایران بیش از تولید محصولات کشاورزی است و بر این اساس، بسیاری از صاحبان کارخانه‌های روغن‌کشی برای اینکه بتوانند خط تولید خود را حفظ کنند باید دانه‌های مورد نیاز را وارد کنند. » نایب‌رییس کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی با اشاره به اینکه تا زمانی که تولید دانه‌های روغنی متناسب با ظرفیت فرآوری در کارخانه‌ها نباشد، نمی‌توان برای واردات محدودیت‌هایی ایجاد کرد، گفت: «محدودیت در واردات زمانی است که نیاز داخل کشور از طریق تولیدات داخلی برطرف شود. در برخی از محصولات این کار انجام نشده و نباید کارخانه‌ها را با مشکل تولید روبه رو کرد. » محمودزاده به این پرسش که آیا واردات دانه‌های روغنی به کشاورزان آسیب وارد می‌کند، این‌گونه پاسخ داد: «دانه‌های روغنی به اندازه نیاز کارخانه‌ها وارد می‌شود و نمی‌توان بیش از نیاز وارد کرد. حتی اگر کسی هم بخواهد بیش از نیاز کارخانه وارد کند، توجیه اقتصادی ندارد. همچنین باید درنظر داشت که دانه‌های روغنی تولید شده در داخل کشور قیمت تمام‌شده کمتری نسبت به واردات دارند. » وی افزود: «بر این اساس، باید درنظر داشت که واردات بیش از نیاز معنی ندارد و این اتفاق در کشور نخواهد افتاد. زمانی که کشاورزان مواد اولیه کارخانه‌ها را با قیمت تمام‌شده کمتر نسبت به محصولات وارداتی می‌فروشند کارخانه‌ها نیز از محصولات آنها استقبال می‌کنند و در صورتی که نیاز برطرف نشود به واردات رومی‌آورند. »

یک کارخانه و نیاز ۶۰ هزار تنی

با اینکه در سیاست‌های اقتصادی ایران تولید داخل باید مورد حمایت دولت باشد و به عبارتی یکی از اصلی‌ترین هدف‌گذاری‌های اقتصاد مقاومتی نیز بر این پایه استوار شده اما در برخی موارد این کار به‌راحتی امکان‌پذیر نیست. براساس گفته تولیدکنندگان، تنها یکی از کارخانه‌های روغن‌کشی در کشور سالانه به ۶۰هزار تن مواد اولیه نیاز دارد. هرچند که هنوز آمار رسمی از میزان نیاز کارخانه‌های روغن‌کشی در کشور وجود ندارد اما تحلیل برخی آمارها می‌تواند در درک کمبود دانه‌های روغنی کمک کند. این در حالی است که وزیر جهاد کشاورزی خبر از برنامه‌های بلندمدت حمایتی با هدف تولید سالانه ۲۰۰هزار تن محصول می‌دهد. رضا شمسایی، مدیرعامل شرکت کیمیادانه فارس در مراسم افتتاحیه این مجتمع تولیدی با اشاره به میزان سرمایه‌گذاری در این مجتمع به ایرنا گفت: این کارخانه در فضایی به مساحت ۱۷ هکتار و با زیربنایی بیش از ۱۵ مترمربع و با سرمایه‌گذاری ۳۴۰میلیارد ریال که بیش از ۶۰درصد این مبلغ از سوی بخش خصوصی و بقیه از طریق دریافت تسهیلات بانکی انجام شده، افتتاح می‌شود.

وی افزود: در فاز نخست این مجموعه روغن‌کشی به روش حلال (اکستراسیون) ۲۰۰ تن ورودی دانه برنامه‌ریزی شده که قابلیت جذب ۶۰هزار تن دانه در سال را دارد. با افتتاح فاز نخست این کارخانه تولیدی بیش از ۷۰ نفر به صورت مستقیم و بیش از ۲هزار نفر به‌صورت غیرمستقیم مشغول به کار خواهند شد که در صورت حمایت دولت و راه‌اندازی فازهای تکمیلی در این مجموعه زمینه اشتغال بیش از ۶۰۰ نفر به‌طور مستقیم و بیش از ۲۰هزار نفر به صورت غیرمستقیم فراهم می‌شود.

۴ کارخانه استحصال روغن در فارس

درحال‌حاضر ۴ کارخانه استحصال روغن زیتون با ظرفیت استحصال ۱۲هزار کیلو در ساعت در استان فارس فعال هستند.

خلیل ساسانی، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان فارس گفت: «ظرفیت هریک از این کارخانه‌ها که از سال ۸۳ تاکنون فعالیت خود را آغاز کرده‌اند، ۲هزار و ۵۰۰ تا ۳هزار کیلو در ساعت است. » وی با اشاره به وجود رقابت بین این کارخانه‌ها برای خرید محصول زیتون کشاورزان گفت: این رقابت و ظرفیت بالای کارخانه‌ها سبب شده تا ۵سال آینده نیازی به احداث کارخانه روغن‌کشی جدید در استان فارس وجود نداشته باشد. ساسانی درباره نحوه تهیه کنسرو زیتون در استان فارس گفت: «تا سال گذشته کنسرو زیتون در کارگاه‌های سنتی و خانگی تهیه می‌شد اما از سال گذشته با برنامه‌ریزی‌های انجام شده تهیه کنسرو زیتون به کارگاه‌های بهداشتی و استاندارد منتقل شد. » مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی افزود: «برداشت زیتون در این استان نیز با سبدهای ویژه انجام می‌شود که این روش احتمال کپک‌زدگی و وجود آفلاتوکسین در زیتون را کاهش می‌دهد. »