ترامپ در جستوجوی احیای قدرت | توافق بزرگ با چین و روسیه انجام میشود؟
اقتصادآنلاین: نشست سه جانبه رهبران آمریکا، روسیه و چین در شرایطی برگزار میشود که دونالد ترامپ درگیر بحرانهای داخلی پس از شکست جمهوریخواهان در انتخابات است. او حالا تلاش دارد اقتدار خود را در چین تثبیت کند.
گروه سیاسی؛ دونالد ترامپ در حالی راهی سفر آسیایی میشود که شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، فشارهای سیاسی داخلی و بحرانهای سیاست خارجی، اقتدار او را تحت تأثیر قرار داده است. دیدار سهجانبه با رهبران چین و روسیه، مهمترین بخش این سفر خواهد بود.
این سنتی دیرینه و آزمودهشده است: رؤسایجمهوری که میخواهند اقتدار خود را دوباره تثبیت کنند و از فضای سیاسی تیرهوتار فاصله بگیرند، برای بازیابی روحیه و کسب اعتبار در عرصه جهانی راهی سفرهای خارجی میشوند.
از سال ۱۹۸۲، زمانی که رونالد ریگان در شرایط رکود اقتصادی، نرخ بیکاری ۱۱ درصدی و از دست دادن ۲۶ کرسی مجلس نمایندگان توسط جمهوریخواهان در برابر دموکراتها، سفر پنجروزهای را به آمریکای لاتین ترتیب داد، هواپیمای شماره یک نیروی هوایی آمریکا بارها صحنه تحولات سیاسی داخلی را پشت سر گذاشته و راهی سفرهای خارجی شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، این هفته تلاش خواهد کرد همین مسیر را دنبال کند. او در سفری که از مدتها پیش برنامهریزی شده است، راهی آسیا میشود؛ سفری که روز پنجشنبه با رویدادی بیسابقه، یعنی دیدار سهجانبه با همتایان اقتدارگرای خود از چین و روسیه، همراه خواهد بود. این دیدار نمایشی پرزرقوبرق از مناسبات و نمایش قدرت ژئوپلیتیکی در کنار رهبرانی است که در کشورهای خود تقریباً با هیچ چالش جدی برای قدرتشان روبهرو نیستند.
مقایسه این دو رهبر با رئیسجمهور آمریکا که اکنون با محدودیتهای تازهای مواجه شده، احتمالاً اجتنابناپذیر خواهد بود.
سفر آسیایی ترامپ در سایه تضعیف اقتدار سیاسی
سرزنش و مخالفت شدید رأیدهندگان با ترامپ در انتخابات این ماه، بهسرعت مورد توجه همتایان خارجی او قرار گرفت؛ رهبرانی که تحولات را از نزدیک دنبال میکنند تا نشانههایی از کاهش سرمایه سیاسی او و تبدیل زودهنگامش به رئیسجمهوری که دوران قدرتش رو به پایان است، پیدا کنند.
ایلان ماسک نیز در این سفر ترامپ را همراهی خواهد کرد؛ فردی که با وجود صرف ۴۴۵ میلیون دلار برای فعالیتهای سیاسی، نتوانست به جمهوریخواهان در حفظ اکثریت کرسیها کمک کند.
ادگارد کاگان، سفیر پیشین آمریکا در مالزی که اکنون مشاور ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در واشنگتن است، گفت: «سیاست خارجی و سفرهای رئیسجمهور از جمله کارهایی هستند که فقط خود رئیسجمهور میتواند انجام دهد. این سفرها با تشریفات و شکوه خاصی همراه هستند و توجه زیادی را به خود جلب میکنند.»
او افزود: «این راهی است که از طریق آن میتوانید روایت غالب را تغییر دهید و به مردم یادآوری کنید که رئیسجمهور همچنان رئیسجمهور است.»
این تنها مسئله پیچیدهای نیست که ترامپ با آن روبهروست. رسوایی مربوط به تراشههای قدرتمند هوش مصنوعی شرکت انویدیا متعلق به جنسن هوانگ و رابطه ادعایی او با یک جاسوس چینی، بر سفر رئیسجمهور آمریکا به شنژن، قطب درخشان صنعت فناوری چین، سایه خواهد انداخت؛ هرچند دستیاران ترامپ اصرار دارند که این موضوع بر سفر او تسلط نخواهد داشت.
ترامپ قصد ندارد موضوع جاسوسی را با شی جینپینگ، رهبر چین، مطرح کند. این دو قرار است برای چهارمین بار در اندکی بیش از یک سال گذشته با یکدیگر دیدار کنند. مقامهای آمریکایی پیشتر به شبکه سیانان گفته بودند که انتظار ندارند این دو رهبر درباره بحثی که بهتازگی در دولت آمریکا درباره چگونگی تشدید محدودیتها بر صادرات تراشههای قدرتمند به چین دوباره مطرح شده است نیز گفتوگو کنند.
یکی از مقامهای ارشد آمریکایی در اینباره گفت: «احتمالاً در حال حاضر موضوعی نیست که بخواهیم چینیها را در جریان آن قرار دهیم.»
ترامپ که هیچگاه علاقه چندانی به سفرهای طاقتفرسا در مناطق دوردست و عبور از مناطق زمانی مختلف نداشته است، روز دوشنبه عازم فیلیپین میشود. این سفر در شرایطی انجام میشود که او بهتازگی تغییراتی در ساختار مدیریتی کاخ سفید ایجاد کرده و حتی برخی از متحدانش خواستار برکناری اعضایی از کابینه، از جمله وزیران بازرگانی و دفاع، شدهاند.
پیش از عزیمت ترامپ نیز اختلال گسترده در حملونقل هوایی رخ داد؛ موضوعی که او برای چند روز بهصورت علنی به آن نپرداخت و پرسشهای تازهای درباره وضعیت ذهنی، تمرکز و آمادگی او برای این سفر مطرح کرد.
ترامپ در دو نشست سران، یعنی نشست انجمن کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن) در مانیل و نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (اَپک) در شنژن، تلاش خواهد کرد با اعلام توافقهای تجاری جدید و تأکید بر حضور آمریکا در منطقهای که برای چندین دهه از بیتوجهی واشنگتن رنج برده است، روایت مربوط به افول قدرت خود را خنثی کند.
چالش ترامپ برای بازگشت آمریکا به آسیا
ترامپ نیز مانند رؤسایجمهور اخیر آمریکا، دریافته است که مفهوم «چرخش به سوی آسیا» بهسادگی قابل تحقق نیست. دوره دوم ریاستجمهوری او بهدلیل جنگی در خاورمیانه با رکود و دشواری مواجه شده است؛ همان منطقهای که پیشتر مانع از آن شد جورج دبلیو بوش، باراک اوباما و جو بایدن بتوانند سیاست خارجی آمریکا را بهطور کامل به سمت اقیانوس آرام معطوف کنند.
ترامپ در یک سال گذشته برای ایجاد و تقویت روابط عمیقتر با شی جینپینگ تلاش کرده است. مقامهای کاخ سفید همچنین اعلام کردهاند که او در پی دستیابی به توافقهای تجاری جدید است و قصد دارد این هفته توافقی را با تایلند امضا کند.
با این حال، جنگ ایران و همچنین تلاشهای تاکنون بینتیجه ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین همچنان بر دستور کار سیاست خارجی او سایه انداختهاند. این دو بحران احتمالاً در جریان گفتوگوهای این هفته او در آسیا نیز مطرح خواهند بود؛ منطقهای که در پی این درگیریها با افزایش شدید قیمت سوخت مواجه شده است.
پیروزیهای دموکراتها در داخل آمریکا نیز پرسشهایی را درباره میزان توانایی و اختیارات باقیمانده ترامپ برای پیشبرد اهدافش مطرح خواهد کرد. دو ابتکار شاخص سیاست خارجی او، یعنی تعرفههای جهانی و جنگ ایران، به افزایش قیمتها منجر شدند و خشم رأیدهندگان علیه او و جمهوریخواهان را برانگیختند.
دموکراتها وعده دادهاند که اختیارات ترامپ را در هر دو زمینه محدود کنند؛ اقدامی که این باور دیرینه را به چالش میکشد که رئیسجمهور آمریکا در حوزه سیاست خارجی آزادی عمل بیشتری دارد.
سفرهای خارجی رؤسایجمهور مدتهاست که ابزاری برای تأکید بر همین نکته بودهاند؛ ضمن آنکه به رئیسجمهور امکان میدهند همزمان با آماده شدن مخالفان برای به دست گرفتن قدرت، از واشنگتن فاصله بگیرد.
مایکل دیور، مشاور و طراح تصویر عمومی رونالد ریگان، بهعنوان مبتکر این راهبرد شناخته میشود. او در سال ۱۹۸۲ سفر ریگان به آمریکای لاتین را ترتیب داد.
تقریباً تمامی رؤسایجمهور آمریکا پس از آن، این ایده را تکرار کردهاند. بیل کلینتون در نوامبر ۱۹۹۴، پس از آنکه جمهوریخواهان برای نخستین بار طی چندین دهه کنترل کنگره را به دست گرفتند، به فیلیپین سفر کرد.
جورج دبلیو بوش نیز چند هفته پس از آنکه جمهوریخواهان در سال ۲۰۰۶ کنترل کنگره را از دست دادند، راهی ویتنام شد. باراک اوباما پس از شکستهای سنگین حزبش در انتخابات میاندورهای، در سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۴ به آسیا سفر کرد.
خود ترامپ نیز در سال ۲۰۱۷، پس از آنکه جمهوریخواهان اکثریت مجلس نمایندگان را از دست دادند، سفری نسبتاً کمرمق به فرانسه انجام داد.
کاگان گفت: «من بلافاصله پس از انتخابات میاندورهای، چه در شرایط پیروزی و چه در شرایط شکست، همراه رؤسایجمهور بودهام و این سفرها همیشه اهمیت دارند.»
او افزود: «این اقدامی است که به کشور و همچنین ناظران خارجی یادآوری میکند که این حوزه، اساساً در اختیار و قلمرو فعالیت رئیسجمهور است.»
برای ترامپ، این مسئله به معنای حضور در کنار رهبران قدرتمند جهان در یک نشست مشترک و گفتوگو درباره مسائل جهانی است.
از نظر برخی، دیدار ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین، رهبر روسیه، یادآور ناخوشایند کنفرانس سال ۱۹۴۵ در شهر ساحلی یالتا در شبهجزیره کریمه است؛ جایی که استالین، چرچیل و فرانکلین دی. روزولت، رئیسجمهور آمریکا که بهشدت بیمار بود، جهان پس از جنگ را به حوزههای نفوذ غرب و شرق تقسیم کردند.
دیدار سهجانبه ترامپ، شی و پوتین؛ یالتای جدید یا آغاز مذاکرات هستهای؟
پوتین در ابتدا پیشنهاد برگزاری این نشست سهجانبه را با هدف گفتوگو درباره جنگ اوکراین مطرح کرده بود؛ جنگی که در آن، مسائل پیچیده مربوط به مرزها و حاکمیت ملی بر مذاکرات اولیه صلح سایه انداختهاند.
با این حال، دستیاران ترامپ تأکید دارند که نشست روز پنجشنبه بههیچوجه چنین ماهیتی ندارد و میگویند موضوع اوکراین حتی در دستور کار مذاکرات نیز قرار نخواهد گرفت.
در عوض، ترامپ امیدوار است گفتوگو درباره تسلیحات هستهای را با دو رهبری آغاز کند که برای ایجاد و تقویت روابط با آنها تلاش زیادی کرده است.
آخرین پیمان کنترل تسلیحات هستهای میان آمریکا و روسیه، که هر یک از این دو کشور حدود پنج هزار کلاهک هستهای در اختیار دارند، در ماه فوریه منقضی شد.
چین نیز در همین حال، بهسرعت در حال گسترش زرادخانه هستهای خود بوده و شمار کلاهکهای هستهایاش را به بیش از ۶۰۰ فروند رسانده است؛ با این حال، این کشور علاقه چندانی به پیوستن به یک توافق در این زمینه نشان نمیدهد.
یک مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن صحبت میکرد، گفت انتظار چندانی برای دستیابی به یک پیشرفت بزرگ در این نشست وجود ندارد و در عوض، مذاکرات را باید نقطه آغاز دانست.
این مقام آمریکایی گفت: «زمان آن رسیده است که چین، اگر بخواهیم اینطور بگوییم، به میز بزرگسالان بیاید و درباره مسائل بزرگسالان، گفتوگوهایی در سطح بزرگسالان انجام دهد.»
شی جینپینگ در ابتدا نسبت به میزبانی این نشست تردیدهایی داشت. به گفته مقامهای آمریکایی، او نگران بود که این دیدار بر نشست اَپک و تلاشهایش برای به نمایش گذاشتن قدرت رو به رشد چین سایه بیندازد.
اما ترامپ که گاهی از رهبران اقتدارگرا بهدلیل برخورداری از آزادی عمل برای حکومت کردن به شیوه دلخواهشان ابراز حسادت میکند، بهسرعت با این پیشنهاد موافقت کرد.