بازگشت چپ رادیکال به فرانسه | ملانشون به‌دنبال فتح کاخ الیزه

گروه سیاسی؛ ژان‌لوک ملانشون، رهبر حزب چپ‌گرای «فرانسه تسلیم‌ناپذیر»، در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۷ فرانسه به یکی از مهم‌ترین چهره‌های سیاسی این کشور تبدیل شده است. او که از سوی مخالفان راست‌گرا «رادیکال»، از سوی متحدان سابق «مستبد» و از سوی برخی دانشجویان معترض «قهرمان» نامیده می‌شود، اکنون قدرتمندترین نامزد جریان چپ و یکی از رقبای احتمالی مارین لوپن، رهبر حزب راست افراطی اجتماع ملی محسوب می‌شود.

ملانشون در شرایطی کارزار انتخاباتی خود را پیش می‌برد که اعتراضات سراسری علیه افزایش هزینه‌های زندگی، ضعف خدمات عمومی و نگرانی درباره آینده اقتصادی، گروه‌های مختلفی از جامعه فرانسه را به خیابان‌ها کشانده است. برنامه اقتصادی و سیاسی او بر افزایش هزینه‌های اجتماعی، مداخله بیشتر دولت در اقتصاد، افزایش مالیات ثروتمندان و تغییر در روابط فرانسه با نهاد‌های بین‌المللی متمرکز است.

برنامه انتخاباتی ملانشون؛ بازنشستگی در ۶۰ سالگی و حداقل دستمزد ۱۷۰۰ یورویی

ملانشون روز شنبه برنامه انتخاباتی خود را در گردهمایی‌ای در منطقه لو بورژه، در شمال پاریس، ارائه کرد. این برنامه یک روز پیش از برگزاری مراسم به‌صورت آنلاین منتشر شده بود.

از مهم‌ترین پیشنهاد‌های او می‌توان به کاهش سن بازنشستگی به ۶۰ سال و افزایش حداقل دستمزد ماهانه به هزار و ۷۰۰ یورو، معادل حدود هزار و ۹۰۰ دلار، اشاره کرد. او همچنین خواهان خروج فرانسه از پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و ملی‌سازی مجدد بخش‌هایی از اقتصاد این کشور است. یکی دیگر از پیشنهاد‌های بحث‌برانگیز ملانشون به بدهی‌های فرانسه مربوط می‌شود. او می‌خواهد بازپرداخت بدهی فرانسه به بانک مرکزی اروپا متوقف شود؛ اقدامی که عملاً این بدهی را به یک وام دائمی و بدون بهره تبدیل می‌کند. هدف از این پیشنهاد، فراهم کردن فضای مالی بیشتر برای افزایش هزینه‌های دولت عنوان شده است.

در حوزه سیاست‌های اروپایی نیز ملانشون خواهان باقی ماندن فرانسه در اتحادیه اروپاست، اما معتقد است پاریس باید از اجرای مقرراتی که با برنامه‌های اجتماعی، زیست‌محیطی یا اقتصادی این کشور در تضاد هستند، خودداری کند. چنین رویکردی می‌تواند روابط فرانسه با بروکسل را به سمت تقابل سوق دهد.

اعتراضات معیشتی؛ سکوی پرتاب سیاسی رهبر چپ فرانسه

افزایش محبوبیت حزب فرانسه تسلیم‌ناپذیر در شرایطی اتفاق افتاده که اعتراضات دانشجویی آغازشده در اواسط سپتامبر، به‌تدریج گروه‌های اجتماعی دیگری را نیز دربر گرفته است.

نارضایتی از عملکرد خدمات عمومی، افزایش هزینه‌های زندگی و نامشخص بودن چشم‌انداز آینده، از مهم‌ترین دلایل گسترش این اعتراضات بوده‌اند. در جریان راهپیمایی‌ها، ملانشون از حمایت و استقبال معترضان برخوردار شده است؛ هرچند برخی از این تجمعات با تخریب اموال و غارت همراه بوده‌اند.

ژاک رلاند، پژوهشگر ارشد مؤسسه سیاست جهانی، معتقد است نقطه قوت ملانشون، هماهنگی برنامه‌های او با مطالبات معترضان است. با این حال، همه ناظران سیاسی و اقتصادی با برنامه‌های ملانشون موافق نیستند و برخی سیاست‌های او را رادیکال و غیرواقع‌بینانه می‌دانند.

نگرانی درباره بدهی و کسری بودجه؛ برنامه‌های ملانشون چگونه تأمین مالی می‌شوند؟

وضعیت مالی و استقراض دولت فرانسه در شرایط کنونی زیر ذره‌بین قرار دارد. کسری بودجه و سطح بالای بدهی عمومی این کشور، تردید‌هایی را درباره امکان اجرای برنامه‌های بلندپروازانه ملانشون، به‌ویژه در حوزه حمایت‌های اجتماعی و سرمایه‌گذاری عمومی، ایجاد کرده است. برخی اقتصاددانان هشدار می‌دهند که برنامه‌های پیشنهادی او ممکن است سرمایه‌گذاران را به فروش اوراق قرضه دولتی فرانسه ترغیب کند. چنین اتفاقی می‌تواند هزینه استقراض دولت را افزایش دهد و فشار بیشتری بر وضعیت مالی این کشور وارد کند.

سباستین لکورنو، نخست‌وزیر فرانسه، در ماه سپتامبر در واکنش به پیشنهاد توقف بازپرداخت بدهی‌ها گفته بود: «پول قرض گرفتن و تصمیم گرفتن برای پس ندادن آن، سرقت نام دارد.»

در مقابل، حزب فرانسه تسلیم‌ناپذیر معتقد است افزایش مالیات بر افراد ثروتمند و شرکت‌ها می‌تواند منابع مالی موردنیاز برای اجرای برنامه‌های هزینه‌ای ملانشون را تأمین کند. وضع حداقل ۲ درصد مالیات بر ثروت میلیاردرها، احیای مالیات بر ثروت در فرانسه و افزایش مالیات بر ارث‌های بزرگ، از جمله پیشنهاد‌های مالیاتی این حزب هستند.

ملانشون در ماه اکتبر در دفاع از این سیاست‌ها گفته بود: «سرمایه مالی از منافع زیادی برخوردار شده و این همان بخشی است که باید هزینه‌ها را بپردازد.»

برنامه اقتصادی ملانشون از سنت مداخله‌گرایی اقتصادی چپ‌گرایانه تأثیر گرفته است؛ رویکردی که بخشی از ریشه‌های آن به اندیشه‌های جان مینارد کینز بازمی‌گردد. بر اساس این دیدگاه، دولت باید برای اصلاح عدم تعادل‌های بازار، نقش فعالی در اقتصاد داشته باشد. بلیغ نبلی، تحلیلگر سیاسی و استاد حقوق عمومی دانشگاه پاریس ۱۲، معتقد است کنار گذاشته شدن این سنت از سوی بیشتر احزاب سیاسی، باعث شده ادامه تأکید حزب فرانسه تسلیم‌ناپذیر بر مداخله دولت، رادیکال به نظر برسد.

ملانشون چگونه به رهبر جریان چپ فرانسه تبدیل شد؟

ژان‌لوک ملانشون ۷۵ سال دارد و در مراکش از پدر و مادری فرانسوی متولد شده است. او در دوران کودکی به فرانسه نقل مکان کرد و بعد‌ها در رشته‌های فلسفه و ادبیات مدرن فارغ‌التحصیل شد. ملانشون در دهه ۱۹۸۰ به حزب سوسیالیست فرانسه پیوست، اما با حرکت این حزب به سمت سیاست‌های اقتصادی لیبرال‌تر، به‌تدریج از آن فاصله گرفت. او سرانجام در سال ۲۰۰۸ حزب سوسیالیست را ترک کرد و حزب چپ را بنیان گذاشت؛ جریانی که بعد‌ها به حزب فرانسه تسلیم‌ناپذیر تبدیل شد.

این حزب توانست حمایت رأی‌دهندگان طبقه کارگر و جوامع به‌حاشیه‌رانده‌شده را جلب کند و به‌تدریج در میان جوانان نیز محبوبیت پیدا کند.

بر اساس نظرسنجی‌های منتشرشده در هفته جاری، میزان حمایت از ملانشون در انتخابات ریاست‌جمهوری بین ۱۷.۵ تا ۱۸ درصد قرار دارد. این میزان حمایت باعث شده فاصله او با دیگر رقبای جریان چپ افزایش پیدا کند.

پس از ملانشون، رافائل گلوکسمان قرار دارد که رهبری حزب چپ میانه را بر عهده دارد. در رتبه‌های بعدی نیز فابین روسل، نامزد حزب کمونیست، حزب سبز‌ها به رهبری مارین توندلیه و فرانسوا روفَن، نامزد مستقل، قرار دارند.

اختلاف در جناح چپ بر سر حمایت از ملانشون

با وجود پیشتازی ملانشون در میان نامزد‌های چپ‌گرا، هنوز درباره حمایت سایر احزاب از او توافقی وجود ندارد. احزاب کوچک‌تر جریان چپ در حال بررسی این موضوع هستند که آیا برای افزایش شانس پیروزی یک ائتلاف چپ‌گرا باید از ملانشون حمایت کنند یا خیر.

یکی دیگر از عوامل اختلاف در جریان چپ فرانسه، مواضع ملانشون درباره فلسطین است. او بار‌ها از توصیف حماس به‌عنوان یک «سازمان تروریستی» خودداری کرده و اسرائیل را به ارتکاب نسل‌کشی در غزه متهم کرده است. این در حالی است که دیگر سیاستمداران چپ‌گرا، از جمله رافائل گلوکسمان، در استفاده از اصطلاح نسل‌کشی محتاط بوده‌اند.

ملانشون همچنین از سوی مخالفان سیاسی خود در جناح چپ متهم شده است که ادبیات و مواضعش به گسترش یهودستیزی دامن می‌زند؛ اتهامی که او آن را رد کرده است.

مارین لوپن همچنان شانس اصلی پیروزی در انتخابات است

با وجود افزایش حمایت‌ها از ملانشون، محبوبیت او همچنان فاصله زیادی با مارین لوپن، نامزد حزب راست افراطی اجتماع ملی، دارد. لوپن که در دو انتخابات گذشته ریاست‌جمهوری فرانسه در دور دوم با امانوئل مکرون رقابت کرده بود، همچنان در نظرسنجی‌ها پیشتاز است.

بر اساس نظرسنجی مؤسسه تولونا هریس اینتراکتیو که در ماه اکتبر انجام شده، لوپن در صورت رویارویی مستقیم با ملانشون در دور دوم انتخابات، با اختلافی قابل‌توجه پیروز خواهد شد.