دارو در انتظار مواد اولیه | عضو اتاق تهران: واردات از هند تا ۵ ماه زمان می‌برد

مسیحا حیدریان؛ صنعت داروسازی ایران علاوه بر چالش‌های ارزی و افزایش هزینه‌های تولید، با اختلال در مسیرهای تامین مواد اولیه نیز دست‌وپنجه نرم می‌کند. وابستگی بخشی از تولید دارو به مواد اولیه وارداتی، به‌ویژه از هند، موجب شده محدودیت‌های حمل‌ونقل و دشواری انتقال محموله‌ها به یکی از نگرانی‌های جدی شرکت‌های دارویی تبدیل شود. گزارش‌های اخیر نیز از تشدید مشکلات واردات مواد اولیه و دشواری دسترسی به برخی داروهای ضروری در کشور حکایت دارند.

محمد عبده‌زاده، عضو هیئت نمایندگان و رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق بازرگانی تهران در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین با تشریح مشکلات تامین مواد اولیه دارویی گفت: مهم‌ترین چالش فعلی شرکت‌های داروسازی، تامین موادی است که از کشور هند وارد می‌شوند.

با وجود برقراری پروازهای مستقیم از برخی کشورها از جمله چین، امکان تامین بخشی از کالاهایی که قابلیت حمل هوایی دارند همچنان وجود دارد؛ با این حال، شرکت‌های دارویی برای واردات مواد اولیه مورد نیاز خود از هند با موانع و مشکلات جدی مواجه شده‌اند.

اختلال شدید در واردات مواد اولیه دارو از هند

عبده‌زاده با اشاره به مشکلات حمل دریایی و هوایی محموله‌های دارویی از هند توضیح داد: شرکت‌های دارویی سال‌هاست بخشی از مواد اولیه مورد نیاز خود را از هند وارد می‌کنند، اما اکنون تامین این مواد با دشواری‌های زیادی روبه‌رو شده است. بخشی از کمبودهای دارویی به‌ویژه در حوزه داروهای اعصاب و روان و داروهای مخدر به مواد اولیه وارداتی از هند مربوط می‌شود.

وی ادامه داد: محاصره دریایی، حمل‌ونقل دریایی مواد اولیه از هند را با مشکل مواجه کرده و از طرف دیگر، نبود پرواز مستقیم نیز امکان انتقال هوایی بسیاری از محموله‌ها را از بین برده است. برای واردات از سایر کشورها نیز شرکت‌ها با مشکلات مربوط به تشریفات گمرکی و ترانزیت مواجه هستند.

رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق بازرگانی تهران با اشاره به محدودیت‌های قانونی حمل برخی مواد اولیه دارویی بیان کرد: برای داروهای تحت کنترل و مواد اولیه مورد استفاده در تولید داروهای بیمارستانی، طبق ضوابط هیئت بین‌المللی کنترل مواد مخدر (INCB)، حمل مستقیم الزامی است. شرکت صادرکننده باید مجوز مستقیم از نهادهای مربوط در وزارت بهداشت کشور مبدا را دریافت کند و در مقابل، ایران نیز مجوز واردات را صادر کند.

وی خاطرنشان کرد: براساس ضوابط هیئت بین‌المللی کنترل مواد مخدر (INCB)، حمل داروهای تحت کنترل و مواد اولیه مورد استفاده در تولید داروهای بیمارستانی باید به‌صورت مستقیم انجام شود. بنابراین، نمی‌توان موادی مانند مورفین و پتیدین را ابتدا به یک کشور ثالث یا فرودگاه دیگر منتقل کرد و سپس از آنجا به ایران فرستاد. نبود پرواز مستقیم نیز امکان انتقال هوایی این محموله‌ها را با مشکل مواجه کرده است.

حمل دریایی برای برخی مواد اولیه دارویی تنها راه انتقال است

رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق بازرگانی تهران با اشاره به محدودیت‌های حمل هوایی برخی مواد شیمیایی مورد استفاده در صنعت داروسازی خاطرنشان کرد: بخشی از مواد اولیه و مواد جانبی مورد نیاز کارخانه‌های داروسازی در گروه کالاهای خطرناک قرار می‌گیرند. این مواد ممکن است قابل اشتعال، قابل انفجار یا دارای ترکیبات شیمیایی خاص باشند و امکان حمل هوایی آنها وجود ندارد؛ بنابراین، انتقال این محموله‌ها باید از طریق دریا انجام شود.

وی ادامه داد: برای انتقال دریایی محموله‌هایی که امکان ورود مستقیم به ایران را ندارند، گاهی از مسیرهای جایگزین استفاده می‌شود؛ برای مثال، کالاها در بنادر ترکیه، از جمله بندر مرسین، تخلیه و سپس از مسیر زمینی به ایران منتقل می‌شوند. این مسیر نیز زمان‌بر است و حمل دریایی تا مقصد واسط و سپس انتقال زمینی به کشور، چند ماه زمان می‌برد.

رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران اضافه کرد: مسیر زمینی از ترکیه نیز با مشکلات مربوط به مرز و ترافیک مواجه است. در نتیجه، محموله‌ای که پیش از این امکان داشت ظرف یک هفته به ایران برسد، اکنون ممکن است چهار تا پنج ماه در مسیر انتقال باقی بماند. طولانی شدن زمان حمل، روند تامین مواد اولیه مورد نیاز کارخانه‌ها را مختل کرده و به کمبود برخی اقلام دارویی دامن زده است.

هزینه حمل هوایی گاهی چند برابر قیمت مواد اولیه است

عبده‌زاده در تشریح دلایل دشواری جایگزینی حمل دریایی با حمل هوایی گفت: همه مواد اولیه را نمی‌توان با هواپیما وارد کرد؛ زیرا برخی از آنها به دلیل ماهیت شیمیایی و قابلیت اشتعال، امکان حمل هوایی ندارند. از سوی دیگر، حتی برای موادی که قابلیت انتقال با هواپیما دارند، هزینه حمل هوایی بسیار بالاست.

وی توضیح داد: برخی مواد اولیه و مواد جانبی مورد استفاده در صنعت داروسازی قیمت پایینی دارند. برای مثال، ممکن است یک کیلوگرم از یک ماده جانبی حدود دو دلار قیمت داشته باشد، اما هزینه حمل هوایی آن به هفت یا هشت دلار برسد. در چنین مواردی، هزینه حمل چند برابر قیمت خود ماده اولیه می‌شود و واردات هوایی صرفه اقتصادی ندارد.

رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق بازرگانی تهران تاکید کرد: اختلال در حمل دریایی مواد اولیه تولید داروها، افزایش هزینه‌های لجستیکی و محدودیت استفاده از حمل هوایی، هم‌زمان شرکت‌های داروسازی را تحت فشار قرار داده‌اند. این مشکلات به‌ویژه برای محموله‌های حجیم وارداتی از هند جدی‌تر است و تامین مستمر مواد اولیه مورد نیاز تولید دارو را با اختلال مواجه می‌کند.

وضعیت فعلی بازار دارو باثبات است اما برای سه ماه پایانی سال نگرانیم

عبده‌زاده درباره وضعیت کمبود دارو در بازار گفت: در حال حاضر وضعیت بازار دارو نسبتا باثبات است و ممکن است برخی اقلام با کمبود مواجه باشند، اما با توجه به شرایط کشور، از جمله محاصره، جنگ و تحریم‌ها، وضعیت تولید و عرضه دارو همچنان ثبات نسبی دارد.

وی با تاکید بر ضرورت توجه به تداوم تامین مواد اولیه افزود: نگرانی اصلی صنعت داروسازی فقط به وضعیت فعلی بازار مربوط نمی‌شود. مواد اولیه‌ای که اکنون وارد کارخانه‌ها می‌شوند، پس از تبدیل شدن به دارو در داروخانه‌ها عرضه خواهند شد و کارخانه‌ها برای ادامه تولید باید بتوانند محموله‌های جدیدی از مواد اولیه دریافت کنند.

رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق تهران تاکید کرد: نگرانی ما درباره تامین دارو در سه ماه پایانی سال است؛ زیرا اگر مواد اولیه مورد نیاز کارخانه‌ها به‌موقع تامین و جایگزین نشود، تداوم تولید دارو با مشکل مواجه خواهد شد.

افزایش نرخ ارز، اثر افزایش قیمت دارو را کمرنگ کرده است

عبده‌زاده در ادامه گفت‌وگو با اقتصادآنلاین، درباره تاثیر نوسانات نرخ ارز و افزایش هزینه‌های لجستیکی بر قیمت تمام‌شده دارو اظهار کرد: میزان تاثیرگذاری این عوامل در کالاهای مختلف یکسان نیست و حتی هزینه تامین محموله‌های مختلف نیز با یکدیگر تفاوت دارد.

وی با اشاره به تغییرات مکرر نرخ ارز مورد استفاده شرکت‌های دارویی ادامه داد: از سال گذشته تاکنون، نرخ‌های ارزی مورد استفاده در تامین مواد اولیه تغییرات متعددی داشته‌اند. این تغییرات همچنان ادامه دارد و نرخ ارز به‌صورت مستمر در حال تغییر است.

رئیس کمیسیون اقتصاد سلامت اتاق بازرگانی تهران اضافه کرد: صنعت داروسازی مانند سایر صنایع به‌طور مستقیم از تغییرات نرخ ارز و افزایش هزینه‌های تامین مواد اولیه تاثیر می‌پذیرد. وزارت بهداشت در ابتدای سال قیمت داروها را افزایش داد و میزان این افزایش، طبق اعلام این وزارتخانه، به‌طور میانگین حدود ۶۰ درصد بود؛ اما تغییرات بعدی نرخ ارز، دوباره اثر افزایش قیمت‌های اعلام‌شده را کمرنگ کرده است.

عبده‌زاده برای تشریح فشار ارزی بر شرکت‌های دارویی توضیح داد: برای مثال، شرکتی پیش از این یک ماده جانبی را با قیمت حدود ۱۴۰ تا ۱۷۰ هزار تومان خریداری می‌کرد، اما اکنون برای تامین همان ماده باید بیش از ۲۰۰ هزار تومان هزینه کند.

وی خاطرنشان کرد: شرکت‌های داروسازی در پی افزایش فشارهای ارزی، با چرخه‌ای از رشد هزینه تامین مواد اولیه و نیاز مجدد به نقدینگی مواجه شده‌اند. با هر بار افزایش نرخ ارز، هزینه خرید محموله‌های جدید افزایش می‌یابد و قیمت‌های قبلی دیگر پاسخگوی هزینه جایگزینی مواد اولیه نیستند.