دکتر زهرا عامری هشدار داد: ثبت‌نکردن برند؛ خطری پنهان برای سرمایه و اعتبار کسب‌وکارها / لزوم صیانت از دارایی‌های فکری در مسیر سیستم‌سازی تجاری

دکتر زهرا عامری، عضو انجمن حقوق مالکیت فکری و مدیرعالی قراردادهای حقوقی و تجاری در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصاد آنلاین، با تبیین پیوند ناگسستنی میان پایداری کسب‌وکار و صیانت از دارایی‌های فکری اظهار کرد: تصور کنید سال‌ها برای تثبیت اعتبار یک نام تجاری، خلق بازار و جذب مشتریان زحمت کشیده‌اید و محصولات یا خدمات شما جایگاه ویژه‌ای در ذهن مخاطب پیدا کرده است؛ اما ناگهان متوجه می‌شوید فرد دیگری از نام یا نشان تجاری مشابه استفاده می‌کند یا با یک چالش حقوقی جدی روبه‌رو شده‌اید. در چنین موقعیتی، موضوع صرفاً یک نام نیست، بلکه کل اعتبار تجاری، هزینه‌های تبلیغاتی، اعتماد مخاطبان و سرمایه انباشته شما در مخاطره قرار می‌گیرد. به همین دلیل مدیران باید در کنار دغدغه فروش، پاسخ روشنی برای چگونگی حفاظت از ارزش خلق‌شده داشته باشند.

وی با اشاره به ماهیت دارایی‌های نامشهود افزود: وقتی سخن از دارایی‌های اقتصادی یک مجموعه تجاری به میان می‌آید، اغلب توجهات به سمت سرمایه‌های فیزیکی، ساختمان، خط تولید یا سرمایه نقدی جلب می‌شود؛ در حالی که نام تجاری، نشان تجاری، اختراعات، طراحی اختصاصی محصولات، محتوا و دانش فنی اختصاصی نیز بخش عمده‌ای از ارزش خالص دارایی‌ها را تشکیل می‌دهند. این حقوق به‌طور بنیادین در دو محور اصلی تعریف می‌شوند؛ حوزه نخست مالکیت صنعتی است که شامل علائم تجاری، پتنت‌ها و طرح‌های صنعتی بوده و از نشان تجاری و نوآوری‌های فنی در چارچوب قوانین حمایت می‌کند. حوزه دوم حقوق مؤلفان و پدیدآورندگان است که به حفاظت از آثار خلاقانه، محتواهای آموزشی، کتاب‌ها، رسانه‌ها و تولیدات چندرسانه‌ای اختصاص دارد و هر یک سازوکار حقوقی مجزایی را طلب می‌کنند.

عضو انجمن حقوق مالکیت فکری در تحلیل دلایل بی‌توجهی فعالان اقتصادی به این موضوع تصریح کرد: تمرکز افراطی بر فروش کوتاه‌مدت باعث می‌شود مدیران صیانت حقوقی را به آینده موکول کنند. همچنین یک تصور رایج و خطای راهبردی وجود دارد مبنی بر این که سابقه طولانی در بازار، به‌صورت خودکار مالکیت قطعی بر یک نام را ایجاد می‌کند؛ در حالی که میان سابقه فعالیت، شهرت بازار و حقوق ناشی از ثبت رسمی علامت تجاری تمایزهای حقوقی جدی وجود دارد و هر دعوای تجاری مستلزم بررسی اسناد ثبت‌شده و معیارهای دقیق قانونی است.

مدیرعالی قراردادهای حقوقی و تجاری برای پیشگیری از زیان‌های سنگین تجاری، پنج گام راهبردی را به فعالان اقتصادی پیشنهاد کرد و گفت: نخست، ارزیابی قابلیت ثبت نام تجاری پیش از هرگونه هزینه‌کرد و سرمایه‌گذاری بازاریابی است. جذابیت تبلیغاتی یک نام به هیچ وجه به معنای امکان ثبت قانونی آن نیست و باید سوابق و طبقات کالا و خدمات به‌دقت استعلام شوند. دوم، مدیریت مستمر اعتبار و فرآیند تمدید علامت است؛ مدت اعتبار ثبت علامت تجاری در قوانین عموماً ۱۰ سال است و ثبت در یک طبقه خاص هرگز به معنای حمایت فراگیر در همه رسته‌های صنعتی نیست. سوم، شفاف‌سازی حقوقی آثار خلاقانه و تولیدات نرم‌افزاری یا محتوایی در قراردادهای منعقده با پیمانکاران، طراحان و برنامه‌نویسان است، چرا که صرف پرداخت دستمزد به معنای انتقال حقوق انحصاری اثر محسوب نمی‌شود.

وی ادامه داد: چهارمین اقدام بنیادین، حفاظت دقیق از اطلاعات محرمانه، اسرار تجاری و دانش فنی از طریق تنظیم موافقت‌نامه‌های محرمانگی (NDA) و نظارت بر دسترسی‌هاست تا مزیت رقابتی شرکت محفوظ بماند. پنجمین گام نیز تبدیل حفاظت از حقوق فکری به یک رویه مستمر، پایش بازار و رصد تخلفات احتمالی به جای برخوردهای مقطعی و انفعالی است. این رویکرد ساختاریافته کمک می‌کند تا بنگاه اقتصادی از آسیب‌پذیری نجات یابد.

دکتر عامری با تشریح پیامدهای ناگوار عدم ثبت علامت تجاری اظهار کرد: فرض کنید کارآفرینی پس از دهه‌ها فعالیت ناچار به تغییر نام برند خود شود؛ این رخداد هرگز در حد تعویض یک تابلو خلاصه نمی‌شود، بلکه مستلزم تغییر کامل خطوط بسته‌بندی، اصلاح هویت بصری، بازطراحی وب‌سایت، اصلاح کمپین‌های رسانه‌ای و مهم‌تر از همه، بازسازی اعتماد و شناختی است که طی سال‌ها شکل گرفته است. اگرچه ثبت‌نکردن به معنای سلب کامل حقوق نیست و سوابق تجاری می‌توانند در دادگاه مورد ارزیابی قرار گیرند، اما فرآیند اثبات آن بسیار زمان‌بر و پرهزینه خواهد بود.

وی در خصوص اقدامات لازم هنگام مواجهه با نقض حقوق تجاری تأکید کرد: اولین گام، گردآوری مدارک متقن از قبیل سوابق استفاده، فاکتورها، قراردادها و مستندات سوءاستفاده طرف مقابل است.

پس از آن، با تشخیص کارشناسی، مسیرهایی نظیر ارسال اظهارنامه رسمی، پیگیری اداری، دادخواست ابطال یا اقامه دعوا در مراجع ذی‌صلاح قضایی انتخاب می‌شود و پیگیری کیفری نیز در صورت تحقق ارکان قانونی قابل اجراست.

عضو انجمن حقوق مالکیت فکری و مدیرعالی قراردادهای حقوقی و تجاری در جمع‌بندی اظهارات خود یادآور شد: تبدیل یک کسب‌وکار به برندی پایدار مستلزم درک این واقعیت است که موفقیت تنها در میزان فروش امروز خلاصه نمی‌شود، بلکه توانایی حفاظت از ارزش خلق‌شده، تثبیت حقوق قانونی و تدوین نقشه راه آینده ضامن بقای بنگاه است. مدیران پیش از مواجهه با بحران‌های پرهزینه حقوقی، باید با ارزیابی جامع دارایی‌های فکری، نام و نشان تجاری خود را از یک نام صرف، به یک دارایی ماندگار و پشتیبانی‌شده تبدیل کنند.