۵ میلیون پد رایگان و آموزش ۲۵ هزار نوجوان؛ مای‌لیدی برای بهداشت پریود چه کرده است؟

به گزارش اقتصادآنلاین، فقر قاعدگی از جمله مسائلی است که اگرچه با یکی از تجربه‌های طبیعی بدن زنان ارتباط دارد، ابعاد آن فراتر از دسترسی به محصولات بهداشتی است. کمبود اطلاعات معتبر، محدودیت امکانات بهداشتی، شرم و انگ اجتماعی و ناتوانی در بیان نیازها می‌توانند تجربه قاعدگی را برای گروهی از زنان و دختران به مسئله‌ای پیچیده تبدیل کنند؛ مسئله‌ای که بر سلامت، آموزش، روابط اجتماعی و کیفیت زندگی آنها تأثیر می‌گذارد.

نشست تخصصی «فقر قاعدگی؛ از شناخت تا راه‌حل» به همت مای‌لیدی برگزار شد و در آن، سخنرانان از منظر سلامت، علوم اجتماعی و مسئولیت بخش خصوصی به بررسی این موضوع پرداختند. محور اصلی بحث‌ها، ضرورت شناخت دقیق نیازهای گروه‌های مختلف و عبور از اقدامات حمایتی مقطعی به سمت راهکارهایی بود که بتوان اثربخشی آنها را ارزیابی کرد.

در نشست «فقر قاعدگی؛ از شناخت تا راه‌حل»، سوگل زینالی، دستیار ارشد برند مای‌لیدی، به بررسی ابعاد مسئله و پژوهش‌های مرتبط پرداخت. دکتر صدیقه حنطوش‌زاده، فوق تخصص زنان و زایمان و رئیس پژوهشکده سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی تهران، پیامدهای سلامت‌محور فقر قاعدگی را تشریح کرد و دکتر حمیده عادلیان، مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، ابعاد اجتماعی این مسئله و مسئولیت نهادهای مختلف را مورد بررسی قرار داد. مصی مقدسی، مدیرکل مارکتینگ زرین‌رویا، نیز درباره نقش صنعت در افزایش دسترسی، آموزش و حمایت اجتماعی سخن گفت.

فقر قاعدگی چیست و چرا نباید آن را به ناتوانی مالی محدود کرد؟

در بخش ابتدایی نشست «فقر قاعدگی؛ از شناخت تا راه‌حل»، سوگل زینالی، دستیار ارشد برند مای‌لیدی، با ارائه گزارشی از پژوهش‌های انجام‌شده درباره فقر قاعدگی، به بررسی تعریف این مفهوم، پیامدهای آن و مداخلات مورد استفاده در کشورهای مختلف پرداخت.

زینالی در آغاز ارائه خود، فاصله میان تصور عمومی از قاعدگی و تجربه واقعی زنان را مورد توجه قرار داد. به گفته او، وقتی از افراد خواسته می‌شود به قاعدگی فکر کنند، معمولا واژه‌هایی مانند درد، خونریزی، کمردرد و محصولات بهداشتی به ذهنشان می‌رسد؛ درحالی‌که این واژه‌ها فقط بخشی از تجربه زنان را نشان می‌دهند.

از این منظر، شناخت فقر قاعدگی مستلزم توجه به تجربه زیسته زنانی است که علاوه بر مشکلات مربوط به دسترسی به محصولات، ممکن است با کمبود اطلاعات، نبود امکانات مناسب و محدودیت در بیان نیازهای خود نیز مواجه باشند.

زینالی با اشاره به گستردگی این مسئله در جهان، به آمارهای ارائه‌شده در گزارش‌ها و مطالعات بین‌المللی پرداخت. در این ارائه، به برآورد بیش از دو میلیارد نفر در جهان که هر ماه قاعدگی را تجربه می‌کنند و همچنین آمار بیش از ۵۰۰ میلیون زن فاقد دسترسی کافی به امکانات مدیریت بهداشت قاعدگی اشاره شد. این ارقام در چارچوب آمارهای بین‌المللی مطرح شدند و به‌تنهایی بیانگر میزان شیوع فقر قاعدگی در ایران نیستند.

پنج بُعد اصلی فقر قاعدگی

بخش مهمی از ارائه زینالی به تغییر تعریف فقر قاعدگی اختصاص داشت. بر اساس توضیحات او، تعریف این مفهوم در ابتدا بیشتر بر نبود دسترسی به محصولات متمرکز بود؛ اما در سال‌های بعد، ابعاد گسترده‌تری از جمله آموزش، کرامت انسانی، سلامت و شرایط اجتماعی نیز در تعریف آن مورد توجه قرار گرفت.

در چارچوب پنج‌بُعدی مطرح‌شده در این ارائه، فقر قاعدگی فقط به نداشتن محصولات بهداشتی مربوط نمی‌شود، بلکه دسترسی به اطلاعات و آموزش، امکان مراقبت از بدن با حفظ کرامت و حریم خصوصی، دسترسی به خدمات تشخیص و درمان، زندگی به دور از انگ و تبعیض و برخورداری از مشارکت اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.

تعریف فقر قاعدگی نشان می‌دهد که حتی در شرایطی که محصولات بهداشتی به‌صورت رایگان در اختیار زنان و دختران قرار می‌گیرد، همچنان ممکن است موانع دیگری مانع مدیریت ایمن و آگاهانه قاعدگی شود.

پیامدهای آموزشی و روانی فقر قاعدگی

در ادامه این ارائه، پیامدهای آموزشی و روانی فقر قاعدگی مورد بررسی قرار گرفت. زینالی با اشاره به مطالعات بین‌المللی، از غیبت برخی دختران از کلاس‌های درس در دوران قاعدگی و تأثیر کمبود دسترسی به محصولات و امکانات مناسب بر تجربه تحصیل آنان سخن گفت.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، در برخی مطالعات، ارتباط میان دشواری مدیریت قاعدگی و تجربه شرم، ترس و مشکلات سلامت روان نیز بررسی شده است. این یافته‌ها اهمیت توجه به شرایط اجتماعی و روانی زنان و دختران را در کنار تأمین نیازهای بهداشتی نشان می‌دهند.

با این وجود، برای تفسیر چنین یافته‌هایی باید به جامعه آماری، روش پژوهش و عوامل مؤثر دیگر توجه کرد؛ زیرا آمارهای مربوط به کشورهای مختلف را نمی‌توان بدون بررسی شرایط و شواهد بومی به جامعه ایران تعمیم داد.

پژوهش درباره فقر قاعدگی در ایران چه می‌گوید؟

دستیار ارشد برند مای‌لیدی در بخش دیگری از ارائه خود، به مرور مطالعات علمی مرتبط با فقر قاعدگی پرداخت. بر اساس توضیحات او، در این پژوهش، مقالات فارسی و انگلیسی منتشرشده از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۶ در ۶ پایگاه اطلاعاتی بررسی شدند. پس از طی مراحل جست‌وجو، حذف موارد تکراری و غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل، در نهایت ۲۳ مطالعه مرتبط با موضوع برای بررسی انتخاب شدند.

این مرور پژوهشی، پرسش‌هایی درباره تعریف فقر قاعدگی، نحوه سنجش آن، پیامدهای مرتبط و مداخلات انجام‌شده را دنبال می‌کرد.

یکی از محورهای مهم این بخش، محدودیت داده‌های بومی درباره فقر قاعدگی در ایران بود. زینالی بر ضرورت طراحی ابزار سنجش متناسب با شرایط کشور تأکید کرد؛ ابزاری که ابعاد مختلف این مسئله را پوشش دهد و بتواند مبنای شناسایی نیازها و ارزیابی اثربخشی برنامه‌های حمایتی قرار گیرد.

صرف اجرای برنامه‌های حمایتی برای شناخت وضعیت موجود کافی نیست و باید مشخص شود که این برنامه‌ها چه تغییری در دسترسی، آگاهی و توانایی زنان و دختران برای مدیریت قاعدگی ایجاد می‌کنند.

چرا توزیع محصولات باید با آموزش همراه شود؟

یکی از محورهای اصلی ارائه زینالی، تفاوت میان مداخلات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری بود. در این چارچوب، توزیع محصولات بهداشتی و فراهم‌کردن امکانات دسترسی در گروه نخست قرار می‌گیرد و آموزش، افزایش آگاهی و ایجاد امکان گفت‌وگو درباره قاعدگی، بخش دیگر مداخلات را تشکیل می‌دهد.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، یافته‌های مطالعات مرورشده بر اهمیت همراهی این دو نوع مداخله تأکید داشتند. توزیع محصول می‌تواند نیاز فوری را برطرف کند، اما اگر فرد اطلاعات کافی درباره استفاده صحیح از آن نداشته باشد یا نتواند درباره مشکلات خود سؤال بپرسد، بخشی از موانع همچنان باقی می‌ماند.

دستیار ارشد برند مای‌لیدی همچنین به برخی سیاست‌های اجراشده در کشورهای مختلف، از جمله تغییرات مالیاتی محصولات بهداشتی، اشاره کرد. این تجربه‌ها نشان می‌دهند که سیاست‌گذاری عمومی می‌تواند در کاهش هزینه دسترسی نقش داشته باشد؛ هرچند ارزیابی اثربخشی هر سیاست به شرایط اجرایی و شواهد مربوط به آن نیاز دارد.

زینالی در جمع‌بندی این بخش، سه مسیر اصلی برای اقدام در ایران را مطرح کرد: شناخت دقیق ابعاد فقر قاعدگی، همراه‌کردن تأمین محصولات با آموزش و بهبود امکانات بهداشتی، از جمله سرویس‌های بهداشتی خصوصی و زیرساخت‌های دفع پسماند.

پیامدهای فقر قاعدگی برای سلامت زنان و دختران

صدیقه حنطوش‌زاده، فوق تخصص زنان و زایمان و رئیس پژوهشکده سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی تهران، در بخش سلامت نشست، به پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی دسترسی ناکافی به محصولات، آموزش و امکانات بهداشتی پرداخت.

حنطوش‌زاده با تأکید بر اهمیت آگاهی در مدیریت قاعدگی، توضیح داد: کمبود اطلاعات و امکانات می‌تواند پیامدهایی فراتر از ناراحتی‌های کوتاه‌مدت ایجاد کند. این مسئله باید در گروه‌های سنی مختلف بررسی شود و توجه به دختران در آغاز بلوغ، نباید باعث نادیده‌گرفتن نیازهای زنان در سنین بالاتر شود.

وی با اشاره به پایین‌آمدن سن شروع بلوغ در برخی موارد، ضرورت آموزش زودهنگام را مطرح کرد. از نگاه او، اگر آموزش فقط از دوره راهنمایی آغاز شود، ممکن است بخشی از دختران پیش از دریافت اطلاعات لازم، نخستین تجربه قاعدگی خود را پشت سر گذاشته باشند.

استفاده از محصولات نامناسب و پیامدهای جسمی

این متخصص زنان و زایمان با اشاره به تجربه‌های مرتبط با مناطق کم‌برخوردار، گفت: دسترسی نداشتن به محصولات بهداشتی مناسب می‌تواند زنان و دختران را به استفاده از گزینه‌های غیراستاندارد یا نامتناسب با نیازشان سوق دهد.

حنطوش‌زاده ادامه داد: استفاده از محصولات نامناسب یا رعایت‌نشدن اصول بهداشت قاعدگی ممکن است زمینه بروز حساسیت‌های پوستی، خارش و برخی مشکلات بهداشتی را فراهم کند. در چنین شرایطی، اگر مشکل به‌موقع شناسایی و درمان نشود، احتمال تداوم آن وجود دارد.

رئیس پژوهشکده سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین بر اهمیت شناخت نشانه‌های غیرطبیعی و مراجعه به‌موقع برای دریافت خدمات پزشکی تأکید کرد و گفت: از این منظر، آموزش بهداشت قاعدگی فقط به نحوه استفاده از محصولات محدود نیست و شناخت مشکلات احتمالی و آگاهی از زمان مراجعه به متخصص را نیز شامل می‌شود.

کمبود آهن و افت کیفیت زندگی

حنطوش‌زاده در ادامه، به کمبود آهن و کم‌خونی به‌عنوان یکی از مسائل مهم سلامت زنان اشاره کرد.

وی توضیح داد: خونریزی‌های قاعدگی، به‌ویژه در موارد شدید یا طولانی، می‌توانند در کنار سایر عوامل بر وضعیت آهن بدن تأثیر بگذارند و در صورت تشخیص‌ندادن یا درمان‌نکردن، کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند.

این متخصص زنان و زایمان بیان کرد: خستگی، بی‌حوصلگی و کاهش توان انجام فعالیت‌های روزمره از جمله مشکلاتی هستند که ممکن است در افراد مبتلا به کمبود آهن مشاهده شوند. گاهی درمان کمبود آهن می‌تواند به بهبود محسوس وضعیت عمومی و کیفیت زندگی بیماران منجر شود.

وی همچنین بر ضرورت شناخت الگوی طبیعی و غیرطبیعی قاعدگی تأکید کرد؛ زیرا ناآگاهی از علائم هشداردهنده ممکن است باعث شود برخی زنان و دختران برای مشکلاتی که نیازمند بررسی پزشکی هستند، به‌موقع مراجعه نکنند.

آموزش قاعدگی باید از مدارس آغاز شود

یکی دیگر از محورهای مهم اظهارات حنطوش‌زاده، ضرورت اصلاح شیوه آموزش قاعدگی در مدارس بود. وی با اشاره به تجربه برنامه‌های آموزشی برای مربیان بهداشت و ارزیابی تغییرات آگاهی دانش‌آموزان، بر اهمیت آموزش هدفمند و متناسب با سن تأکید کرد.

این متخصص زنان و زایمان گفت: در یکی از برنامه‌هایی که برای اصلاح شیوه آموزش قاعدگی در مدارس داشتیم، پس از آموزش مربیان بهداشت، وضعیت آگاهی دانش‌آموزان نیز بررسی شد و نتایج از بهبود وضعیت آنان حکایت داشت.

حنطوش‌زاده در عین حال تأکید کرد: برای طراحی برنامه‌های مؤثر جهت آگاه‌سازی دانش‌آموزان دختر از روند قاعدگی، باید نظر خود دختران و زنان نیز شنیده شود.

رئیس پژوهشکده سلامت خانواده دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه خاطرنشان کرد: خانواده‌ها به‌ویژه مادران، مدارس، رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند در آموزش نقش داشته باشند؛ اما آموزش باید از منابع معتبر و متناسب با نیاز مخاطب ارائه شود.

وی همچنین ضرورت افزایش آگاهی مادران را مطرح کرد تا بتوانند درباره قاعدگی با فرزندان خود گفت‌وگو کنند.

این متخصص زنان و زایمان تأکید کرد: آموزش قاعدگی نباید به گروه سنی خاصی محدود شود. دختران در آغاز بلوغ، زنان در سنین باروری و زنانی که به دوره نزدیک یائسگی می‌رسند، ممکن است با نیازها و پرسش‌های متفاوتی مواجه باشند و برنامه‌های آموزشی باید این تفاوت‌ها را در نظر بگیرند.

فقر قاعدگی چگونه به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود؟

حمیده عادلیان، مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، در بخش اجتماعی نشست، بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً فردی و پزشکی به فقر قاعدگی تأکید کرد.

عادلیان توضیح داد: قاعدگی اگرچه تجربه‌ای زیستی است، نحوه مواجهه با آن به شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی افراد نیز بستگی دارد. به همین دلیل، دو دختر که تجربه زیستی مشابهی دارند، ممکن است به دلیل تفاوت در دسترسی به امکانات، اطلاعات، حمایت خانوادگی و شرایط محیطی، تجربه‌های کاملاً متفاوتی داشته باشند.

وی با تأکید بر اینکه فقر قاعدگی باید در ارتباط میان فرد، جامعه و ساختارهای قدرت بررسی شود، چند مفهوم اصلی را برای تحلیل اجتماعی این مسئله مطرح کرد.

کرامت انسانی؛ فراتر از دسترسی به محصول

عادلیان کرامت انسانی را یکی از محورهای اساسی در تعریف فقر قاعدگی دانست و بیان کرد: مسئله فقط این نیست که فرد به محصول بهداشتی دسترسی داشته باشد، بلکه باید بتواند بدون ترس، شرم و نگرانی درباره نیازهای خود صحبت کند و در محیطی امن و همراه با حفظ حریم خصوصی، قاعدگی را مدیریت کند.

وی با مقایسه شرایط دو دانش‌آموز توضیح داد: دسترسی به محصولات و اطلاعات، در کنار برخورداری از محیط اجتماعی حمایتگر، می‌تواند تجربه قاعدگی را تغییر دهد. در مقابل، دانش‌آموزی که با کمبود امکانات مواجه است و به دلیل انگ اجتماعی نمی‌تواند نیازهای خود را مطرح کند، شرایط دشوارتری خواهد داشت. به این ترتیب، فراهم‌کردن محصول به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین کند که همه افراد از امکان یکسانی برای مدیریت قاعدگی برخوردارند.

عاملیت زنان و دختران در مدیریت قاعدگی

مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی در ادامه به مفهوم عاملیت پرداخت؛ مفهومی که به توانایی افراد برای درک شرایط، انتخاب آگاهانه، تصمیم‌گیری و اقدام برای برآوردن نیازهای خود اشاره دارد.

عادلیان تشریح کرد: حتی اگر محصولات بهداشتی در اختیار زنان و دختران قرار بگیرد، باید بررسی کرد که آیا آنان اطلاعات لازم برای انتخاب محصول متناسب با نیازشان را دارند یا خیر. ارائه یک نوع محصول، بدون فراهم‌کردن اطلاعات درباره گزینه‌های دیگر، لزوماً به معنای ایجاد امکان انتخاب آگاهانه نیست.

وی هشدار داد: برنامه‌های توانمندسازی نباید فقط بر افزایش آگاهی یا جسارت فردی متمرکز باشند. اگر محیط اجتماعی همچنان با شرم، محدودیت و نبود امکانات همراه باشد، افزایش آگاهی فرد به‌تنهایی نمی‌تواند همه موانع را برطرف کند. از این منظر، تقویت عاملیت زنان و دختران باید هم‌زمان با بهبود شرایط اجتماعی و فراهم‌کردن امکان دسترسی مناسب به امکانات و خدمات دنبال شود.

گروه‌های آسیب‌پذیر به حمایت‌های متناسب نیاز دارند

مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، عدالت جنسیتی را یکی دیگر از ابعاد مهم فقر قاعدگی دانست و بر ضرورت توجه به شرایط متفاوت گروه‌های اجتماعی تأکید کرد.

وی توضیح داد: زنان و دخترانی که با فقر اقتصادی، تبعیض جنسیتی یا معلولیت مواجه‌اند، ممکن است هم‌زمان با چند مانع روبه‌رو باشند و در نتیجه، مدیریت قاعدگی برای آنان دشوارتر شود.

عادلیان تصریح کرد: نمی‌توان برای همه گروه‌ها نسخه یکسانی در نظر گرفت. شرایط زندگی در مناطق کم‌برخوردار، امکانات موجود، باورهای فرهنگی و نیازهای متفاوت زنان باید پیش از طراحی هر برنامه بررسی شوند.

عادلیان همچنین بر اهمیت نگاه حقوق‌محور به مسئله مدیریت قاعدگی تأکید کرد. بر این اساس، دسترسی به امکانات و حمایت‌های مرتبط با مدیریت قاعدگی نباید فقط اقدامی خیرخواهانه و مقطعی تلقی شود، بلکه لازم است جایگاه این نیازها در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی اجتماعی نیز مورد توجه قرار گیرد.

مسئولیت دولت در کنار بخش خصوصی و جامعه مدنی

یکی از محورهای مهم اظهارات عادلیان، تفکیک مسئولیت بازیگران مختلف در کاهش فقر قاعدگی بود. او با تأکید بر ضرورت همکاری دولت، بخش خصوصی، جامعه مدنی و خانواده‌ها توضیح داد که مشارکت این گروه‌ها به معنای یکسان‌بودن وظایف آنها نیست.

عادلیان توضیح داد: دولت و نظام حکمرانی به دلیل نقش خود در سیاست‌گذاری عمومی، تدوین سیاست‌های اجتماعی و فراهم‌کردن زیرساخت‌های آموزشی و بهداشتی، جایگاهی محوری در این زمینه دارند. در صورت نبود سیاست‌های حمایتی و محدودبودن امکان اجرای برنامه‌های آموزشی در مدارس، تلاش‌های سایر نهادها نیز با محدودیت مواجه می‌شود.

مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی در عین حال، نقش جامعه مدنی را در رساندن صدای گروه‌هایی که کمتر شنیده می‌شوند، مهم دانست و بر ضرورت مشارکت مستقیم زنان و دختران در طراحی برنامه‌های حمایتی تأکید کرد.

عادلیان خاطرنشان کرد: مداخله مؤثر زمانی شکل می‌گیرد که تجربه زیسته افراد در کنار دانش تخصصی قرار بگیرد و راهکارها بر اساس نیازهای واقعی گروه‌های هدف طراحی شوند.

مسئولیت صنعت در کاهش فقر قاعدگی چیست؟

در بخش مربوط به نقش صنعت، مصی مقدسی، مدیرکل مارکتینگ زرین‌رویا و نماینده مای‌لیدی، با اشاره به تجربه این مجموعه در حوزه تولید و توزیع محصولات بهداشتی، درباره نقش تولیدکنندگان در افزایش دسترسی، آموزش و حمایت اجتماعی توضیح داد.

مقدسی نخستین مسئولیت تولیدکنندگان را عرضه محصولات بهداشتی باکیفیت دانست و بر اهمیت رعایت استانداردهای لازم در تولید محصولاتی تأکید کرد که به‌طور مستقیم با سلامت مصرف‌کنندگان ارتباط دارند.

این نماینده صنعت همچنین به اهمیت پژوهش درباره تجربه مصرف‌کنندگان اشاره کرد و گفت: نیازهای همه زنان یکسان نیست و شناخت دقیق‌تر این تفاوت‌ها می‌تواند به طراحی محصولات متناسب با شرایط مختلف کمک کند.

شناخت نیازهای واقعی مصرف‌کنندگان

بر اساس توضیحات مقدسی، در یکی از بررسی‌ها مشخص شده بود که برخی زنان با خونریزی شدید، برای افزایش پوشش محصول، دو پد را پشت سر هم قرار می‌دهند.

تجربه استفاده از دو پد هنگام عادت ماهیانه نشان می‌داد که گاهی مصرف‌کنندگان برای پاسخ‌دادن به نیازهای خود از راهکارهایی استفاده می‌کنند که لزوماً به معنای انتخاب محصول مناسب نیست؛ درحالی‌که شناخت این نیازها می‌تواند زمینه طراحی محصولات متناسب‌تر را فراهم کند. این مثال، اهمیت توجه به تجربه واقعی مصرف‌کنندگان را نشان می‌دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که برخی نیازها به دلیل شرم یا نبود فضای مناسب برای گفت‌وگو، به‌راحتی بیان نمی‌شوند.

دسترسی به محصولات به زیرساخت توزیع وابسته است

نماینده مای‌لیدی در ادامه، توزیع محصولات را یکی از حوزه‌های مسئولیت صنعت معرفی کرد. او با اشاره به ظرفیت شبکه پخش این مجموعه، از تلاش برای افزایش دسترسی به محصولات در نقاط مختلف سخن گفت؛ با این حال، تأکید کرد که امکان توزیع به زیرساخت‌های موجود نیز وابسته است.

مجموعه مای‌لیدی تاکنون بیش از پنج میلیون پد را به‌صورت رایگان، از جمله در مناطق کم‌برخوردار، توزیع کرده است. آموزش بیش از ۲۵ هزار نوجوان درباره بهداشت قاعدگی و ایجاد بیش از ۸۰۰ نقطه دسترسی رایگان به محصولات بهداشتی نیز از دیگر اقدامات اعلام‌شده این مجموعه است.

چرا نسخه یکسان برای همه مناطق مؤثر نیست؟

در ادامه بحث مسئولیت اجتماعی صنعت، مقدسی با تاکید بر ضرورت طراحی مداخلات متناسب با شرایط هر منطقه، گفت: تفاوت در زیرساخت‌ها، باورهای فرهنگی، شرایط زندگی و نیازهای مصرف‌کنندگان، امکان استفاده از یک الگوی یکسان در همه مناطق را محدود می‌کند.

وی افزود: برای نمونه، نیازهای زنی که در منطقه‌ای کم‌برخوردار زندگی می‌کند و برای دسترسی به سرویس بهداشتی با محدودیت مواجه است، ممکن است با نیازهای فردی که امکانات بهداشتی مناسب‌تری دارد، متفاوت باشد.

نماینده مای‌لیدی ادامه داد: بر همین اساس، پیش از اجرای برنامه‌های حمایتی باید نیازسنجی انجام شود و راهکارها بر اساس شرایط واقعی گروه هدف شکل بگیرند. در این رویکرد، صنعت می‌تواند در حوزه تولید، توزیع، آموزش و پشتیبانی از پژوهش نقش‌آفرینی کند؛ اما حل همه ابعاد مسئله به همکاری نهادهای علمی، اجتماعی و دولتی نیاز دارد.

آیا اقدامات حمایتی ممکن است به نتیجه مطلوب نرسند؟

یکی از پرسش‌های مطرح‌شده در پنل «از شناخت تا اقدام»، احتمال اثربخش‌نبودن مداخلاتی بود که با هدف کمک به زنان و دختران طراحی می‌شوند.عادلیان، مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، در پاسخ بر اهمیت شناخت دقیق مسئله پیش از اجرای برنامه‌ها تأکید کرد و گفت: اگر مداخله بدون شناخت کافی از ریشه‌های اجتماعی و نیازهای واقعی طراحی شود، ممکن است تمرکز آن به‌جای ایجاد تغییر پایدار، فقط بر شمارش خروجی‌ها قرار بگیرد.

برای مثال، تعداد محصولات توزیع‌شده یا تعداد افراد شرکت‌کننده در یک برنامه آموزشی، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که فقر قاعدگی کاهش یافته است. باید بررسی شود که آیا دسترسی به امکانات بهبود پیدا کرده، آگاهی افزایش یافته و افراد توانسته‌اند با حفظ کرامت و امنیت، نیازهای خود را مدیریت کنند یا خیر.

از این منظر، ارزیابی اثربخشی باید بخشی از فرایند طراحی و اجرای مداخلات باشد، نه اقدامی که فقط پس از پایان برنامه انجام شود.

عادلیان همچنین بر ضرورت مشارکت چندجانبه در این فرایند تأکید کرد. همکاری بخش خصوصی، جامعه مدنی، خانواده‌ها و نهادهای علمی اهمیت دارد، اما مسئولیت سیاست‌گذاری و فراهم‌کردن زیرساخت‌های عمومی همچنان بر عهده دولت و نهادهای مسئول قرار می‌گیرد.

عبور از شمارش اقدامات به سنجش تغییر

در بخش پایانی نشست، سخنرانان درباره تغییراتی که انتظار دارند تا سال آینده در زمینه فقر قاعدگی ایجاد شود، صحبت کردند.

مصی مقدسی، نماینده مای‌لیدی ابراز امیدواری کرد که رویکرد برنامه‌های حمایتی از اجرای اقدامات پراکنده و ثبت تعداد فعالیت‌ها، به سمت شناخت دقیق مسئله، ارزیابی نتایج و طراحی مداخلات قابل انتقال حرکت کند.

وی گفت: هدف این است که در دوره‌های بعدی بتوان درباره نتیجه اقدامات انجام‌شده در زمینه فقر قاعدگی و تغییرات حاصل از آنها گزارش دقیق‌تری ارائه کرد.

در این بخش، بر ضرورت استفاده از شواهد علمی برای ارائه پیشنهادهای عملی به نهادهای مسئول نیز تأکید شد؛ از جمله در زمینه آموزش قاعدگی در مدارس و بهبود امکانات بهداشتی در مناطق فاقد زیرساخت مناسب.

عادلیان، مدیر گروه مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، نیز ابراز امیدواری کرد که در صورت برگزاری نشست فقر پریود در سال آینده، نتایج پژوهش‌ها و مداخلات انجام‌شده در ایران، در کنار مرور مطالعات بین‌المللی، مبنای گفت‌وگو قرار بگیرند.

وی همچنین بر اهمیت کاهش موانعی مانند شرم، ترس و انگ اجتماعی تأکید کرد تا زنان و دختران بتوانند نیازهای خود را راحت‌تر بیان کنند و برای دریافت آموزش و خدمات موردنیاز اقدام کنند.

فقر قاعدگی؛ مسئله‌ای که راه‌حل آن به همکاری چندجانبه نیاز دارد

مجموع مباحث مطرح‌شده در نشست نشان داد که فقر قاعدگی را نمی‌توان فقط با افزایش عرضه محصولات بهداشتی برطرف کرد. دسترسی به محصول، آموزش مستمر، اطلاعات معتبر، امکانات بهداشتی مناسب، حمایت اجتماعی و امکان انتخاب آگاهانه، اجزای مرتبط با یک مسئله چندبعدی هستند.

در این میان، پژوهش‌های بومی می‌توانند به شناسایی نیازهای برآورده‌نشده و طراحی مداخلات متناسب با شرایط ایران کمک کنند. در کنار آن، ارزیابی نتایج برنامه‌ها ضروری است تا مشخص شود اقدامات انجام‌شده تا چه اندازه به بهبود واقعی شرایط زندگی زنان و دختران منجر شده‌اند.

توزیع محصولات می‌تواند پاسخی فوری به بخشی از نیازها باشد، اما تبدیل این اقدامات به راه‌حل‌های پایدار، مستلزم همکاری نهادهای مسئول، متخصصان سلامت و علوم اجتماعی، جامعه مدنی و بخش خصوصی است؛ همکاری‌ای که در آن، معیار موفقیت نه فقط تعداد محصولات توزیع‌شده یا افراد آموزش‌دیده، بلکه میزان تغییری باشد که در دسترسی، آگاهی، سلامت و کرامت انسانی ایجاد می‌شود.