نبرد سرنوشت‌ساز در باب‌المندب | یمن چگونه معادلات جنگ ایران و آمریکا را تغییر می‌دهد؟

گروه سیاسی: نیروهای مورد حمایت عربستان، امارات و حوثی‌های مورد حمایت ایران درگیر نبردی شدید بر سر استان تعز، منطقه‌ای راهبردی در جنوب‌غرب این کشور، هستند. پس از پیشروی انصار الله یمن در این مناطق، حالا خبرهایی از بازپس‌گیری برخی مناطق باب المندب به دست نیروهای وابسته به عربستان منتشر شده است. حالا این نیروها با حمایت عربستان، قصد دارند که به صنعا نیز حمله کنند.

الجزیره در گزارشی نوشت که رشاد العلیمی، رئیس شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن که از حمایت عربستان سعودی برخوردار است، روز یکشنبه آغاز یک عملیات گسترده علیه حوثی‌ها برای بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفته را اعلام کرد. انتظار می‌رود این اقدام به درگیری‌های بیشتری در اطراف تعز منجر شود؛ منطقه‌ای که پیش‌تر نیز شاهد برخی از جدیدترین نبرد‌ها بوده است.

اهمیت راهبردی استان تعز در جنگ یمن

ناظران و تحلیلگران می‌گویند حوثی‌ها پس از تصرف بخش زیادی از سواحل دریای سرخ یمن در ماه گذشته، تلاش می‌کنند دستاورد‌های خود را تثبیت کنند. برای دولت یمن، نبرد بر سر تعز، مبارزه‌ای راهبردی و حیاتی برای کنترل کشور محسوب می‌شود.

استان تعز پرجمعیت‌ترین منطقه یمن است و نزدیک به ۴.۵ میلیون نفر جمعیت دارد. منطقه ساحلی مسطح در غرب این استان در امتداد دریای سرخ قرار گرفته و شهر بندری المخا و تنگه راهبردی باب‌المندب را دربر می‌گیرد.

حوثی‌ها در اوایل سپتامبر (شهریور)، در یک عملیات غافلگیرکننده و برق‌آسا این مناطق ساحلی را تصرف کردند؛ اقدامی که نگرانی‌هایی را درباره احتمال قطع مسیر کشتیرانی بین‌المللی از طریق این تنگه به وجود آورد. این مناطق همچنین مسیر‌های اصلی تأمین تدارکات برای تعز بودند.

بخش زیادی از استان در مناطق مرتفع یمن قرار دارد و همچنان مورد مناقشه دو طرف است. مرکز استان، شهر تعز، میان مجموعه‌ای از کوه‌ها قرار گرفته و تحت کنترل نیروهای وابسته به عربستان است. این شهر یکی از پرجمعیت‌ترین شهر‌های یمن و منبعی مهم برای مشروعیت دولت یمن محسوب می‌شود که آمریکا و متحدانش آن را در سطح بین‌المللی به رسمیت می‌شناسند.

این استان میان شمال تحت کنترل حوثی‌ها و جنوب تحت کنترل دولت یمن قرار گرفته است. پیشروی حوثی‌ها این تهدید را ایجاد کرده که نیرو‌های دولتی از عدن، شهر ساحلی جنوبی که نهاد‌های اصلی دولتی در آن مستقر هستند، جدا و منزوی شوند.

تلاش حوثی‌ها برای محاصره تعز

ابراهیم جلال، پژوهشگر ارشد و مشاور سیاست‌گذاری، به الجزیره گفت تعز برای سراسر یمن از اهمیت اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و نظامی بسیار زیادی برخوردار است. جلال گفت: «تلاش حوثی‌ها برای منزوی و تحت فشار قرار دادن شهر، با هدف تثبیت دستاورد‌های ساحلی آنها در دریای سرخ تا باب‌المندب و همچنین تشدید فشار بر لحج، عدن و بخش بزرگی از جنوب انجام می‌شود.»

او افزود: «حوثی‌ها در حال حاضر به دنبال گسترش کنترل سرزمینی خود در امتداد مرز‌های پیشین یمن شمالی هستند؛ یا به بیان دیگر، آنها می‌خواهند همه کانون‌های کوچک مقاومت را از میان بردارند تا کنترل خود را تثبیت کنند.»

تعز از زمان آغاز جنگ، یکی از شهر‌هایی بوده که شدیدترین مناقشه بر سر آن وجود داشته است؛ این روند اندکی پس از آن آغاز شد که نیرو‌های حوثی در سپتامبر ۲۰۱۴ پایتخت، صنعا، را تصرف کردند.

حالا نیروهای وابسته به عربستان می‌گویند که حمله برای تصرف صنعا را نیز آغاز می‌کنند. موضوعی که حاکی از گسترش و شدت گرفتن جنگ داخلی است.

تشدید درگیری‌ها در محور غربی تعز

مقام‌های محلی در همان روز اعلام کردند یک گلوله به منطقه‌ای مسکونی در ذباب اصابت کرده و یک نوزاد ۱۴روزه را کشته است. حملات دیگر نیز موجب زخمی شدن غیرنظامیان شده‌اند.

نیرو‌های دولتی همچنین مواضع نیرو‌های حوثی مستقر در اطراف شهر را گلوله‌باران می‌کنند.

درگیری‌های مستقیم اکنون به مناطق روستایی حاشیه شهر تعز رسیده است. یک منبع محلی گفت ساکنان به ابتکار خود در برابر تلاش حوثی‌ها برای نفوذ به روستا‌ها و مناطق کوهستانی اطراف تعز می‌جنگند.

شدیدترین درگیری‌ها در محور غربی شهر جریان دارد؛ جایی که نیرو‌های دولتی در جبل حان دفاعی شدید را سازمان داده‌اند. روز یکشنبه، نیرو‌های دولتی یمن اعلام کردند در برابر حوثی‌ها به پیشروی‌هایی دست یافته‌اند و گفتند چندین منطقه، از جمله یک دژ در صماء، را به تصرف خود درآورده‌اند.

فرماندهی نظامی در تعز همچنین مدعی شد نیروهایش حملات حوثی‌ها به جبل حان، حذران و دیگر نقاط در غرب شهر تعز را دفع کرده‌اند.

ماجد النزیلی، سخنگوی نظامی یمن، گفت نیرو‌های دولتی با استفاده از هواپیما، پهپاد، توپخانه، موشک و تک‌تیرانداز‌ها ده‌ها عملیات انجام داده‌اند که در نتیجه آن صد‌ها نیروی حوثی کشته یا زخمی شده‌اند. الجزیره نتوانسته است این ادعا‌ها را راستی‌آزمایی کند.

در اوایل سپتامبر (شهریور)، حوثی‌ها با سرعتی غیرمنتظره و با مقاومت محدودی توانستند کنترل خود بر سواحل دریای سرخ یمن را گسترش دهند.

با این حال، آنها در تعز با درگیری بسیار شدیدتری از سوی نیرو‌های مخالف خود مواجه شده‌اند.

پیامد جنگ داخلی یمن برای جنگ ایران و آمریکا

در هفته‌های اخیر، حملات حوثی‌های مورد حمایت ایران به عربستان سعودی، جبهه یمن را بیش از گذشته به جنگ گسترده‌تر میان ایران و آمریکا پیوند زده است. حوثی‌ها در واکنش به حملات عربستان به مواضع آنان در یمن، حملات موشکی و پهپادی به شهر‌ها و زیرساخت‌های انرژی عربستان انجام داده‌اند. در تازه‌ترین مورد، حوثی‌ها در سوم اکتبر مدعی شدند یک تأسیسات شرکت آرامکو در ریاض و منطقه خریص را با موشک‌های بالستیک و پهپاد هدف قرار داده‌اند. هرچند مقام‌های سعودی وقوع این حمله یا وارد شدن خسارت به تأسیسات آرامکو را تأیید نکرده‌اند.

این حملات خطر گسترش جنگ ایران و آمریکا به یک جبهه منطقه‌ای گسترده‌تر را افزایش داده است. در حالی که آمریکا از عربستان در حوزه اطلاعاتی برای عملیات علیه حوثی‌ها پشتیبانی می‌کند، ریاض در حال آماده‌سازی یک عملیات گسترده علیه این گروه برای بازپس‌گیری مناطق ساحلی دریای سرخ است. در مقابل، حوثی‌ها با هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی و مسیر‌های حیاتی کشتیرانی عربستان می‌توانند هزینه جنگ را برای ریاض افزایش دهند و همزمان فشار غیرمستقیمی بر آمریکا وارد کنند.

اهمیت این جبهه زمانی بیشتر می‌شود که حملات حوثی‌ها به تأسیسات نفتی عربستان می‌تواند بازار جهانی انرژی و مسیر‌های صادرات نفت را نیز تحت تأثیر قرار دهد. رویترز گزارش داده است که حملات اخیر حوثی‌ها به زیرساخت‌های انرژی عربستان در شرایطی رخ داده که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران و ناامنی در تنگه هرمز، بازار نفت را پیشاپیش تحت فشار قرار داده است.

از این منظر، نبرد تعز و کنترل این منطقه می‌تواند بر توازن نیرو‌ها در سواحل دریای سرخ، باب‌المندب و مسیر‌های ارتباطی با عربستان اثر بگذارد. همزمان، حملات متقابل عربستان و حوثی‌ها خطر تبدیل یمن به یکی از جبهه‌های مهم جنگ منطقه‌ای میان ایران، آمریکا و متحدان آنها را افزایش داده است.