روایت تازه وال‌استریت ژورنال از اقتصاد ایران | درآمد ارزی تهران رو به کاهش است؟

گروه اقتصادجهان؛ درآمد صادرات نفت ایران در حال کاهش است؛ چراکه محاصره دریایی آمریکا، محموله‌های نفتی در حال خروج از خلیج فارس را متوقف کرده و هم‌زمان ذخایر نفت ایران که برای انتقال به چین روی آب قرار دارند، نیز در حال کاهش است. این وضعیت فشار بیشتری بر اقتصاد آسیب‌دیده ایران وارد می‌کند.

بر اساس داده‌های شرکت کپلر، از زمان بازگشت محاصره دریایی آمریکا در اواسط ژوئیه ۲۰۲۶، هیچ نفت خام ایرانی از این محاصره عبور نکرده است. ایران همچنان مقادیر محدودی نفت را به نفتکش‌ها منتقل می‌کند، اما این محموله‌ها در داخل خلیج فارس گرفتار شده‌اند. در همین حال، حجم نفت خام ایران که پیش‌تر روی کشتی‌ها و خارج از محدوده محاصره قرار گرفته بود و همچنان برای تهران درآمد ایجاد می‌کند، از حدود ۹۰ میلیون بشکه در اواسط ژوئیه به حدود ۲۹ میلیون بشکه کاهش یافته است. کپلر پیش‌بینی می‌کند این ذخایر ممکن است ماه آینده به پایان برسد.

محاصره‌دریایی، صادرات نفت ایران را متوقف کرده است

مقام‌های نفتی کشور‌های حاشیه خلیج فارس که پیش از تعیین قیمت ماهانه نفت، معاملات و خرید‌های مشتریان خود را بررسی می‌کنند، اعلام کردند که در بازار نشانه‌های اندکی از جابه‌جایی محموله‌های نفت ایران مشاهده کرده‌اند. شش ماه پس از آغاز جنگ، فشار بر صادرات نفت، اصلی‌ترین منبع ارز خارجی تهران را محدود کرده است؛ موضوعی که هم‌زمان با سقوط ارزش ریال، جهش تورم و تشدید بحران اقتصادی، فشار بیشتری بر حکومت ایران وارد می‌کند.

این شرایط همچنین آزمونی برای راهبرد واشنگتن است؛ راهبردی که بر این فرض استوار است که افزایش فشار اقتصادی می‌تواند تهران را به دادن امتیاز وادار کند. با این حال، مقام‌های کشور‌های حاشیه خلیج فارس و تحلیلگران هشدار می‌دهند که تشدید فشار ممکن است نتیجه‌ای معکوس داشته باشد و ایران را به اقدامات تلافی‌جویانه بیشتری سوق دهد.

در ادامه حتما بخوانید:

همکاری بانک‌های آمریکایی با تهران | ماجرای اسناد افشا شده وال‌استریت‌ژورنال چیست؟

نفت به فتح قله ۱۰۰ دلار نزدیک شد | بازار‌های جهانی آماده یک هفته پرریسک

نفت ۹۸ دلاری مقابل وال‌استریت | سرنوشت سهام آمریکا چه می‌شود؟

در ادامه حتما بخوانید:

نفت به فتح قله ۱۰۰ دلار نزدیک شد | بازار‌های جهانی آماده یک هفته پرریسک

در ادامه حتما بخوانید:

نفت ۹۸ دلاری مقابل وال‌استریت | سرنوشت سهام آمریکا چه می‌شود؟

بازگشت تنش ایران و آمریکا

روز شنبه، آمریکا سه نفتکش ایرانی حامل نفت را هدف قرار داد؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که ایران موشک‌های بالستیک به سمت دو ناو جنگی آمریکا، از جمله یک ناو هواپیمابر، شلیک کرد.حماد حسین، اقتصاددان مؤسسه کپیتال اکونومیکس، اعلام کرد: اکنون بسیاری چیز‌ها به میزان فشاری بستگی دارد که حکومت ایران حاضر است برای دستیابی به اهداف نظامی و ژئوپلیتیکی خود تحمل کند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز جمعه در شبکه اجتماعی ایکس این فشار را برجسته کرد و تصویری به سبک فیلم آرواره‌ها منتشر کرد که در آن کوسه‌ای نمودار کاهش صادرات نفت و ارزش پول ایران را می‌درد.

معمولاً حدود یک‌سوم بودجه دولت ایران از درآمد‌های نفتی تأمین می‌شود. فروش نفت همچنین به‌طور مستقیم به تأمین مالی حکومت و نیرو‌های نظامی آن کمک می‌کند. وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد: نیرو‌های مسلح ایران، از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از شرکت‌های اختصاصی و شبکه‌های ناوگان سایه برای فروش نفت خام و تأمین منابع مالی خود استفاده می‌کنند. داده‌های کپلر نشان می‌دهد ایران در ماه اوت روزانه حدود ۲۵۵ هزار بشکه نفت روی کشتی‌های داخل خلیج فارس بارگیری کرده است؛ رقمی که ۸۵ درصد کمتر از میانگین ماه‌های فوریه تا آوریل است. این محموله‌های جدید همچنان پشت خط محاصره گرفتار مانده‌اند و نتوانسته‌اند به سمت خریداران حرکت کنند.

تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان‌دادن به جنگ که در نهایت به تفاهم‌نامه‌ای میان آمریکا و ایران در اواسط ژوئن منجر شد، شامل توقف چند هفته‌ای محاصره نیز بود. این وقفه به تهران اجازه داد حجم قابل‌توجهی نفت را به خارج از کشور منتقل کند تا در آینده تحویل خریداران شود. ایران همچنان از سود حاصل از فروش آن محموله‌ها استفاده می‌کند.

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران، روز جمعه اعلام کرد: فرایند فروش نفت و تحویل آن به مشتریان، هزاران کیلومتر دورتر از خلیج فارس و دریای عمان انجام شد.

این مسیر حیاتی در حال از بین رفتن است

کپلر برآورد می‌کند که صادرات فعلی ایران، یعنی حدود یک میلیون بشکه در روز که عمدتاً راهی چین می‌شود، می‌تواند ذخایر نفت ایران روی آب را تا اواسط اکتبر به پایان برساند.

پرداخت‌های مربوط به محموله‌هایی که پیش‌تر تحویل داده شده‌اند نیز احتمالاً تا اواسط دسامبر کاهش خواهد یافت. حتی دریافت همین پرداخت‌ها نیز ممکن است دشوارتر شود؛ چراکه تحریم‌های جدید آمریکا در چارچوب کارزار فشار اقتصادی خود، بانک‌ها و سایر کانال‌های مالی تسهیل‌کننده معاملات ایران را هدف قرار داده‌اند.

طبق اظهارات مقام‌های انرژی کشور‌های حاشیه خلیج فارس، برخی خریداران چینی به سمت نفت عربستان سعودی، عراق و امارات متحده عربی رفته‌اند. در برخی موارد نیز نفت ایران به دلیل کمیابی نسبی آن، اکنون برای پالایشگاه‌ها گران‌تر از نفت رقیب تمام می‌شود. به گفته این مقام‌ها، عراق برای برخی گرید‌های نفتی خود تخفیف‌هایی نزدیک به ۳۰ دلار در هر بشکه ارائه کرده است.

محاصره همچنین ایران را مجبور کرده است تولید نفت خود را کاهش دهد.

همایون فلک‌شاهی، رئیس بخش تحلیل نفت خام کپلر، اعلام کرد: ذخایر نفت ایران افزایش چندانی نداشته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد ایران تولید خود را به سطحی نزدیک‌تر به نیاز داخلی کاهش داده است. به گفته او، این وضعیت نشان می‌دهد سناریویی که تحلیلگران در جریان محاصره اولیه در بهار پیش‌بینی کرده بودند، در حال تحقق است؛ یعنی ایران برای جلوگیری از پرشدن ظرفیت ذخیره‌سازی نفت و رسیدن مخازن به اصطلاح سقف ذخیره‌سازی، ناچار خواهد شد تولید خود را کاهش دهد.

مسیر‌های زمینی کمک چندانی نمی‌کنند

انتقال نفت از طریق کامیون یا راه‌آهن در مقایسه با صادرات دریایی تنها در مقادیر محدودی امکان‌پذیر است و ایران نیز عمدتاً واگن‌های مخصوص حمل نفت خام یا فرآورده‌های نفتی را در اختیار ندارد. فلک‌شاهی گفت: ایران حداکثر می‌تواند روزانه ۴۰ هزار بشکه نفت از طریق کامیون جابه‌جا کند؛ رقمی که تنها بخش کوچکی از صادرات پیش از جنگ، یعنی نزدیک به ۲ میلیون بشکه در روز، است.

فشار‌ها به بخش پتروشیمی نیز گسترش یافته است

پتروشیمی دومین منبع بزرگ درآمد‌های ارزی ایران پس از نفت است و این بخش نیز وابستگی زیادی به صادرات دریایی دارد. برآورد کپلر نشان می‌دهد بارگیری محموله‌های پتروشیمی تا ماه اوت، نسبت به ابتدای سال ۲۰۲۶ حدود دو سوم کاهش یافته است. در مقابل، سایر تولیدکنندگان نفت در خلیج فارس توانسته‌اند بخش قابل‌توجهی از صادرات خود را در جریان نگه دارند.

آمریکا با هدایت کاروان‌های دریایی از تنگه هرمز عبور می‌کند و عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز حجم بیشتری از نفت خام خود را از طریق خطوط لوله‌ای منتقل می‌کنند که این آبراه را دور می‌زنند.

فشار بر صادرات نفت ایران، بحران اقتصادی را در کشوری عمیق‌تر می‌کند که نرخ تورم رسمی آن نسبت به سال گذشته بیش از ۸۰ درصد اعلام شده است. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی می‌کند اقتصاد ایران در سال جاری ۵.۴ درصد کوچک شود؛ شدیدترین انقباض اقتصادی کشور از دهه ۱۹۸۰ تاکنون. کاهش صادرات، تهران را از ارز‌های سخت مورد نیاز برای حمایت از ریال و پرداخت هزینه واردات، از جمله مواد اولیه کارخانه‌ها، محروم می‌کند.این شرایط هزینه واردات را افزایش داده و به تشدید تورم منجر می‌شود.

حماد حسین می‌گوید: ریال ایران از زمان اعلام کارزار فشار اقتصادی ترامپ در ماه اوت، تقریباً ۱۵ درصد از ارزش خود در برابر دلار را از دست داده است.

تجارت خارجی ایران به‌طور کامل متوقف نشده است

بر اساس گزارش رسانه‌های ایرانی، این کشور از اواسط مارس تا اواسط اوت نزدیک به ۱۵ میلیارد دلار کالای غیرنفتی صادر کرده است؛ هرچند این رقم نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. با این حال، یکی از مسیر‌های مهم تجاری ایران نیز اخیراً محدود شده است.

به گفته مقام‌های مطلع، تجارت رسمی ایران از طریق امارات متحده عربی تا حد زیادی متوقف شده است؛ پس از آنکه این کشور ماه گذشته اعلام کرد معاملات مالی و اقتصادی با ایران را متوقف خواهد کرد.با این حال، بخشی از تجارت همچنان از طریق شرکت‌های پوششی ادامه دارد. هم‌زمان، مسیر‌های تجاری در حال انتقال به سمت ترکیه، عراق، عمان و پاکستان هستند؛ اما این تغییر مسیر، زمان و هزینه تجارت را افزایش می‌دهد.

مقام‌های کشور‌های حاشیه خلیج فارس و تحلیلگران، نشانه چندانی از آن نمی‌بینند که فشار اقتصادی فزاینده بتواند تهران را به عقب‌نشینی وادار کند.

مقام‌های سعودی می‌گویند: ایران همچنین حمایت تسلیحاتی، نیروی انسانی و اطلاعاتی بیشتری در اختیار متحدان حوثی خود در یمن قرار می‌دهد؛ اقدامی که تهدید علیه کشتیرانی و زیرساخت‌های عربستان را افزایش داده و خطر ایجاد تهدیدی جدید علیه یکی دیگر از گلوگاه‌های مهم کشتیرانی را به همراه دارد.

الی گرانمایه، کارشناس ایران در شورای روابط خارجی اروپا، گفت: کارزار آمریکا تأثیر قابل‌توجهی بر زندگی خانوار‌های متوسط ایرانی خواهد گذاشت. اما درباره اینکه آیا ایران در میز مذاکره تسلیم خواهد شد یا نه، تردید‌های زیادی دارم.

او افزود: شواهد موجود نشان می‌دهد حکومت ایران احتمالاً مقاومت خواهد کرد.