میثمی: بانک مرکزی باید برای هوش مصنوعی در بانکداری اسلامی آماده شود | پیشنهاد ایجاد سامانه متمرکز

به گزارش اقتصادآنلاین؛ حسین میثمی، دبیر شورای فقهی بانک مرکزی، امروز چهارشنبه در بخش ارائه مقالات سی‌وششمین همایش بانکداری اسلامی، مقاله «نقش هوش مصنوعی در توسعه بانکداری اسلامی با تأکید بر رویکرد‌های جدید و تجارب بین‌المللی» را ارائه کرد.

وی با اشاره به تکلیف بانک مرکزی برای استقرار بانکداری اسلامی گفت: استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه در ایران هنوز محدود است، اما تحولات پیش‌رو ایجاب می‌کند بانک مرکزی خود را برای راهبری، تنظیم‌گری و مقررات‌گذاری کاربرد هوش مصنوعی در بانکداری اسلامی آماده کند.

هوش مصنوعی می‌تواند به دستیار شورای فقهی تبدیل شود

میثمی با اشاره به تجربه بانک میزان پاکستان گفت: این بانک ابزار هوشمندی با عنوان «Meezan GPT» توسعه داده که می‌تواند بر پایه سوابق فقهی و نظارتی به پرسش‌های مرتبط با محصولات و عملیات بانکداری اسلامی پاسخ دهد.

وی توضیح داد: یکی از کاربرد‌های چنین سامانه‌ای این است که واحد طراحی محصول یک بانک بتواند پیش از ارائه یک ابزار جدید، سوابق مصوبات شورای فقهی و گزارش‌های نظارت شرعی را بررسی و میزان سازگاری محصول با رویکرد‌های گذشته را ارزیابی کند.

میثمی افزود: در تجربه بانک میزان، فتاوای فقهی، استاندارد‌های سازمان حسابداری و حسابرسی مؤسسات مالی اسلامی و هیئت خدمات مالی اسلامی و سایر منابع تخصصی در اختیار مدل زبانی قرار گرفته‌اند تا پاسخ‌ها براساس مجموعه مشخصی از اسناد و دانش فقهی تولید شوند.

موقعیت مکانی برای کشف معاملات صوری

دبیر شورای فقهی بانک مرکزی یکی دیگر از کاربرد‌های مورد بررسی را استفاده از موقعیت‌یابی جغرافیایی برای نظارت بر نحوه مصرف تسهیلات عنوان کرد.

وی گفت: در برخی ابزار‌های اعتباری، منابع باید صرف خرید از فروشگاه‌ها یا مراکز مشخصی شوند. فناوری موقعیت‌یابی می‌تواند بررسی کند مشتری واقعاً به محل مورد نظر مراجعه کرده است یا خیر و در صورت مشاهده مغایرت، نسبت به احتمال نقض ضوابط شرعی هشدار دهد.

میثمی این فناوری را ظرفیتی برای کاهش صوری‌سازی معاملات دانست و تاکید کرد: چنین ابزار‌هایی می‌توانند نظارت شرعی را از بررسی صرف اسناد و قرارداد‌ها به کنترل فرآیند واقعی اجرای معامله نزدیک کنند.

تجربه بحرین در تجمیع ۱۸۰۰ فتوای شرعی

میثمی در ادامه به تجربه سامانه «Al Murshed AI» در بحرین اشاره کرد و گفت: این سامانه در سال ۲۰۲۵ بر پایه مجموعه‌ای شامل حدود ۱۸۰۰ فتوای شرعی از سال ۱۹۷۹ توسعه یافته و امکان تحلیل سریع مستندات و سوابق فقهی را فراهم کرده است.

وی افزود: استفاده از چنین سامانه‌هایی می‌تواند دسترسی به حجم بزرگی از گزارش‌ها، فتاوا و مستندات گذشته را سریع‌تر کند و به کارشناسان در بررسی مسائل جدید بانکداری اسلامی کمک کند.

میثمی همچنین به تجربه اندونزی و مالزی در استفاده از یادگیری ماشین برای اعتبارسنجی و تطبیق شرعی و استفاده از هوش مصنوعی در بانک توسعه اسلامی برای تحلیل داده‌ها اشاره کرد.

از کشف عدم انطباق تا حسابرسی شرعی با هوش مصنوعی

دبیر شورای فقهی بانک مرکزی گفت: ظرفیت هوش مصنوعی در بانکداری اسلامی تنها به پاسخگویی به پرسش‌های فقهی محدود نیست.

وی افزود: انتخاب عقود مناسب، نظارت بر اجرای عقود، کشف موارد عدم انطباق در سامانه‌های متمرکز بانکی، حسابرسی شرعی داخلی و بیرونی، آموزش تخصصی، استخراج فتاوای معیار و بهینه‌سازی قرارداد‌ها از جمله حوزه‌هایی هستند که هوش مصنوعی می‌تواند در آنها نقش داشته باشد.

به گفته میثمی، این فناوری می‌تواند حجم بالایی از داده‌های بانکی و نظارتی را بررسی و موارد مشکوک یا مغایر با ضوابط را برای بررسی انسانی شناسایی کند.

پیشنهاد ایجاد سامانه متمرکز هوش مصنوعی در بانک مرکزی

میثمی در بخش پایانی سخنان خود پیشنهاد کرد بانک مرکزی یک سامانه متمرکز هوش مصنوعی ویژه بانکداری اسلامی راه‌اندازی کند.

وی گفت: مصوبات شورای فقهی، بررسی‌های حقوقی، بخشنامه‌های نظارتی، آیین‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و سوابق مکاتبات چند دهه گذشته می‌توانند در این سامانه تجمیع شوند تا بخش‌های مختلف بانک مرکزی و شبکه بانکی بتوانند استعلام‌ها و ارزیابی‌های اولیه را با سرعت بیشتری انجام دهند.

دبیر شورای فقهی بانک مرکزی همچنین تدوین یک چارچوب مقرراتی مشخص برای استفاده بانک‌ها از هوش مصنوعی را ضروری دانست و تاکید کرد: این چارچوب باید مخاطراتی مانند تولید پاسخ نادرست یا «توهم» مدل‌های هوش مصنوعی و سایر خطا‌های سیستمی را نیز پوشش دهد.

میثمی در پایان تاکید کرد: هوش مصنوعی جایگزین انسان نیست و تصمیم‌گیری نهایی باید با حضور انسان در چرخه انجام شود.