اطهاری: صنایع عقب مانده، انواع و اقسام یارانه‌ها را دریافت می‌کنند/ دولت روحانی، اقتصاد ایران را از غرق شدن نجات داد

هرچند شاید در طول چهار سال گذشته، شاهد تحرک بزرگی در اقتصاد کشور نبودیم اما برجام و رفع تحریم‌های ظالمانه علیه ایران که یکی از بزرگ‌ترین معضلات سال‌های گذشته کشورمان بوده است، راه را برای حل مشکلات تا حد زیادی باز کرده و کشور را از پیش رفتن به سوی قهقرای اقتصادی نجات داده است. همان‌گونه‌که می‌دانید در طول دوران دولت یازدهم در بخش‌هایی از اقتصاد با رشد مثبت مواجه بودیم.

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از قانون،  حوزه نفت از موفق‌ترین حوزه‌ها بود و با تدابیرکارساز وزیر با تجربه نفت کشورمان تولید نفت به زمان قبل از تحریم‌ها رسید که این خود موفقیت بزرگی برای اقتصاد کشور و کمک شایانی به تغییر وضعیت رشد اقتصادی کشور از شاخص منفی به مثبت کرده است. در حوزه‌هایی نیز کماکان با مشکلات فراوانی مواجه هستیم که از میان این بخش‌ها، بخش مسکن و اشتغال در رکود سنگینی به سر می‌برند و به نظر می‌رسد دولت باید در چهار سال پیش رو، تمرکز خود را بر این بخش‌ها بگذارد زیرا حل مشکل اشتغال به تنهایی در کشور می‌تواند بسیاری از معضلات را از پیش پای دولت بردارد. هفته‌ای که گذشت، مصادف با هفته دولت بود که آن را بهانه‌ای برای برشمردن عملکرد اقتصادی مثبت و منفی دولت یازدهم قرار داده و در همین زمینه گفت‌وگویی با «کمال اطهاری» پژوهشگر اقتصاد شهری و مسکن ترتیب داده‌ایم.

این کارشناس اقتصادی، دولت روحانی را ناجی اقتصاد ایران از ورطه غرق شدن حتمی می‌داند ولی با این وجود باز هم معتقد است اقتصاد کشور ما در چهار سال گذشته و پس از آن در قایقی قرار گرفته است که وسایل و لوازم مورد نیاز برای حرکت یکپارچه را ندارد. مشروح گفت‌و‌گو با این کارشناس اقتصاد شهری و مسکن را در ادامه می‌خوانید:

از نظر شما اقدامات اقتصادی دولت یازدهم در چهار سال گذشته تا چه اندازه موفقیت آمیز و مورد قبول بوده است؟ آیا معتقدید دولت در این مدت مسیر را درست پیموده است؟

به نظر من دولت روحانی، توانایی این را داشت که اقتصاد ایران را از ورطه غرق شدن نجات دهد و به درون قایق بکشاند اما مساله اصلی اینجاست که این قایق قطب‌نما و وسایل لازم را برای اینکه بتواند حرکت کند، در اختیار ندارد.

علت چنین امری چه بوده است؟

دلیل این مساله، این بوده که دولت از لحاظ تیم اقتصادی یکپارچه نبوده است. در طول چهار سال گذشته، نه از لحاظ نظری و نه از نظر عملی، یک مدل اقتصاد توسعه در این دولت حاکم نبوده است و ائتلاف صورت گرفته میان نیروهای دولت یازدهم بیشتر سیاسی بوده یعنی دولتمردان فاقد ائتلاف نیز دارای پیوند اقتصادی بودند و همین مساله باعث شد که در دوره اول دولت روحانی، شاهد حرکت رو به جلو در اقتصاد نباشیم، هر چند تاکید می‌کنم دولت روحانی کشور را از ورطه سقوط نجات داده است.

امروزه اقتصادهای پیشرفته در دنیا بر پایه اقتصاد دانش‌بنیان استوار شده است، آیا در کشور ما نیز تلاشی در جهت پیش رفتن به این سمت و سو صورت گرفته است؟

همان‌گونه که گفتید، قطب نمای عمومی اقتصاد امروز، اقتصاد مقاومتی بر پایه اقتصاد دانش بنیان است اما مساله اصلی اینجاست که اقتصاد دانش بنیان در ایران هنوز به درستی تعریف نشده و با شاخص‌های بانک جهانی یعنی KEI اشتباه گرفته شده است و تنها کار پژوهشی در مورد اقتصاد دانش‌بنیان، کاری است که در چارچوب طرح جامع تهران برای محاسبه اقتصاد دانش‌بنیان انجام شده بود.

با توجه به شرایطی که در حال حاضر در کشور با آن مواجه هستیم، اگر بخواهیم رشد اقتصادی هشت درصدی به دست آمده از تلاش‌های دولت قبل حفظ شود، چه کارهایی باید انجام گیرد؟

اگر بخواهیم رشد اقتصادی هشت درصدی در کشور حفظ شود، باید کلانشهرهایی مثل تهران حداقل رشد 12 درصد داشته باشد. اما این مساله در گفتار هیات دولت مشخص نیست و وقتی در مرحله تمرکززدایی هیچ‌گونه رابطه‌ای میان دولت و شهرداری تعریف نمی‌شود، تلاشی نیز برای افزایش رشد اقتصادی کلانشهرها صورت نمی‌گیرد. به نظر من فرمان خودکفایی شهرداری‌ها که سال 68 صادر شده است باید تحت عنوان فرمان خودکفایی شهرها تغییر پیدا می‌کرد.

در چنین شرایطی شهری که خودکفایی داشته باشد، به طور قطع می‌تواند درآمد کسب کند، نه اینکه به منظور کسب درآمد به دنبال تراکم‌فروشی باشد. ولی این گفتمان در هیچ برنامه‌ای و هیچ وعده‌ای از سوی دولت و برنامه ششم مطرح نشده است.

همان‌گونه که می‌دانید، در حال حاضر در کشور با رکود سخت و سنگین مواجه هستیم؛ برای رهایی از این رکود و شکست هسته سخت رکود و تورم در اقتصاد کشور، چه راهکاری را پیشنهاد می‌کنید؟

از نظر من هسته سخت رکود و تورم در ایران، رانت زمین و مسکن است. متاسفانه در شرایط فعلی، رانت زمین و مسکن بخش تولید را فلج کرده و امروزه مسکن به رقمی معادل 12 برابر درآمد خانوارها رسیده است زیرا رانت زمین باعث می‌شود فضاهایی که بتوان اقتصاد دانش بنیان را در آن مستقر کرد به ساخت‌وساز مال‌های تجاری و مگامال‌ها اختصاص داده‌شود؛ آن نیز به منظور اینکه برندهای خارجی در این فروشگاه‌ها به نمایش گذاشته شود و آن دسته از افرادی که درآمد رانتی دارند، بتوانند از این مراکز خرید کنند و همین رانت،خانوارها را از خرید مسکن دور می‌کند و همچنین به اقتصاد دانش بنیان ضربه می‌زند و برای آن امتیازی قایل نمی‌شود.

وضعیت پرداخت یارانه به صنایع در حال حاضر در کشور چگونه است؟ آیا صنایع به درستی و سهولت می‌توانند از تسهیلات لازم برای تولید استفاده کنند؟

یکی دیگر از مشکلات موجود در اقتصاد ایران، تخصیص یارانه به بخش صنایع سنگین است. متاسفانه صنایع عقب‌مانده انواع و اقسام یارانه‌ها را دریافت می‌کنند؛ به طور مثال صنعت تولید پراید از همین دسته است.

همچنین صنایع اولیه مثل سیمان، فولاد و آهن که در زمره صنایع انرژی بر هستند، یارانه‌های بسیار بالایی دریافت می‌کنند اما از سوی دیگر بخش‌هایی که برای اقتصاد ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند و به عبارتی می‌توان گفت آینده کشور را می‌سازند، مانند شهرک‌های صنعتی و شرکت‌های دانش بنیان یارانه خاصی دریافت نمی کنند.