نبرد تجاری ترامپ با اروپا | چرا ۲۷ کشور نمی‌توانند مانند کانادا مقاومت کنند؟

گروه اقتصادجهان؛ مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، با تصمیمی کم‌سابقه از مذاکرات تجاری با آمریکا کنار کشیده و نشان داده است که اتاوا حاضر نیست حاکمیت ملی خود را با امتیازات اقتصادی معامله کند. کارنی شرایط پیشنهادی واشنگتن را معامله‌ای بد توصیف کرده و اعلام کرده است که این توافق می‌توانست به جایگاه زبان فرانسوی در کانادا و همچنین آزادی این کشور برای امضای توافق‌های تجاری با سایر کشور‌ها لطمه بزند.

نخست‌وزیر کانادا همچنین وعده داده است که اتاوا در برابر اقدامات تجاری آمریکا، دلار در برابر دلار پاسخ خواهد داد.

هزینه اقتصادی رویارویی با آمریکا

تصمیم کانادا در حالی گرفته شده که پیامد‌های اقتصادی آن می‌تواند قابل توجه باشد. برآورد‌های اولیه نشان می‌دهد تعرفه‌های سنگین آمریکا حدود ۲۰ میلیارد دلار از کالا‌های کانادایی را تحت تأثیر قرار داده و حدود ۸۷ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم را در معرض خطر قرار داده است.

دونالد ترامپ نیز دور جدیدی از تعرفه‌ها علیه کانادا را اعلام کرده و به این ترتیب، چرخه اعمال تعرفه و اقدامات تلافی‌جویانه میان دو کشور وارد مرحله تازه‌ای شده است.

در ادامه حتما بخوانید:

پشت پرده ناکامی شوک نفتی / چرا نفت ۲۰۰ دلاری نشد؟

از بحران انرژی تا احیای صنعت | قمار چند تریلیون‌ یورویی اروپا برای بازگشت به رقابت

واتیکان به‌دنبال خودکفایی انرژی | نیروگاه خورشیدی-کشاورزی ۱۰۰ میلیون یورویی در راه است

در ادامه حتما بخوانید:

پشت پرده ناکامی شوک نفتی / چرا نفت ۲۰۰ دلاری نشد؟

از بحران انرژی تا احیای صنعت | قمار چند تریلیون‌ یورویی اروپا برای بازگشت به رقابت

در ادامه حتما بخوانید:

واتیکان به‌دنبال خودکفایی انرژی | نیروگاه خورشیدی-کشاورزی ۱۰۰ میلیون یورویی در راه است

چرا اروپا می‌تواند در برابر ترامپ بایستد؟

یکی از مهم‌ترین دلایلی که ممکن است اتحادیه اروپا را به مقاومت بیشتر در برابر آمریکا سوق دهد، دفاع از حق خود برای قانون‌گذاری در قلمرو اتحادیه است. بروکسل مقررات گسترده‌ای در حوزه‌هایی مانند محیط زیست، پایداری و اقتصاد دیجیتال وضع کرده و تغییر این قوانین تحت فشار واشنگتن را خط قرمز خود می‌داند.

مقام‌های اروپایی معتقدند اتحادیه در مذاکرات تجاری بیش از اندازه امتیاز داده و پذیرش تعرفه ۱۵ درصدی بر کالا‌های اروپایی یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این امتیاز‌ها بوده است.

از نگاه بسیاری از کشور‌های عضو، پذیرفتن دخالت آمریکا در روند قانون‌گذاری اروپا می‌تواند فراتر از یک اختلاف تجاری باشد و به مسئله حاکمیت اتحادیه تبدیل شود.

اقتصاد بزرگ‌تر، اهرم فشار بیشتر

اتحادیه اروپا از نظر اقتصادی نیز موقعیت متفاوتی با کانادا دارد. تولید ناخالص داخلی ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا حدود ۱۸.۸ تریلیون یورو است؛ در حالی که اقتصاد کانادا حدود ۱.۹۹ تریلیون یورو ارزش دارد. به این ترتیب، اقتصاد اتحادیه اروپا تقریباً ده برابر اقتصاد کانادا است.

حجم تجارت اتحادیه اروپا و آمریکا در کالا‌ها و خدمات نیز در سال گذشته به حدود ۱.۷۷ تریلیون یورو رسید؛ رقمی که بیش از دو برابر تجارت کانادا و آمریکا است. این ابعاد اقتصادی به بروکسل امکان می‌دهد در صورت تشدید اختلافات، ظرفیت بیشتری برای تحمل فشار‌های ناشی از یک جنگ تجاری داشته باشد.

وابستگی کمتر اروپا به بازار آمریکا

تفاوت مهم دیگر میان اروپا و کانادا، میزان وابستگی آنها به بازار آمریکا است. حدود ۷۵ درصد کالا‌های صادراتی کانادا راهی بازار آمریکا می‌شود؛ وابستگی‌ای که تا حد زیادی ناشی از موقعیت جغرافیایی این کشور است.

در مقابل، تنها حدود ۲۱ درصد کالا‌های صادراتی اتحادیه اروپا به آمریکا می‌رود. تنوع بیشتر بازار‌های صادراتی اروپا به این اتحادیه حاشیه امن بیشتری برای مقابله با فشار‌های واشنگتن می‌دهد. به همین دلیل، اروپا در مقایسه با کانادا از گزینه‌های بیشتری برای کاهش وابستگی تجاری به آمریکا برخوردار است.

بروکسل ابزار‌های تلافی را در اختیار دارد

اتحادیه اروپا پیش از توافق تورنبری فهرستی از کالا‌های آمریکایی به ارزش حدود ۹۳ میلیارد یورو تهیه کرده بود تا در صورت شکست مذاکرات، آنها را هدف اقدامات تلافی‌جویانه قرار دهد.

اتحادیه اروپا می‌تواند در شرایط خاص ابزار مقابله با اجبار اقتصادی یا ACI را فعال کند. این سازوکار به بروکسل اجازه می‌دهد در برابر فشار اقتصادی کشور‌های خارجی اقداماتی مانند محدود کردن دسترسی شرکت‌های خارجی به برخی مناقصه‌های دولتی یا محدود کردن برخی حمایت‌های حقوق مالکیت فکری را در نظر بگیرد.

اهمیت این ابزار پس از افزایش فشار‌های آمریکا بر سیاست‌های سبز و دیجیتال اروپا بیشتر شده است.

چین؛ متغیری که تصمیم اروپا را دشوار می‌کند

با این حال، اروپا تنها با یک مسئله مواجه نیست. روابط تجاری اتحادیه اروپا و چین نیز در ماه‌های اخیر پرتنش‌تر شده است. توبیاس گرکه، پژوهشگر ارشد شورای روابط خارجی اروپا، معتقد است بخش مهمی از سیاست‌گذاران اروپایی، چین را چالشی بزرگ‌تر و ساختاری‌تر برای امنیت اقتصادی اروپا می‌دانند.

در چنین شرایطی، ورود هم‌زمان به دو جنگ تجاری با آمریکا و چین می‌تواند برای کشور‌های اروپایی بسیار پرهزینه باشد. از این منظر، فشار هم‌زمان واشنگتن و پکن می‌تواند توان اروپا برای مقابله با هر یک از این دو قدرت را محدود کند.

مشکل اصلی اروپا؛ اختلاف میان ۲۷ کشور

با وجود تمام این ظرفیت‌ها، اتحادیه اروپا یک مشکل اساسی دارد؛ تصمیم‌گیری در این اتحادیه با تصمیم‌گیری یک کشور واحد تفاوت دارد. از زمان آغاز سیاست تعرفه‌ای ترامپ، کشور‌های عضو تلاش کرده‌اند موضع مشترکی در حمایت از کمیسیون اروپا اتخاذ کنند؛ اما در مورد میزان مقاومت در برابر آمریکا اختلاف نظر جدی وجود دارد.

کشور‌هایی مانند فرانسه، اسپانیا و برخی کشور‌های شمال اروپا خواستار موضعی سخت‌تر در برابر واشنگتن هستند. در مقابل، کشور‌هایی مانند آلمان، ایتالیا و ایرلند بر اهمیت مصالحه و جلوگیری از یک جنگ تجاری تمام‌عیار تأکید دارند. همین اختلاف منافع باعث شده است دست کمیسیون اروپا برای اتخاذ تصمیم‌های تهاجمی‌تر محدود شود.

اروپا هنوز از ابزار مقابله استفاده نکرده است

یکی از نشانه‌های دشواری تصمیم‌گیری در اروپا این است که ابزار مقابله با اجبار اقتصادی، با وجود مطرح شدن مکرر آن، تاکنون فعال نشده است. این مسئله نشان می‌دهد میان داشتن ابزار قانونی و آمادگی سیاسی برای استفاده از آن فاصله زیادی وجود دارد.

کشور‌های عضو باید پیش از ورود به یک رویارویی جدی با آمریکا، درباره هزینه‌های اقتصادی آن به توافق برسند؛ مسئله‌ای که با توجه به تفاوت ساختار اقتصادی و منافع ملی آنها بسیار دشوار است.

اوکراین؛ دلیل مهم احتیاط اروپا

اما مهم‌ترین عاملی که می‌تواند اروپا را از رویارویی کامل با واشنگتن بازدارد، امنیت و جنگ اوکراین است. بروکسل در مذاکرات تجاری با آمریکا تلاش کرده است روابط اقتصادی را تا حدی حفظ کند تا همکاری واشنگتن در موضوع اوکراین نیز ادامه داشته باشد.

اروپایی‌ها به‌خوبی می‌دانند که در برخی حوزه‌های نظامی، اطلاعاتی و پدافند هوایی همچنان به ظرفیت‌های آمریکا وابسته‌اند و در کوتاه‌مدت نمی‌توانند به‌طور کامل جایگزین آن شوند. ماروش شفچوویچ، کمیسر تجارت اتحادیه اروپا، پیش‌تر تأکید کرده بود که مسئله فقط تجارت نیست و امنیت، اوکراین و بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی نیز در این معادله نقش دارند.

به همین دلیل، هرگونه خروج اروپا از توافق تجاری با آمریکا می‌تواند این نگرانی را ایجاد کند که ترامپ بیش از پیش از حمایت از اوکراین فاصله بگیرد.

چرا مسیر اروپا به سادگی کانادا نیست؟

تفاوت بنیادی میان کانادا و اتحادیه اروپا در ساختار سیاسی آنهاست. کانادا یک کشور فدرال است و دولت مرکزی می‌تواند تصمیم‌های تجاری و اقدامات تلافی‌جویانه را بدون نیاز به اجماع میان کشور‌های مستقل متعدد اتخاذ کند.

اما اتحادیه اروپا یک کشور فدرال نیست. برای اتخاذ بسیاری از تصمیم‌های مهم تجاری و تلافی‌جویانه، دولت‌های عضو باید به اکثریت لازم دست پیدا کنند. همین تفاوت ساختاری باعث می‌شود آنچه برای اتاوا یک تصمیم سیاسی واحد است، برای بروکسل به یک فرایند پیچیده میان ۲۷ پایتخت تبدیل شود.

اروپا می‌تواند مقاومت کند، اما آیا حاضر به پرداخت هزینه است؟

در نهایت، اتحادیه اروپا از نظر اقتصادی و حقوقی ابزار‌های لازم برای مقاومت در برابر فشار‌های ترامپ را در اختیار دارد. اقتصاد بزرگ‌تر، وابستگی کمتر به بازار آمریکا، بازار داخلی گسترده و ابزار مقابله با اجبار اقتصادی، همگی به بروکسل اهرم‌های قابل توجهی می‌دهند.

کانادا نشان داده است که می‌توان در برابر فشار آمریکا ایستاد و حاضر نشد حاکمیت ملی را با یک توافق تجاری معامله کرد. اروپا نیز از نظر اقتصادی ظرفیت انجام چنین کاری را دارد، اما اختلاف میان کشور‌های عضو، وابستگی‌های امنیتی به آمریکا و نگرانی درباره آینده اوکراین، تصمیم‌گیری را برای بروکسل بسیار دشوارتر می‌کند.

بنابراین، پاسخ به این پرسش که آیا اتحادیه اروپا می‌تواند مانند کانادا از توافق با ترامپ کنار بکشد، از نظر حقوقی و اقتصادی بله است؛ اما از نظر سیاسی، هنوز مشخص نیست که ۲۷ کشور عضو حاضر باشند هزینه چنین تصمیمی را به‌طور مشترک بپردازند.