محاصره دریایی عربستان؛ آیا باب‌المندب به جبهه جدید جنگ خاورمیانه تبدیل می‌شود؟

اقتصادآنلاین، گروه سیاسی: اعلام محاصره دریایی عربستان از سوی انصارالله یمن، در حالی که جنگ بین ایران و آمریکا بالا گرفته، کارت دیگری را به معادلات نظامی و دیپلماتیک اضافه کرده است؛ تنگه باب‌المندب.

اگرچه این تهدید هنوز به انسداد عملی مسیر‌های دریایی منجر نشده، اما صرف مطرح شدن آن کافی بوده تا نگرانی‌ها درباره امنیت دریای سرخ و تنگه باب‌المندب افزایش یابد. آبراهی که نقشی کلیدی در انتقال انرژی، کالا و تجارت میان آسیا، اروپا و آفریقا ایفا می‌کند.

به همین دلیل، چنین تحولی می‌تواند به یکی از مهم‌ترین متغیر‌های جنگ احتمالی ایران و آمریکا و همچنین اقتصاد جهانی تبدیل شود.

از آسمان صنعا تا آب‌های دریای سرخ

اعلام این موضع پس از افزایش تنش‌ها و تبادل آتش بین عبرستان و انصارالله یمن پس از چند سال آتش‌بس انجام شد. تنش‌ها بر سر پرواز‌های میان تهران و صنعا بالا گرفت.

نخستین پرواز مستقیم میان دو شهر پس از بیش از یک دهه، با مخالفت دولت مستقر در عدن مورد حمایت عربستان و واکنش نظامی سعودی‌ها همراه شد. هرچند که هواپیمای ماهان سرانجام در به جای صنعا در فرودگاه حدیده بر زمین نشست، اما انصارالله در واکنش متقابل فرودگاه اب‌ها را هدف قرار داد. اکنون این گروه با اعلام اجرای سیاست چشم در برابر چشم، تهدید کرده است که محاصره دریایی علیه عربستان را در دستور کار قرار می‌دهد.

این تحولات نشان می‌دهد رقابت میان دو طرف دیگر صرفاً به مرز‌های زمینی یا حملات موشکی محدود نیست و می‌تواند بار دیگر به مهم‌ترین مسیر‌های دریایی منطقه نیز کشیده شود.

باب‌المندب؛ آبراهی تعیین‌کننده

باب‌المندب یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های تجارت جهان محسوب می‌شود. بخش مهمی از نفت، فرآورده‌های نفتی، گاز طبیعی مایع و حجم گسترده‌ای از تجارت کانتینری از این مسیر عبور می‌کند. این آبراه همچنین کوتاه‌ترین مسیر ارتباطی میان بازار‌های آسیایی و اروپا از طریق کانال سوئز به شمار می‌رود.

هرگونه اختلال در این مسیر، کشتی‌ها را ناچار می‌کند مسیر طولانی دماغه امید نیک در جنوب آفریقا را انتخاب کنند. این مسیر زمان حمل، هزینه سوخت، بیمه و کرایه حمل را به شکل محسوسی افزایش می‌دهد و در نهایت قیمت کالا‌ها را برای مصرف‌کنندگان بالا می‌برد.

باب‌المندب و معادلات ایران و آمریکا

اهمیت تصمیم جدید حوثی‌ها زمانی بیشتر می‌شود که در کنار تشدید تنش میان ایران و آمریکا قرار گیرد. از آغاز جنگ در ۹ اسفند و بسته‌شدن تنگه هرمز، بار‌ها این سناریو مطرح شده که در صورت گسترش درگیری، مسیر‌های انتقال انرژی در خلیج فارس و دریای سرخ نیز به دست حوثی‌ها مسدود خواهند شد.

در چنین شرایطی، باب‌المندب تنها یک ابزار فشار علیه عربستان نخواهد بود، بلکه می‌تواند بخشی از معادلات بازدارندگی منطقه‌ای باشد. حتی مطرح شدن احتمال کاهش تردد نفتکش‌ها از این مسیر، پیش‌تر نیز واکنش سریع بازار‌های جهانی نفت را به دنبال داشته و موجب افزایش قیمت‌ها شده است.

آیا انصارالله واقعاً به دنبال بستن باب‌المندب است؟

با وجود لحن تند بیانیه‌های اخیر، بسیاری از ارزیابی‌ها نشان می‌دهد انصارالله الزاما به دنبال ورود به یک جنگ فراگیر دریایی نیست. این گروه با چند محدودیت هم‌زمان روبه‌رو است. از یک سو همچنان درگیر جنگ داخلی یمن است و از سوی دیگر نمی‌خواهد روند مذاکرات و تفاهم‌های شکل‌گرفته با عربستان را کاملاً از بین ببرد. علاوه بر این، بازگشت حملات گسترده آمریکا به یمن می‌تواند هزینه‌های سنگینی برای این گروه ایجاد کند.

در مقابل، انصارالله تلاش می‌کند ضمن حفظ حمایت سیاسی از ایران، از ورود به جنگی که ممکن است بقای سیاسی و نظامی آن را تهدید کند نیز اجتناب کند. به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند تهدید علیه کشتیرانی بیش از آنکه مقدمه انسداد کامل باب‌المندب باشد، ابزاری برای افزایش قدرت چانه‌زنی و ارسال پیام سیاسی است.

شوکی که اقتصاد جهان از آن هراس دارد

با این حال، حتی اگر تهدید‌ها هرگز به بسته شدن کامل باب‌المندب منجر نشود، آثار اقتصادی آن می‌تواند قابل توجه باشد. افزایش حق بیمه کشتی‌ها، تغییر مسیر ناوگان‌های تجاری، افزایش هزینه حمل‌ونقل و رشد قیمت انرژی از نخستین پیامد‌های چنین شرایطی خواهد بود.

اقتصاد‌های بزرگ واردکننده انرژی مانند چین، هند، ژاپن و کشور‌های اروپایی بیش از دیگران از چنین بحرانی آسیب خواهند دید. اروپا که پس از کاهش واردات انرژی روسیه وابستگی بیشتری به مسیر‌های دریایی پیدا کرده، در برابر هرگونه اختلال در باب‌المندب آسیب‌پذیرتر از گذشته است. آمریکا نیز اگرچه وابستگی مستقیم کمتری به نفت خاورمیانه دارد، اما از طریق افزایش تورم، رشد هزینه تولید و اختلال در زنجیره تأمین جهانی از تبعات این بحران مصون نخواهد ماند.

تاثیر تنگه هرمز و باب‌المندب در اقتصاد جهان

اما اگر هم‌زمان تنگه هرمز و باب‌المندب با اختلال مواجه شوند چه خواهد شد؟ در چنین وضعیتی، حتی مسیر جایگزین صادرات نفت عربستان از طریق خط لوله شرق-غرب و بندر ینبع نیز کارایی خود را از دست می‌دهد.

برآورد‌ها نشان می‌دهد در این سناریو هزینه حمل کانتینر‌ها به طور چشمگیری افزایش یافته، زمان انتقال کالا میان آسیا و اروپا طولانی‌تر می‌شود و فشار مضاعفی بر زنجیره تأمین جهانی وارد خواهد شد. این وضعیت نه تنها عربستان و بازار انرژی، بلکه صنایع خودروسازی، الکترونیک، مواد غذایی و حمل‌ونقل را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد و موج جدیدی از تورم جهانی را رقم می‌زند.

به نظر می‌رسد اعلام محاصره دریایی عربستان را بخشی از رقابت پیچیده ژئوپلیتیکی در خاورمیانه است. رقابتی که در آن هر بازیگر می‌کوشد بدون ورود به یک رویارویی تمام‌عیار، اهرم‌های فشار خود را حفظ کند.

با این حال، تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که در بازار‌های جهانی، گاهی یک تهدید امنیتی به اندازه وقوع یک بحران واقعی اثرگذار است. در چنین شرایطی، هرچه دامنه تنش‌های منطقه‌ای گسترده‌تر شود، اهمیت این آبراه نیز بیش از گذشته افزایش خواهد یافت و در کنار تنگه هرمز، اهرم‌های بازندارنده تعیین‌کننده‌ای در جنگ خواهد بود.