خرید آنلاین از نفس افتاد/ شوک قطعی اینترنت به اقتصاد دیجیتال

اقتصادآنلاین، آرمان هنرکار؛ فروش آنلاین کالا و خدمات در ایران طی سال‌های اخیر به یکی از موتور‌های اصلی گردش مالی تبدیل شده، اما داده‌های اسفند ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این موتور در آخرین ماه سال با افتی کم‌سابقه در سطح تراکنش‌ها مواجه شده است؛ افتی که نه‌تنها در مقایسه ماهانه، بلکه نسبت به روند میانگین سال نیز انحراف قابل توجهی دارد و از تغییرات جدی در الگوی مصرف دیجیتال حکایت می‌کند.

براساس آمار جدید شاپرک، اسفند ماه سال ۱۴۰۴ با کاهش محسوس در تعداد خرید‌های اینترنتی همراه بوده است؛ کاهشی که فراتر از نوسانات معمول ماهانه ارزیابی می‌شود و در بستر مجموعه‌ای از تحولات زیرساختی و اقتصادی قابل بررسی است.

افت خرید‌های اینترنتی در اسفند ۱۴۰۴

بر اساس داده‌های منتشر شده در سایت بانک مرکزی، تعداد خرید اینترنتی ثبت‌شده در اسفند ماه سال گذشته ۱۸۰ میلیون تراکنش بوده است.

این رقم در مقایسه با ۲۳۶ میلیون تراکنش ثبت‌شده در بهمن ماه، کاهش ۲۳ درصدی را نشان می‌دهد. همچنین این شاخص نسبت به میانگین ۱۱ ماهه فروردین تا پایان بهمن ۱۴۰۴ نیز با افت ۱۷.۶ درصدی همراه بوده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد کاهش مذکور صرفاً یک نوسان مقطعی نیست و نسبت به روند پایه سال نیز انحراف دارد.

هم‌زمانی با اختلال گسترده اینترنت

در همین بازه، گزارش NetBlocks در تاریخ ۲۸ فوریه (۹ اسفند) نشان می‌دهد که ایران با اختلال شدید و در مقاطعی تقریباً قطعی گسترده اینترنت مواجه بوده و سطح اتصال شبکه در مقطعی به حدود ۴ درصد از وضعیت عادی کاهش یافته است. بر این اساس، بخش مهمی از اسفند ماه ۱۴۰۴ با دسترسی محدود به اینترنت جهانی سپری شده و تنها دوره کوتاهی از ماه از ثبات نسبی ارتباطی برخوردار بوده است.

در همین دوره، بخشی از کسب‌وکار‌های اینترنتی با اختلال جدی در فعالیت یا توقف فروش مواجه شدند. نتایج برخی پیمایش‌ها از جمله نظرسنجی ایسپا نیز نشان می‌دهد حدود ۱۹.۷ درصد از افراد به‌طور مستقیم از طریق اینترنت کسب درآمد دارند؛ موضوعی که حساسیت بالای اقتصاد دیجیتال نسبت به اختلالات ارتباطی را برجسته می‌کند.

مقایسه با روند سال‌های گذشته

در یک نگاه تطبیقی، روند اسفند ماه در سه سال گذشته تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. میانگین تغییر تعداد خرید‌های اینترنتی در اسفند ماه نسبت به میانگین فروردین تا بهمن در سال‌های ۱۴۰۳، ۱۴۰۲ و ۱۴۰۰ حدود ۱۳.۳۶ درصد رشد بوده است؛ در حالی که این شاخص در اسفند ۱۴۰۴ به منفی ۱۷.۶۵ درصد رسیده و حدود ۳۱ واحد درصد پایین‌تر از الگوی تاریخی خود قرار گرفته است.

از سوی دیگر، اگر تغییرات اسفند نسبت به بهمن در هر سال مبنا قرار گیرد، میانگین سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ رشد ۱.۴۲ درصدی را نشان می‌دهد. در مقابل، اسفند ۱۴۰۴ با کاهش ۲۳.۸۷ درصدی مواجه بوده است؛ اختلافی که فاصله معناداری با روند معمول سال‌های گذشته دارد. 

 اثر اختلال بر اقتصاد دیجیتال

در مجموع، داده‌های شاپرک در کنار گزارش‌های بین‌المللی از جمله نت‌بلاکس نشان می‌دهد افت خرید‌های اینترنتی در اسفند ۱۴۰۴ در شرایطی رخ داده که هم‌زمانی آن با اختلالات گسترده اینترنت قابل توجه است. بر اساس گزارش‌ها، از حدود ۹ اسفند دسترسی به اینترنت با محدودیت‌های شدید و در مقاطعی در سطح بسیار پایین قرار داشته و این وضعیت طی روز‌های بعد نیز به‌صورت ناپایدار ادامه یافته است.

در چنین شرایطی، بخش قابل توجهی از کسب‌وکار‌های فعال در فضای مجازی با اختلال در دسترسی کاربران، کاهش فروش و در برخی موارد توقف فعالیت مواجه شدند. برآیند این وضعیت نشان می‌دهد محدودیت‌های اینترنتی در این بازه زمانی، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به زیان اقتصاد دیجیتال و کسب‌وکار‌های آنلاین منجر شده است؛ اثری که در آمار تراکنش‌های خرید اینترنتی نیز قابل مشاهده است.