رکورد بالاترین نرخ بنزین آمریکا و اروپا/ نبض آمار از زمان تخلیه شوک تورم انرژی
آمریکا و اروپا اکنون گرانترین قیمت بنزین دو سال گذشته را تجربه میکنند اما آیا این گرانی میتواند پایدار باشد؟
اقتصاد آنلاین – رجا ابوطالبی: در حالی که تنشهای نظامی میان ایالات متحده آمریکا، اسرائیل و ایران وارد مرحلهای حساس شده، یکی از حیاتیترین نقاط ژئوپلیتیک جهان با اختلال جدی مواجه است. تنگه هرمز، آبراهی باریک، اما تعیینکننده در خلیج فارس، که قریب به ۲۵ درصد از کل تجارت جهانی از آن عبور میکند، اکنون به صحنهای برای ناامنی تبدیل شده است.
این تنگه نه تنها مسیر اصلی صادرات نفت خام از بزرگترین تولیدکنندگان جهان است، بلکه شاهرگ حیاتی برای جریان انرژی به اقتصادهای پیشرفته محسوب میشود. با تشدید درگیریها و تهدیدهای امنیتی، تردد کشتیهای نفتکش با ریسکهای بالقوه روبهرو شده و این امر مستقیما بر عرضه جهانی نفت و فرآوردههای نفتی تاثیر گذاشته است.
گرانترین بنزین دو سال اخیر
بر اساس دادههایی که اقتصادآنلاین از منابع مختلف گردآوری کرده است، قیمت بنزین در ایالات متحده طی دوره جنگ، ۲۸.۴ درصد رشد کرده است. این رقم برای فرانسه به ۲۰ درصد، آلمان ۱۷ درصد و انگلیس ۱۳.۲ درصد رسیده است. آنچه این اعداد را برجسته میکند، این است که ایالات متحده، فرانسه و آلمان اکنون با گرانترین قیمت بنزین در دو سال گذشته مواجه هستند. تنها بریتانیا از این موج افزایشی به نسبت ملایمتری عبور کرده، اما حتی این کشور هم از فشارهای جانبی بازار جهانی مصون نمانده.
این جهش قیمتی، که ریشه در ناامنی تنگه هرمز دارد، بلافاصله زنگ خطر تورم را در اقتصادهای پیشرفته به صدا درآورده است. تحلیلگران اقتصادی هشدار میدهند که هرگونه اختلال طولانیمدت در تامین انرژی میتواند به سرعت به زنجیره تامین، هزینههای حملونقل و در نهایت سبد مصرف خانوارها سرایت کند.
با این حال، نگاهی عمیقتر به ساختار اقتصادی این کشورها نشان میدهد که این نگرانیها بیش از حد اغراقشده است و تورم ناشی از آن پایدار نخواهد ماند.
افزایش قیمت بنزین؛ زنگ خطری که تورم را بیدار میکند؟
درست است که افزایش قیمت بنزین میتواند به عنوان محرک اولیه تورم عمل کند، اما تفاوتهای ساختاری میان اقتصادهای غربی و کشورهایی مانند ایران، مانع از تبدیل این شوک به بحران دائمی میشود. برخلاف ایران که بنزین بخش قابل توجهی از هزینههای روزانه خانوارها، صنایع و دولت را تشکیل میدهد، در ایالات متحده سهم بنزین تنها حدود ۳ درصد از بودجه خانوار را به خود اختصاص داده است.
حتی میتوان مدعی بود که افزایش ۲۸.۴ درصدی قیمت بنزین آن هم در عرض یک ماه سبب میشود که سهم این محصول از بودجهی خانوار کاهش یابد و آنها استفاده از وسایل حملونقل برقی را در اولیت قرار دهند.
در کشورهای اروپایی نیز وضعیت مشابهی حاکم است. سرانه مصرف ماهانه بنزین در این کشورها به ۳۰ لیتر نمیرسد. این آمار نه تنها نشاندهنده مصرف پایین است، بلکه حاکی از تنوع بالای سبد انرژی در بخش حملونقل دارد. اروپاییها سالهاست که به سمت وسایل نقلیه الکتریکی، حملونقل عمومی پیشرفته، دوچرخهسواری و حتی قطارهای پرسرعت حرکت کردهاند. بنابراین، شوک قیمت بنزین بیشتر بر بخش محدودی از اقتصاد تاثیر میگذارد و به سرعت در سایر حوزهها جذب میشود.
تاریخ چه میگوید؟
در کنار سهم پایین بنزین در بودجه خانوار و حتی مصرف کم اروپاییها، مقاله پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۱۹ دقیقا به پیامدهای توزیعی تاثیر افزایش قیمت سوخت بر تورم پرداخته است. این پژوهش با در نظر گرفتن ۱۳ مولفهی اقتصادی برای جلوگیری از تورشهای احتمالی، اثر افزایش قیمت سوخت را برای ۱۹۰ کشور بررسی کرده است.
نتایج نشان میدهد واکنش تورم به شوکهای قیمت بنزین در اقتصادهای پیشرفته ظرف شش ماه پس از وقوع شوک، به طور کامل از بین میرود. به عبارت دیگر، تورم اولیه که ناشی از افزایش هزینه سوخت است، به سرعت در چرخه اقتصادی جذب شده و اثرات بلندمدت خود را از دست میدهد.
البته واکنش تورم به شوکهای قیمت بنزین در اقتصادهای در حال توسعه، کمتر، اما پایدارتر و گستردهتر از اقتصادهای پیشرفته است.
از این الگو، دولتمردان آمریکایی به خوبی آگاه هستند. آنها میدانند که افزایش فعلی قیمت بنزین، هرچند چشمگیر، اما موقتی است و نمیتواند پایه تورم مزمن را تقویت کند. بر خلاف اقتصادهایی که وابستگی ساختاری به سوخت فسیلی دارند، اقتصادهای پیشرفته ابزارهای سیاستی متنوعی در اختیار دارند. بنابراین، نگرانی اصلی آنها نه تورم پایدار، بلکه مدیریت کوتاهمدت بازار است.
در نهایت، شوک ناشی از ناامنی تنگه هرمز هرچند قیمت بنزین را در ایالات متحده، فرانسه، آلمان و تا حدی انگلیس به سطوح بیسابقه دو سال اخیر رسانده، اما نمیتواند تورم پایداری در اقتصادهای پیشرفته ایجاد کند. سهم ناچیز بنزین در بودجه خانوار، تنوع بالای سبد انرژی حملونقل در اروپا، و یافتههای کلیدی پژوهش سال ۲۰۱۹ که محو کامل اثر تورمی شوک سوخت را ظرف شش ماه در این اقتصادها تایید میکند، همه نشاندهنده انعطافپذیری بالای غرب است.
بررسی تاریخی آمار نشان میدهد، با پایان یافتن جنگ و بازگشت امنیت به شاهرگ انرژی جهان، قیمت نفت به سطوح حداکثر ۸۰ دلاری بازخواهد گشت و اثرات تورمی کنونی به سرعت جذب چرخه اقتصادی خواهد شد.
