شوک ۴۰ ساله در بازار نفت؛ بالاترین افزایش هفتگی ثبت شد

به گزارش اقتصاد آنلاین، در هفته‌ای که گذشت، بازار جهانی انرژی یکی از ناپایدارترین و در عین حال تاریخی‌ترین دوره‌های خود را تجربه کرد؛ بر اساس استخراج داده‌های وال‌استریت ژورنال، قیمت نفت خام یکی از بزرگ‌ترین جهش‌های هفتگی در تاریخ معاملات را ثبت کرد، جهشی که از اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی تاکنون بی‌سابقه بوده است. این صعود چشمگیر، نه تنها بازتابی از نوسانات طبیعی بازار نبود، بلکه نتیجه مستقیم یک بحران ژئوپلیتیکی بزرگ یعنی جنگ میان ایالات متحده و ایران، به ویژه پس از تشدید حملات و واکنش‌های متقابل در خلیج فارس بوده است.

داستان این هفته با تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و حملات نظامی آغاز شد؛ تنشی که به سرعت بر بازار‌های انرژی اثر گذاشت و مسیر قیمت‌ها را دگرگون کرد. ایران، پس از حملات نظامی گسترده از سوی آمریکا و متحدانش، واکنش‌های سنگینی به زیرساخت‌های انرژی و خطوط کشتیرانی نشان داد. مهم‌ترین پیامد این تقابل، نه صرفا گمانه‌زنی‌های سیاسی، بلکه وقفه عملی در صادرات نفت و گاز از طریق تنگه هرمز بود، مسیری که روزانه نزدیک به ۲۵ درصد از نفت خام جهانی از آن عبور می‌کند.

وقتی عبور تانکر‌ها و سوخت‌کش‌ها در درباره این گذرگاه استراتژیک مختل شد، بازار‌ها فورا واکنش نشان دادند. بسته شدن یا حتی کاهش تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز باعث شد تا عرضه واقعی نفت در سطح جهانی به شدت محدود شود. در چنین وضعیتی، حتی اگر تولید در کشور‌های عمده نفتی ادامه پیدا می‌کرد، نفت به دست خریدار نمی‌رسید و همین عامل کافی بود تا قیمت‌ها با شیب تند بالا بروند.

در نتیجه این اختلالات، قیمت نفت خام آمریکا (WTI) بیش از ۳۰ درصد در یک هفته افزایش یافت، که بزرگ‌ترین رشد هفتگی در معاملات از سال‌های اولیه دهه ۱۹۸۰ میلادی تاکنون محسوب می‌شود. در همین دوره، بهای نفت برنت نیز نزدیک به ۳۰ درصد افزایش یافت و به بالای ۹۰ دلار در هر بشکه رسید؛ نقطه‌ای که نه تنها سرمایه‌گذاران، بلکه کارشناسان اقتصادی را نیز غافلگیر کرد.

نمودار نفت خام آمریکا

مقامات قطری حتی هشدار داده‌اند که در صورت ادامه جنگ، ممکن است همه صادرکنندگان منطقه مجبور به توقف صادرات شوند، وضعیتی که می‌تواند نفت را تا بشکه‌ای ۱۵۰ دلار هم بالا ببرد.

گاز طبیعی، افزایش نگرانی‌ها و اختلالات

بازار گاز طبیعی در هفته گذشته با شدت نوسانات بی‌سابقه‌ای روبه‌رو شد. محدود شدن تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، که یکی از مسیر‌های حیاتی انتقال انرژی به بازار‌های جهانی است، تاثیر مستقیم بر زنجیره تامین گاز گذاشت.

بسیاری از کشتی‌های حامل گاز، به دلیل نگرانی‌های امنیتی، مجبور به توقف یا تاخیر در مسیر خود شدند؛ این اختلال باعث شد تا عرضه گاز طبیعی در بازار‌های جهانی به شدت محدود شود و قیمت‌ها در اروپا و آسیا با رشد چشمگیر مواجه شوند.

در این میان، قطر به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان گاز طبیعی جهان، نقش کلیدی در نوسانات بازار ایفا کرد. مقامات قطری اعلام کردند که بیش از نیمی از صادرات گاز مایع خود به اروپا را به تعویق انداخته‌اند، اقدامی که مستقیما ناشی از نگرانی‌ها درباره امنیت خطوط کشتیرانی و مسیر‌های حمل‌ونقل دریایی در خلیج فارس و تنگه هرمز بوده است. این تصمیم باعث شد تا عرضه گاز در اروپا کاهش یابد و قیمت‌های نقدی گاز به بالاترین سطح چند سال اخیر برسد.

گاز طبیعی اتحادیه اروپا (یورو/مگاوات ساعت)

تحلیلگران هشدار می‌دهند که اگر تنش‌ها ادامه یابد، کمبود گاز می‌تواند نه تنها در اروپا بلکه در آسیا و خاورمیانه نیز اثرگذار باشد. صنایع انرژی‌بر و تولید برق که به گاز طبیعی وابسته هستند، ممکن است با افزایش هزینه‌ها و کاهش دسترسی به سوخت مواجه شوند، و مصرف‌کنندگان خانگی نیز به دلیل گران‌تر شدن گاز، فشار تورمی بیشتری را تجربه خواهند کرد. به بیان دیگر، محدود شدن مسیر‌های حیاتی انرژی و تعویق صادرات قطر، یک شوک مستقیم و بلندمدت به بازار گاز جهانی وارد کرده است.

بنزین، فشاری بر مصرف‌کننده نهایی

افزایش تاریخی قیمت نفت خام و اختلال در عرضه گاز طبیعی، بازتاب مستقیم بر بازار بنزین و سوخت‌های سبک داشت. در ایالات متحده، قیمت هر گالن بنزین از ۲.۲ دلار در ابتدای هفته به ۲.۷۶ دلار رسید، یعنی رشدی نزدیک به ۲۵ درصد در کمتر از یک هفته. این جهش بی‌سابقه نه تنها فشار تورمی شدیدی را بر مصرف‌کنندگان وارد کرده است، بلکه هزینه‌های حمل‌ونقل جاده‌ای و دریایی را نیز به شدت افزایش داده است.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که اگر بحران خاورمیانه ادامه یابد، افزایش قیمت بنزین ممکن است مصرف خانوار‌ها و بخش حمل‌ونقل تجاری را به شدت تحت فشار قرار دهد و تورم انرژی در ماه‌های پیش رو تشدید شود.

بزرگ‌ترین رشد هفتگی نفت طی چهار دهه گذشته، اثری مستقیم از بحران خاورمیانه بر بازار جهانی انرژی است. کاهش صادرات کشور‌های نفتی و اختلال در مسیر‌های استراتژیک، باعث شده قیمت‌های نفت، گاز و بنزین به شکل تاریخی افزایش پیدا کنند و تعادل بازار انرژی را دگرگون سازند.