همتی کلید فعالیت قانونی پلتفرم‌ها بود / سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا تمام قوانین را می‌پذیرند؟

اقتصاد آنلاین، آرمان هنرکار؛ «خبر نبود معجزه بود» بله درست خواندید این هفته خبر صدور مجوز سکو‌های خرید و فروش آنلاین طلا و نقره صادر شد. این اتفاق بیش از آنکه شبیه به یک خبر باشد مانند یک معجزه است چراکه سال‌ها بود تمامی نهاد‌های نظارتی حتی یک واکنش مثبت نیز نسبت به فعالیت آنها نشان نمی‌داند.

چه کسی معجزه کرد؟

البته که در بین تمامی افرادی که در این حوزه اظهار نظر کردند تنها یک فرد بود که تمام قد پشت این پلتفرم‌ها ایستاد و از آنها حمایت کرد و آن نیز کسی نبود جز عبدالناصر همتی که در زمان تصدی‌ وزارتخانه امور اقتصاد و دارایی قصد داشت در ۵۰ روز صدور مجوز آنها را سامان دهد، اما نمایندگان تثبیت‌گرا در مجلس با بی‌رحمی تمام فرصت اصلاحات اساسی اقتصادی را به همتی ندادند.

همتی همه چیز را تغییر داد

از زمان استیضاح همتی تا به این هفته خبری از صدور مجوز برای سکو‌های خرید و فروش آنلاین طلا نشد، اما انتصاب همتی به ریاست بانک مرکزی در چند هفته گذشته تمامی معادلات را عوض کرد. در حال حاضر نیز با اظهار نظر‌ها و تصمیم‌های همتی منوط به اینکه قصد دخالت در امور پلتفم‌ها توسط بانک مرکزی وجود ندارد و این امر باید به اتحادیه‌ها واگذار شود، هیات مقررات‌زدایی صدور مجوز این سکو‌ها را به رسمیت شناخته و آن را به اتحادیه کسب و کار‌های مجازی واگذار کرده است.

گفت‌وگو با مدیرعامل یکی از پلتفرم‌ها

خبرنگار اقتصاد آنلاین برای اینکه متوجه شود، مدیران سکو‌های خرید و فروش آنلاین طلا چقدر از این مصوبه رضایت دارند و نقد‌های آنها به تصویب آن چیست به سراغ مهدی فدایی، مدیرعامل پلتفرم طلاسی رفته است و با وی به گفت‌وگویی مفصل در این باره و موضوعات مرتبط با آن پرداخته است.

جناب فدایی چه اتفاقی در بدنه نظارتی رخ داده است که ما این هفته خبر صدور مجوز پلتفرم‌های طلا را شنیدیم؟

از سال‌های گذشته تا چند هفته گذشته، ریاست سابق بانک مرکزی به دنبال مدیریت و کنترل سکو‌های فروش آنلاین طلا بود، اما با انتصاب دکتر عبدالناصر همتی به عنوان ریاست بانک مرکزی، تغییر رویه‌ای اساسی در دستگاه حکمرانی پولی کشور ایجاد شد. نگاه بانک مرکزی به عنوان دستگاهی که تا پیش از این به دنبال نظارت و دخل و تصرف در امور کسب‌وکار‌های فروش آنلاین طلا بود پس از ورود عبدالناصر همتی به کلی تغییر کرد و امروز شاهد این هستیم که بانک مرکزی صدور مجوز و نظارت بر سکو‌ها را به اتحادیه‌ها واگذار کرده است.

در حال حاضر چه کسی مسئول صدور مجوز پلتفرم‌هاست؟

پیش از پاسخ به این سوال باید به این نکته دقت کرد که حتی صدور مجوز‌های صنف زیورآلات نیز در سال‌های گذشته در گرو مجوز پلتفرم‌ها بود به این معنا که این دو کسب و کار صدور مجوزهایشان متوقف شده بود، اما با توجه به تغییر دیدگاهی که در بانک مرکزی انجام شده است و همچنین با مصوبه هیات مقرره زدایی، از این پس، اتحادیه کسب و کار‌های مجازی متولی صدور مجوز پلتفرم‌هاست.

چه کسی نظارت بر پلتفرم‌ها را تقبل کرد؟

ناظرین پلتفرم‌ها پلیس فتا، سامانه تجارت، وزارت صمت و مرکز توسعه هستند، البته طبق اطلاعاتی که به دست ما رسیده، تمامی این نظارت‌ها در ذیل ستاد مبارزه با قاچاق کالا صورت می‌گیرد. این نهاد‌ها در کنار یکدیگر و با متولی‌گری اتحادیه کسب‌وکار‌های مجازی این فرآیند را آغاز می‌کنند.

صدور مجوز‌ها از چه زمانی آغاز می‌شود؟

طبق مصوبه‌ای که پیش از این هیات وزیران به تصویب رساند سامانه صدور مجوز پلتفرم‌ها باید تا ۱۴ بهمن ماه ایجاد شود و از آن به بعد تمامی سکو‌ها می‌توانند درخواست اخذ مجوز خود را بارگزاری کنند.

فرآیند صدور مجوز پیچیده نشده است؟

به عنوان متولی پلتفرم طلاسی تاکید می‌کنم که این فرآیند نظارت، بسیار مطلوب و درست است و همین اتفاق که منتج به صدور مجوز می‌شود در ادامه بستری مناسب برای رقابت بین پلتفرم‌های قدیمی‌تر و آنهایی که می‌خواهند تازه وارد بازار شوند را ایجاد می‌کند. همچنین ما در اتحادیه کسب و کار‌های مجازی، تلاش می‌کنیم که الزامات و ضوابط مربوط به پلتفرم‌ها را به گونه‌ای تنطیم و نصب کنیم که هیچ پلتفرمی نتواند خالی فروشی کند.

مزیت چنین نطارت سنگینی را چه می‌دانید؟

با این مدل از نظارت شرکت‌هایی که تازه می‌خواهند وارد این کسب و کار شوند با گذر از سیستم نظارتی پیشرفته، امکان خالی فروشی آنها به صفر می‌رسد و در نهایت همه فعالان این حوزه با سلامت کامل در کنار یکدیگر رقابت می‌کنند. در حوزه صدور مجوز‌های جدید نیز نباید چنین امکانی وجد داشته باشد که کسی از قوانین و اصول تخطی کند و مشکلی را برای هم صنفان و همچنین حاکمیت ایجاد کند.

با توجه به حضور شما در اتحادیه کسب و کار‌های مجازی، ایجاد سامانه نظارتی در چه مرحله‌ای قرار داد؟

سامانه نظارتی نیز در حال ایجاد توسط اتحادیه و بانک مرکزی است که مراحل پایانی خود را طی می‌کند و در قالب این سامانه، مجوز‌های جدید صادر می‌شود و همه موظف هستند که ضوابط درج شده در سامانه را رعایت کنند.

این تعداد از ناظر برای سکو‌های طلا باعث رفتار سلیقه‌ای و اختلال در تداوم فعالیت کسب و کار‌ها نمی‌شود؟

صد در صد این اتفاق رخ خواهد داد؛ هم اکنون در اتحادیه طلافروشان استان تهران هیچ کدام از نهاد‌هایی که نامشان برده شد دخالتی در نطارت بر آنها ندارند بلکه طبق قانون اصناف، خود اتحادیه باید واحد نظارت داشته باشد و همین اتفاق در عمل نیز رخ داده است به این صورت که اگر شما در تهران مغازه طلافروشی را تاسیس کنید، واحد نظارت اتحادیه به صورت مداوم بر کسب و کار شما نظارت خواهد داشت و اگر قوانین و مقررات صنف را رعایت نکنید با شما برخورد می‌کند.

چرا در این چند سال ناظران، لقمه را دور سر خود چرخاندند و در نهایت به اتحادیه رسیدند؟! نمی‌شد این تصمیم زودتر گرفته شود؟

متاسفانه در پلتفرم‌های آنلاین طلا و با توجه به مسائلی مانند مخالفت بازار سنتی و بورس با این بازار، چنین اتفاقی رخ نداد و به قول شما لقمه دور سر نهاد‌های نظارتی چرخید. همچنین باید این را در نظر بگیرید که تمامی مخالفان ما از صاحبان قدرت بوده و هستند. این نهاد‌ها تا حدی به نهاد‌های نظارتی فشار وارد کرده‌اند که در نتیجه همین عمل، پلیس فتا، پلیس امنیت، دادستانی و سایر واحد‌های امنیتی به سراغ ما آمدند.

مگر قانون به این نهاد‌ها اجازه ورود داده است؟!

طبق قانون اصناف هیچ کدام از این نهاد‌ها حق دخالت در چنین حوزه‌ای را ندارند چراکه در جرمی رخ نداده بود و تا زمانی که جرمی رخ نداده باشد نیز این نهاد‌ها حق دخالت در چنین اموری را ندارند. این امر منحصر به کسب‌های دیجیتال نیز نیست و سایر کسب و کار‌ها نیز از این قانون تبعیت می‌کنند و تمامی آنها در اتحادیه‌شان واحدی تحت عنوان نطارت دارند که مسئول ورود به چنین مواردی است.

قضیه اختلاف سازمان بورس با سکو‌های فروش آنلاین طلا چیست؟

سازمان بورس در حال حاضر از پلتفرم‌های طلا شکایت کرده است. شخص بنده را بازپرس برای پاسخ به مسئله احضار کرد و سوال اصلی آنها این بود که «شما اوراق می‌فروشید؟» من هم در پاسخ گفتم که ۳ سال تمام است که تاکید داریم، به هیچ عنوان اوراق نمی‌فروشیم همچنین نزدیک به ۳۰ درصد طلای خود را به خواست مشتریان و به صورت میانگین تحویل می‌دهیم و طلای فیزیکی ما در بانک کارگشایی موجود است.

درخواست شما در این لحظه از نهاد‌های ناظر و مسئولان مربوطه چیست؟

در تمام دنیا قوانینی سخت‌گیرانه برای پلتفرم‌هایی مانند ما وجود دارد، اما در مقابل حمایت بسیاری نیز از همین پلتفرم‌ها صورت می‌گیرد، ما در ایران ضمن اینکه از تمامی قوانین سختگیرانه تمکین می‌کنیم، از حاکمیت و تمامی نهاد‌های نظارتی درخواست داریم که بستری بدون استرس و تلاطم را برای کسب و کار ما ایجاد کنند.

مشکل اصلی شما در حال حاضر چه چیزی است؟

در حال حاضر ما هر روز با یک قانون، مصوبه، ارگان و یا یک شخص جدید روبه‌رو می‌شویم که مسئول نظارت بر ما می‌شوند و ما را احضار می‌کنند و از ما توضیح می‌خواهند و ما باید از ابتدا دوباره تمامی این مراحل را طی کنیم که آرامش، ثبات و تداوم فعالیت ما را دچار بحران کرده است.

رابطه پلتفرم‌ها با بازار سنتی چگونه‌ است؟

تا پیش از وجود پلتفرم‌ها، بنکدار‌ها به صورت تلفنی با یکدیگر معامله می‌کردند، اما هم اکنون هر کدام از آنها یک اپلیکیشن را خریداری کردند و در قالب آن با یکدیگری معامله می‌کنند که همین مورد نشان می‌دهد که پلتفرم‌های آنلاین فروش طلا زمینه را برای توسعه بازار سنتی را ایجاد کردند. البته نباید این را فراموش کنیم که به هیچ عنوان شفافیتی که در بازار خرید و فروش آنلاین طلا وجود دارد در بازار‌های سنتی وجود ندارد.

بورس رقیب پلتفرم‌ها محسوب می‌شود؟

اگر تا پیش از وجود پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا، قصد داشتید که طلای خود را به صورت فیزیکی از بورس تحویل بگیرید باید حداقل یک کیلوگرم خریداری می‌کردید، اما از زمان روی کار آمدن پلتفرم‌ها که حتی ۳۰ سوت طلا را نیز به مشتری تحویل می‌دهند، بورس نیز میزان طلای تحویلی خود را از یک کیلوگرم به ۳۰ گرم تغییر داده است. همچنین از آنجایی که ساعت کاری ما ۲۴ ساعت در ۷ روز هفته است، در بورس نیز خرید و فروش صندوق‌های طلا را تا ساعت ۶ بعد از ظهر افزایش داد. همه این‌ها نشان می‌دهد که ما نه رقیب بورس و بازار سنتی بلکه عامل توسعه و رشد آنها هستیم.

به نظر شما چند درصد از پلتفرم‌ها می‌توانند مجوز بگیرند؟

طبق دستورالعملی که برای پلتفرم‌های آنلاین طلا تنطیم شده است، هرکس حدود و قوانین را رعایت کند می‌تواند مجوز خود را دریافت کند. تمامی شرکت‌هایی که می‌خواهند مجوز بگیرند و وارد این حوزه شوند باید این قوانین را رعایت کنند.

این الزامات سختگیرانه نیست؟

قطعا سختگیرانه است، اما ما تمکین کردیم و این سختگیری باعث اطمینان حاکمیت و مردم می‌شود.

شما به عنوان یکی از بزرگترین پلتفرم‌ها توانایی رعایت این الزامات سختگیرانه را دارید، اما پلتفرم‌های کوچک‌تر یا تازه وارد چه می‌شوند؟

من صحبت شما را قبول دارم، اما ایراد کار اینجاست که در تاریخ ما چندین اسم مانند سکه ثامن و موبایل موسوی وجود دارد که هرچه ما امروز سختی و مشکلات داریم به خاطر این اسامی است. از همان ابتدا که نهاد‌های نظارتی، ما را فراخواندند، به ما گفتند که شما مانند سکه ثامن و موبایل موسوی هستید، اما حقیقت اینکه چرا به خاطر تخطی ۲ یا چند شرکت در کسب و کار‌هایی دیگر که ارتباطی به پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا ندارند، ما باید محدود شویم؟

از همان ابتدا نیز ما خودمان به سراغ نهاد‌های ناظر رفتیم و با آنها جلساتی گذاشتیم و تمام طلای خود را در بانک کارگشایی ذخیره کردیم و اعلامیه رسمی دادیم که ما می‌خواهیم از تمامی قوانین پیروی کنیم، اما این تجارب و همچنین فشار برخی افراد، کسب و کار‌ها و نهاد‌های رقیب درنهایت منجر به وضع قوانین سختگیرانه‌ای شد که شاید رعایت آنها توسط پلتفرم‌های کوچک و یا تازه وارد به سختی ممکن باشد.

نگاه خود شما به بازار سنتی طلا و بورس چگونه است؟

واقعیت اینکه ما به هیچ عنوان رقیب بازار سنتی طلا نیستیم، چراکه ما طلای خودمان را نیز از همین بازار تهیه می‌کنیم. همچنین در خصوص بورس و در حال حاضر کاریزما، فیروزه و ... پیش قدم شدند تا در حوزه معاملات طلا و نقره بایکدیگر همکاری کنیم و به صورت متقابل از ظرفیت‌های یکدیگر استفاده کنیم؛ بنابراین ما به هیچ عنوان به دنبال این نیستیم که بازار سرمایه و یا بازار سنتی را کنار بزنیم بلکه اصل اساسی فعالیت‌های ما، تعامل با تمامی این بازار‌ها در جهت توسعه و پیشرفت اقتصاد دیجیتال به معنا واقعی کلمه است.

به نظرتان چرا برخی افراد می‌گویند پلتفرم‌ها رقیب صندوق‌های طلا هستند؟

این نگاه زمانی ایجاد می‌شود که افراد به آمار و ارقام دسترسی نداشته باشند؛ در حال حاضر و در بازار سرمایه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری برمبنای گواهی سپرده طلا وجود دارد که ارزش آنها در مقابل ارزش کل دارایی پلتفرم‌ها حدود ۱۰ برابر است! بنابراین بسیار واضح است که اندازه بازار ما با بازار سرمایه قابل مقایسه نیست.

به نظرتان اگر عبدالناصر همتی به بانک مرکزی نمی‌آمد، امکان این وجود داشت که نظارت بر پلتفرم‌ها به اتحادیه واگذار شود؟

خیر چنین اتفاقی نمی‌افتاد؛ رئیس کل سابق بانک مرکزی معتقد بود که باید پلتفرم‌ها حتما ساعت کاری مشخصی داشته باشند و ما در جواب به وی می‌گفتیم که مگر ما یک حجره کوچک در یک پاساژ هستیم که بخواهیم ساعت کاری خود را با آن مرکز خرید تطابق دهیم؟ پلتفرم خرید و فروش آنلاین طلا به این معناست که هر فرد، در هر زمان و در هر مکانی که می‌خواهد با استفاده از گوشی موبایل یا سیستم خود بتواند اقدام به خرید و فروش طلا کند. همچنین بانک مرکزی قصد داشت که خودش مسئول صدور مجوز‌های ما شود! در صورتی که دکتر همتی معتقد هستند که صدور مجوز‌ها باید به اتحادیه منتقل شود و وظیفه اصلی بانک مرکزی کنترل قیمت ارز است نه صدور مجوز‌های اینچنینی.

همتی زمانی که وزیر اقتصاد بود نیز در همایش رمز آتی بر حمایت از پلتفرم‌ها تاکید کرده بودند، اما استیضاح اجازه نداد ...

بله و اتفاقا یکی از بهترین اتفاقاتی که در اولین همایش رمز آتی که توسط تیم اقتصاد آنلاین برگزار شد، رخ داد همین بود و همان همایش نقطه تعاملی بود بین فعالان کسب‌وکار‌ها و نهاد‌های نظارتی. همچنین وزیر اقتصاد آن زمان دستور داده بود که مجوز سکو‌های فروش آنلاین طلا باید ظرف ۵۰ رو تعیین و تکلیف شود، اما متاسفانه با استیضاح ایشان، چنین اتفاقی رخ نداد.

عجیب‌ترین حرفی که از مسئولان سابق بانک مرکزی شنیدید چه چیزی بود؟

بانک مرکزی در دیدگاهی که سابق بر این داشت معتقد بود که اگر صاحب کسب و کاری چک برگشتی دارد نباید به آن مجوز داد! و ما همان موقع و در جلسات متعددی که داشتیم صریحا اعلام کردیم که این دو موضوع هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند. به عنوان مثال کسی که مغازه‌دار است و طی اتفاقاتی یکی از چک‌هایش برگشت می‌خورد، باید مجوز آن را باطل کرد؟! مسلما چنین کاری درست نیست و عدم اعطای مجوز باید در صورتی رخ دهد که کلاهبرداری، حبس به علت جرایم سنگین مالی و ... در سوابق افراد وجود داشته باشد نه صرفا یک چک برگشتی. همچنین همان افراد، معتقد بودند که اگر کسی بدهی بانکی دارد نباید به آن مجوز داد! حقیقت اینکه مواردی که توسط بدنه سابق بانک مرکزی مطرح می‌شد هیچ ارتباطی با صدور مجوز نداشت و همگی آنها را می‌توان از عجایب نظارتی آن دوره دانست.

جناب فدایی، در پایان نکته‌ای دارید که خوانندگان ما باید بدانند؟

بله حتما؛ به نظر می‌رسد که مدیریت فعلی بانک مرکزی به هیچ عنوان قصد ندارد در موارد جزئی که پیش‌تر گفته شد دخالت کند و این رویه را می‌توان اقدام و گامی مثبت در راستای توسعه کسب‌وکار‌های دیجیتال دانست. همچنین این را تاکید می‌کنم که صدور مجوز پلتفرم‌ها نقطه آغازیست در تاریخ اقتصاد دیجیتال ایران و در سال‌های آینده شاهد ایجاد کسب و کار‌های متعدد و صد البته متنوع در این بخش خواهیم.

همچنین به عنوان رئیس کمیسیون فین تک انجمن تجارت الکترونیک اتاق بازرگانی به همین وسیله اعلام می‌کنم که ما شبانه روز در تلاش هستیم تا مسیر کسب و کار‌های دیجیتال را هموار کنیم و با رویکرد جدید بانک مرکزی امید داریم که تمامی این کسب و کار‌ها از جمله رمز ارزی‌ها، بیمه‌ای‌ها، لندتک‌ها و ... مسیرشان هموارتر ازهمیشه شود و ما دغدغه همه فعالان این بخش را در اتاق بازرگانی پیگیری می‌کنیم و معتقدیم که هر کدام از این کسب و کار‌ها می‌توانند بازوی اصلی رشد و توسعه اقتصاد دیجیتال در ایران باشند. آروزی من نیز اینکه حاکمیت از کسب و کار‌های آنلاین حمایت کند تا همه در کنار یکدیگر برای توسعه و رشد ایران عزیز قدم برداریم.