شروط صادرات لبنیات ایران به روسیه

بسیاری این اقدام ترکیه را نوعی دامن‌زدن بر تنش‌های منطقه ناشی از حمایت روسیه از دولت بشار اسد در سوریه و تغییر موازنه قوا در سوریه (به نفع نیروهای دولتی) دانسته‌اند که به نفع ترکیه نیست. این بحران روابط تجاری دو کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده ‌‌است. شاهد این موضوع وزارت کشاورزی روسیه است که بعد از گذشت سه روز از این واقعه اعلام کرد: 15درصد محصولات کشاورزی وارداتی از ترکیه فاقد استانداردهای مورد نظر روسیه هستند؛ بنابراین باید کنترل بیشتری اعمال شود. این در حالی است که روابط تجاری با روسیه برای ترکیه از اهمیت خاصی برخوردار است به نحوی که مقصدچهار درصد از صادرات ترکیه (عمدتا پوشاک و مواد غذایی) کشور روسیه است اما سردی روابط دیپلماتیک ترکیه و روسیه می‌تواند فرصتی برای حضور فعال‌تر ایران در بازار روسیه شود. بدون شک در سبد صادراتی ایران محصولات بسیاری یافت می‌شود که می‌تواند روانه این بازار شود. فرآورده‌های شیری ازجمله این کالاهاست که ماندگاری قابل قبولی در سبد صادراتی ایران داشته و ازسوی‌دیگر کشور روسیه واردکننده این محصولات به شمار می‌رود.

به گزارش اقتصاد آنلاین به نقل از وقایع اتفاقیه ، تلاش برای صادرات یک کالا به بازارهای صادراتی متعدد، سیاست مناسبی است که نتیجه آن ماندگاری و بقای آن کالا در سبد صادراتی کشور است. برای متنوع‌سازی بازارهای صادراتی یک کالا، مجموعه‌ای از اقدامات در سطح کلان، صنعت و بنگاه باید انجام شود. فرآورده‌های شیری ازجمله کالاهای صادراتی ایران هستند که در سال‌های اخیر در سبد صادراتی ایران ماندگاری داشته ولی بازارهای صادراتی آن محدود و متمرکز بر چند کشور باقی مانده‌است. در سال‌های اخیر ایران صادرکننده خالص این محصولات به جهان بوده‌است. بررسی آمارهای گمرک جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد، در سال 2014 در میان فرآورده‌های شیری بیشترین صادرات ایران، «دوغ، شیر و خامه بسته شده، ماست و کفیر» بوده‌ است. صادرات این گروه از فرآورده‌های شیری در سال 2014 برابر با 215 میلیون دلار بوده ‌است. «پنیر و کشک» دومین گروه از فرآورده‌های شیری بودند که ایران در سال 2014 ایران صادراتی به ارزش 156 میلیون دلار به جهان داشته ‌است. «شیر و خامه غلیظ شده بدون قند» سومین گروه از محصولات لبنی است که ایران در سال 2014 صادراتی برابر با 104 میلیون دلار از این اقدام داشته است. نگاهی به آمار تجارت خارجی کشور نشان می‌دهد در سال 2014 کشورهای عراق، افغانستان، پاکستان و ترکیه به ترتیب با سهمی معادل 70، 12,5، 4,11، 3,6 درصد بزرگ‌ترین بازارهای هدف صادراتی فرآورده‌های شیری ایران بوده‌اند. البته ایران محصولات لبنی خود به میزان محدودتر، به کشورهای امارات‌متحده‌عربی، مالزی، ترکمنستان، عمان، عربستان‌سعودی و کویت نیز صادرکرده ‌است. تنش‌های اخیر در خاورمیانه بعضی از بازارهای فرآورده‌های شیری صادراتی ایران (کشورهای عربستان سعودی، امارات متحده عربی و...) را پر مخاطره کرده ‌است.

همچنین کاهش قیمت جهانی نفت می‌تواند کاهش توان وارداتی کشور عراق و کاهش صادرات فرآورده‌های شیری ایران به این کشور را درپی داشته ‌باشد. از آنجایی که صادرات فراورده‌های شیری، تمرکز بالایی بر دو بازار هدف عراق و افغانستان (بالغ بر 82,5 درصد، صادرات فرآورده‌های شیری) دارد، امکان آسیب‌پذیری صادرات این محصولات دور از ذهن نیست اما از دیگر سو، روابط تجاری رو به گسترش ایران و روسیه که بخشی از آن ناشی از تحریم روسیه توسط کشورهای اروپایی و تنش‌های اخیر این کشور با ترکیه بر سر منازعات منطقه خاورمیانه است، بازار جدیدی برای ایران فراهم آمده‌است به نحوی که دو کشور به دنبال گسترش روابط تجاری فی‌مابین هستند. فرآورده‌های شیری از مهم‌ترین موارد مورد توافق طرفین برای گسترش روابط تجاری است. مطابق توافقات صورت‌گرفته از اواسط ژانویه 2016 تعرفه ورود فرآورده‌های شیری ایران به روسیه حذف شده و به‌طور مشخص چند کارخانه فرآورده‌های شیری مجوز بهداشتی لازم برای صادرات به بازار روسیه را دریافت کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد، کشور روسیه در سال‌های اخیر واردکننده خالص فرآورده‌های شیری بوده‌است. در سال 2014 این کشور برابر با 3,8 میلیارد دلار فرآورده‌های شیری وارد کرده و باوجود تراز مثبت تجاری کل (بالغ‌بر 211 میلیارد دلار)، تراز تجاری فرآورده‌های شیری آن کشور بالغ بر 3,5 میلیارد دلار کسری داشته است. واردات فرآورده‌های شیری در دوره 2010 تا 2014 سالانه رشدی برابر با 21 درصد داشته است درحالی‌که رشد سالانه کل واردات این کشور فقط برابر با پنج درصد بوده‌ است.

همچنین، آمارها نشان می‌دهد که سهم روسیه از کل واردات جهانی فرآورده‌های شیری قابل توجه و برابر با 9,3 درصد است و این کشور هشتمین واردکننده محصولات لبنی در جهان محسوب می‌شود. بلاروس (با سهمی معادل 48,8 درصد)، هلند و فلاند هرکدام با سهمی معادل 5,6 درصد مهم‌ترین مبادی وارداتی فرآورده‌های شیری روسیه در سال 2014 بوده‌اند. هرچند در سال 2014 ایران هیچ فرآورده‌های شیری را به روسیه صادر نکرده‌است ولی توافقات اخیر فرصت مناسبی را در اختیار ایران قرار داده‌ است. بررسی ترکیب واردات فرآورده‌های شیری روسیه در سال 2014 نشان می‌دهد: «پنیر و کشک» مهم‌ترین محصول لبنی وارداتی روسیه بوده و در این سال روسیه بیش از 1,5میلیارد دلار پنیر وارد کرده‌ است. سهم این کشور از واردات جهانی پنیر 4,9 درصد و روسیه پنجمین واردکننده پنیر جهان بوده‌ است. بلاروس، هلند و لیتوانی مهم‌ترین مبادی وارداتی پنیر روسیه بوده‌اند. واردات این محصول در فاصله سال‌های 2010 تا 2014 سالانه به‌طور متوسط هشت درصد رشد داشته است. «شیر و خامه غلیظ شده»، «تخم پرندگان»، «دوغ، شیر و خامه بسته شده، ماست و کفیر» از دیگر فرآورده‌های شیری هستند که در سبد وارداتی کشور روسیه قرار دارند. همان‌طور که در سطور بالا عنوان شد، در بین فرآورده‌های شیری مهم‌ترین محصول وارداتی روسیه «پنیر و کشک» است.

ازسوی‌دیگر، این محصول سهم مناسبی از صادرات فرآورده‌های شیری ایران را به خود اختصاص داده‌است، بنابراین با توجه به توافقات اخیر، فرصت مناسبی برای متنوع‌کردن بازار صادراتی ایران فراهم آمده‌ است ضمن آنکه دریافت مجوزهای بهداشتی برای دسترسی به بازار روسیه زمینه ورود به بازار فرآورده‌های شیری کشورهای CIS (اتحادیه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع) را نیز فراهم می‌آورد. به نظر می‌رسد اقدامات مناسبی در سطح کلان (توافق صورت‌گرفته برای حذف تعرفه واردات) و سطح صنعت و بنگاه (مجوزهای بهداشتی برای دسترسی به بازار) برای ورود به بازار روسیه صورت گرفته‌ است اما برای ماندگاری محصول در بازار این کشور لازم است که ذائقه مردم آن کشور شناسایی شده و با ارائه محصولات با کیفیت برای ماندن در این بازار تلاش شود. ضمن آنکه شناسایی رفتار رقبای عمده ایران در بازار فرآورده‌های شیری روسیه شامل بلاروس، هلند و لیتوانی، می‌تواند در دستیابی به سهم قابل توجه و ماندگاری در بازار بسیار مؤثر باشد.