«حراج ملی» د‌ر کف قیمت‌ها ماند‌!

خیلی از کشورهای جهان توانسته‌اند با تکیه بر توانایی هنرمندان‌شان و البته اصل جذابیت هنر برای هر سرمایه‌گذاری ، از طریق فروش مستقیم و غیرمستقیم آثار هنری‌شان درآمدزایی ویژه‌ای داشته باشند.یکی از فضاهای اصلی عرضه آثار هنری،حراجی ‌ها هستند و در فروش آثار هنری به هیچ عنوان نمی توان منکر نقش بی بدیل و جریان ساز حراجی ‌ها شد. حراجی های بزرگ دنیا سال‌هاست دارند از طریق فروش آثار هنری بخش بزرگی از رونق اقتصادی را در کشورهایشان انجام می دهند، به طور مثال حراج کریستی . این حراج خاورمیانه سالانه دوبار توسط خانه حراج کریستی در دوبی برگزار شده و عمدتا آثاری از هنر معاصر کشورهای خاورمیانه در آن عرضه می‌شود. نکته جالب حراج‌های بزرگ دنیا، بالاخص حراج کریستی دوبی، حضور هنرمندان ایرانی در دوره‌های مختلفی از این حراج و رکورد داری آن‌ها بوده است .هجدهمین حراجی هنرهای مدرن و معاصر کریستی دوبی، 18 ماه مارس با حضور آثار هنرمندانی از ایران، ترکیه و کشورهای عرب برگزار شد. در کل، 158 اثر هنری در این حراجی عرضه شد که خریداران تلفنی بسیاری را به جنب‌وجوش انداخت. این حراجی در نهایت به فروشی 11 میلیون و 397 هزار و 750 دلاری دست پیدا کرد که نسبت به حراجی ماه مارس سال گذشته کریستی، هفت درصد رشد داشت و هنرمندان ایرانی توانستند با فروش دو میلیون و 300 هزار دلاری آثارشان در حراجی کریستی دوبی، در رتبه دوم قرار گیرند. با وجود استقبال بی‌نظیر از آثار ایرانی در تمامی حراجی‌های بزرگ دنیا، این رسم حراج در تهران امرنوپایی است به طوری که با سابقه‌‌ترین حراجی که در تهران و با همین نام«حراج تهران» برگزار می‌شود سال چهارمش را تجربه کرده و حراج ملی هم تازه دوسال است که به صحنه فروش آثار بدل شده.

دومین مراسم حراج ملی آثار هنری و صنایع دستی ایرانی جمعه 17 مهر برگزار شد. در این شب میلیاردی 76 اثر بیش از 6 میلیارد تومان فروخته شد.حراج ملی نام حراجی است که امسال در دومین سال تولد خود بانی فروش تعدادی از آثار ارزشمند و کلاسیک ملی بود. در سالن همهمه‌ای برپاست؛ ساعت 18:45 جمعه 17 مهر و مهمانان در گروه‌های دو یا چند نفره در حال ورود به سالن هستند. زنان و مردانی از سنین مختلف در میان آنها دیده می‌شوند؛ جوان، میانسال و سالمند. چهره برخی از مهمانان آشناست؛ از هنرپیشه‌ها گرفته تا شخصیت‌های معروف اقتصادی. تعدادی مهمان خارجی نیز از کشورهایی چون اردن، تاجیکستان، کره جنوبی و هند در سالن حضور دارند. خبرنگاران رسانه‌ها نیز آمده‌اند؛ اینجا سالن همایش‌های بین‌المللی رایزن است؛ تا دقایقی دیگر مراسم دومین حراج ملی آثار هنری و صنایع دستی ایران آغاز می‌شود. دقایقی از ساعت 19 گذشته است و مهمانان با سرعت بیشتری به محل برگزاری مراسم وارد می‌شوند. چوب‌های حراج در دست تعدادی از آنها خودنمایی می‌کند.

به تدریج که بر جمعیت مستقر در سالن افزوده می‌شود، برخی افراد به سختی جایی برای نشستن پیدا می‌کنند. عده‌ای ناامید از یافتن صندلی خالی در کنار سالن ایستاده‌اند. در نهایت دست اندرکاران برگزاری مراسم چاره‌ای می‌اندیشند و تعدادی صندلی در اطراف سالن می‌چینند. ساعت 19:45 است و یکی از مسئولان برنامه آغاز مراسم حراج ملی را رسما اعلام می‌کند. نماهنگی از مراحل آماده‌سازی نمایشگاه و بازدید عمومی از آثار پخش می‌شود. پس از اتمام نماهنگ؛ آتیلا پسیانی در میان تشویق حاضران به روی سن می‌آید تا بخش مهیج مراسم را آغاز کند. چکش‌هایی که با هیجان بر میز کوبیده می‌شود آثار یکی پس از دیگری روی سن آورده می‌شوند و به فروش می‌رسند ولی حراج هنوز آنگونه که باید داغ نشده است. بیشتر آثار با قیمت پایه یا کمی بالاتر فروخته می‌شوند. نخستین اثری که کمی هیجان را چاشنی مراسم می‌کند یک نقاشی نوگرا متعلق به آرش لاهیجی است. قیمت پایه این اثر 14 میلیون تومان است؛ پسیانی روی رقم 16 میلیون تومان چکش خود را دو بار بر میز می‌کوبد؛ اما پیشنهادات دوباره شروع به بالا رفتن می‌کند و در نهایت این اثر به قیمت 20 میلیون تومان به فروش می‌رسد.

اما برای داغ شدن مراسم ،مهمانان باید تا زمان عرضه اثر خوشنویسی احمد فلسفی صبر کنند. پسیانی فروش این اثر را که قیمت پایه آن 30 میلیون تومان تعیین شده است، با قیمت 28 میلیون تومان آغاز می‌کند. پیشنهاد حاضران با فاصله دو میلیون تومان از یکدیگر بالاتر می‌رود و با تشویق مجری مراسم رقابت جدی‌تری میان آنها شکل می‌گیرد. در حالی که پسیانی روی رقم 50 میلیون تومان چکش را یک بار بر میز می‌کوبد، قیمت‌ها بالاتر می‌رود و اثر به ارزش 55 میلیون تومان فروخته می‌شود. اثر دیگری که گرمای زیادی به دومین مراسم حراج ملی می‌بخشد نقاشیخط محمود زنده‌رودی است. این اثر 25 میلیون تومان قیمت پایه دارد و عرضه آن با قیمت 24 میلیون تومان آغاز می‌شود. حاضران در رقابتی تنگاتنگ ارزش اثر را به 38 میلیون تومان رسانده‌اند که پسیانی برای نخستین بار چکش را بر میز می‌کوبد ولی تعداد ضربه‌ها هنوز به سه نرسیده است که شرکت‌کنندگان باز هم قیمت‌های بیشتری پیشنهاد می‌‌دهند. این حالت چند بار دیگر نیز تکرار می‌شود تا در نهایت اثر به قیمت 65 میلیون تومان به فروش می‌رسد. شبیه همین داستان در بخش دیگری از مراسم برای اثر دومی نیز که از زنده‌رودی در حراج ارائه شده است تکرار می‌شود. این اثر که 20 میلیون تومان قیمت پایه دارد بعد از چند بار که مجری مراسم چکش‌ به دست می‌شود، به ارزش 50 میلیون تومان به فروش می‌رسد.

آیدین آغداشلو نیز با یکی از آثار خود مراسم حراج ملی را گرم می‌کند. قیمت پایه این اثر 150 میلیون تومان است. پسیانی فروش را با قیمت 140 میلیون تومان آغاز می‌کند. پیشنهادات با فاصله 10 میلیون تومانی بالا می‌روند تا در نهایت به 200 میلیون تومان می‌رسد که چکش مجری مراسم سه بار بر میز کوبیده می‌شود. اما برای رقم خوردن بیشترین مبلغ فروش باید نوبت به یکی از گل‌های سر سبد آثار عرضه شده در حراج ملی برسد؛ مینیاتوری از محمود فرشچیان که به صورت پایه 350 میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است. پسیانی عرضه اثر را با قیمت 340 میلیون تومان آغاز می‌کند. پیشنهادها با فاصله 20 میلیون تومانی بالا می‌رود. مجری مراسم یک‌بار بر قیمت 400 میلیون و بار دیگر بر قیمت 500 میلیون تومانی دست به چکش می‌شود اما پیشنهاد که به رقم 550 می‌رسد دیگر کسی توان ادامه دادن رقابت را ندارد و به این صورت بالاترین فروش شب شکل می‌گیرد.

صادق تبریزی نیز از جمله هنرمندانی است که دو اثر از او در مراسم حراج ملی ارائه شده است و یکی از آنها فروش داغ‌تری را تجربه می‌کند. برای این اثر 80 میلیون قیمت پایه تعیین شده است. پسیانی که قبل از آغاز عرضه این نقاشی سقاخانه‌ای افسوس خود را از اینکه نمی‌تواند به عنوان مجری مراسم در خرید آن شرکت داشته باشد اعلام کرده بود، فروش را با قیمت 75 میلیون تومان آغاز می‌کند. در مراسم حراج ملی افرادی نیز به صورت آن‌کال قیمت‌های مورد نظر خود را پیشنهاد می‌دهند. نقاشی سقاخانه‌ای تبریزی از جمله آثاری است که آن‌کال‌ها نسبت به حاضران در سالن رقابتی بیشتری برای خرید با یکدیگر دارند. این اثر در نهایت به قیمت 130 میلیون تومان به فروش می‌رسد. مینیاتور حسین بهزاد نیز از جمله آثاری است که فروش داغی را تجربه می‌کند. فروش این اثر که 80 میلیون تومان قیمت پایه دارد، به ارزش 75 میلیون آغاز می‌شود. بعد از اینکه پسیانی چند بار چکش خود را در دست می‌گیرد و فرآیند ضربه زدن را آغاز می‌کند، در نهایت اثر به قیمت 130 میلیون تومان فروخته می‌شود. حالا دیگر نوبت به آخرین اثری رسیده که در حراج ملی عرضه می‌شود؛ مینیاتوری از حسین خطائی. این اثر 60 میلیون تومان قیمت پایه دارد. سرعت بالا رفتن رقم‌های پیشنهادی برای مینیاتور خطائی از تمامی آثار ارائه شده در مراسم بیشتر است. در مدت زمان بسیار کوتاهی ارقام پیشنهادی از 55 به 150 میلیون تومان می‌رسد. در اینجا کمی مکث رخ می‌دهد ولی باز هم پیشنهادات با فاصله 10 میلیون تومانی بالا می‌روند و در نهایت اثر به قیمت 180 میلیون تومان به فروش می‌رسد.

فروش‌های میلیونی و رقابت‌های تنگاتنگ علاوه بر مواردی که به آنها اشاره شد، آثار دیگری نیز بودند که در مراسم جمعه شب حراج ملی با قیمت‌های خوبی فروخته شدند و حاضران برای خرید آنها به رقابت پرداختند؛ برای مثال نقاشیخط عین‌ا... صادق‌زاده با قیمت پایه 30 میلیون، به ارزش 36 میلیون تومان فروخته شد. آثار خوشنویسی‌ای از وصال شیرازی نیز با قیمت‌های پایه 18 و 80 میلیون به ترتیب به مبالغ 34 و 90 میلیون تومان به فروش رسیدند. همچنین سه ضربه چکش مجری مراسم برای فروش نقاشی پشت شیشه اثر عبدا...؛ هنرمند دوره قاجاریه بر مبلغ 40 میلیون تومان بر میز کوبیده شد. قیمت پایه این اثر 15 میلیون تومان بود. اثر قلم‌زنی بر نقره متعلق به محمد حیدری نیز با قیمت پایه 50 میلیون، به ارزش 85 میلیون تومان به فروش رسید. همچنین جام مینای نقره اثر شکرا... صنیع‌زاده، با قیمت پایه 50 میلیون، 25 میلیون تومان بیشتر فروخته شد. یکی از گران‌ترین محصولات فروخته شده در حراج ملی نیز یک کشتی در ابعاد 60x140x160 اثر بهروز حیدریان بود که 350 میلیون تومان قیمت پایه داشت و به ارزش 360 میلیون به فروش رسید. همچنین تابلو ی نقاشی جعفرخان نیز با فروش ۳۵۰ میلیونی خود از جمله دیگر آثار پرفروش جمعه شب بود که البته به قیمت پایه خود فروخته شد.

آثاری که فروخته نشدند از میان 76 اثر ارائه شده در حراج ملی، 6 اثر به این دلیل که پیشنهادات ارائه شده کمتر از قیمت پایه بودند در طول مراسم فروخته نشدند؛ اما پس از اتمام حراج ملی فردی این آثار را به قیمت‌های پایه یا کمی بالاتر خریداری کرد. در این میان پنج اثر عبارت بودند از نسخه خطی صحیفه سجادیه اثر محمد ابراهیم قمی، تذهیت فرید هنرور، نسخه خطی قرآن کریم به خط محمد رحیم نیشابوری، نسخه خطی کتاب دعا اثر وقار شیرازی و یک تابلو ی مینیاتور متعلق به محمد خزایی. اما گل سر سبد آثار خریداری نشده را می‌توان اثر مینیاتور سوخت چرمی دانست که خالق آن میرزا آقا امامی هنرمند دوره قاجاریه و استاد برخی از هنرمندان بنام این عرصه چون محمود فرشچیان بود. این اثر که قیمت پایه آن 750 میلیون تومان تعیین شده بود؛ نتوانست پیشنهادی به اندازه این قیمت دریافت کند. شخصی که پس از مراسم این اثر را خریداری کرد، همین مبلغ پایه را برای آن پرداخت.