موافقت اوپک با بازگشت اندونزی

این سازمان دیگر مانند گذشته در نقش سنتی خود به عنوان «کنترل»‌کننده بازار نفت فعالیت نمی‌کند و این روزها بیش از هر چیز به دنبال حفظ سهم خود در بازار است. عربستان به عنوان یکه‌تاز اوپک؛ نظرهای مخالف را بر نمی‌تابد و فقیرترها مانند ونزوئلا هر روز ناراضی‌تر از قبل می‌شوند. در چنین شرایطی بازگشت کشوری دیگر به این سازمان چه عواقبی در پی خواهد داشت؟ مقامات رسمی اوپک روز سه‌شنبه اعلام کردند که اندونزی در نشست بعدی گروه، به سازمان کشورهای صادرکننده نفت خواهد پیوست. اندونزی این روزها بیشتر وارد‌کننده نفت خام محسوب می‌شود و همین مساله زمینه تضاد منافع با کشورهای صادرکننده اوپک مانند ایران را فراهم می‌آورد. اما در مقابل برخی از کارشناسان اعتقاد دارند، نزدیکی اندونزی و ایران از لحاظ سیاسی و نیاز این کشور به میعانات گازی که ایران به وفور در اختیار دارد، موجب خواهد شد این دو کشور در آینده شرکای مناسبی برای یکدیگر باشند و تضاد منافع در اوپک چندان مهم تلقی نشود. بر اساس اطلاعات به دست آمده از اداره اطلاعات انرژی امریکا، اندونزی دهمین کشور اصلی تولیدکننده گاز طبیعی جهان در سال 2009 بوده است. علاوه بر آن، کشور اندونزی سهم بالایی در تولید نفت، زغال‌سنگ و گاز طبیعی دارد. این کشور در سال 2009 پنجمین تولیدکننده اصلی زغال‌سنگ در جهان بوده است. بخش عظیمی از این زغال‌سنگ تولیدی نیز به دیگر کشورها صادر می‌شود. پتانسیل انرژی‌های تجدیدپذیر نیز از خورشیدی گرفته تا بادی و زمین‌گرمایشی در این کشور بسیار بالاست. اما نفت یکی از اصلی‌ترین بخش‌های انرژی در اندونزی به شمار می‌رود. در دهه 80 میلادی اندونزی یکی از اصلی‌ترین کشورهای صادرکننده نفت خام بود. از سال 2000 میزان مصرف داخلی اندونزی به ویژه در بخش حمل‌ونقل روندی به‌شدت افزایش به خود گرفته در حالی که تولید داخلی این کشور رو به کاهش رفته است. به همین خاطر است که در چند سال اخیر این کشور هر روز میزان بیشتری نفت وارد می‌کند. گفته می‌شود که در اطراف این کشور 60 خلیج وجود دارد که تنها 22 مورد آن کشف و شناسایی شده است. میدان‌های میناس، دوری و سپو اصلی‌ترین میدان‌های نفتی کشور اندونزی به شمار می‌روند. علاوه بر نفت متعارف، این کشور جنوب شرق آسیایی ظرفیت نفت نامتعارف نیز دارد. بر اساس آمار به دست آمده از سایت اندونزی اینوستمنت، این کشور در سال 2013، بیست و سومین تولیدکننده جهان بوده که 882 هزار بشکه در روز نفت تولید کرده است. بر اساس اطلاعات به دست آمده از سایت اندونزی اینوستمنت، یکی از دلایل اصلی افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی به ویژه نفت در کشور اندونزی، سیاست‌های اشتباه دولت آن و یارانه‌های کلان سوخت است که از محل بودجه به مردم می‌دهد. هر چند این یارانه‌ها بناست به طبقه فقیر جامعه اندونزی کمک کند، این مردم ثروتمند کشور هستند که از این ماجرا سود می‌برند. این امر باعث افزایش تقاضای سوخت در داخل کشور شده است. البته بخش نفت و گاز اندونزی همیشه با درآمدهای صادراتی به این کشور کمک کرده و سهم بزرگی در رشد اقتصادی این کشور داشته است. در حالی که در سال 1990 سهم صادرات نفت و گاز در درآمدهای دولتی حدود 40 درصد بود اکنون این سهم به چیزی حدود 13 درصد تنزل پیدا کرده است. بر اساس اطلاعات به دست آمده از وزارت انرژی اندونزی، منابع اثبات‌شده نفت خام در این کشور تا حدود 23 سال دیگر بیشتر دوام نخواهد آورد. شرکت‌های شورون، توتال و کونوکوفیلیپس در کنار شرکت دولتی پرتامینا در این کشور مشغول به فعالیت هستند. این کشور بین سال‌های 1962 تا 2008 عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت خام بوده است اما به دلیل افزایش تقاضا نتوانست به عضویت خود ادامه دهد پیش از این عنوان شده بود که اندونزی قصد دارد تا سال 2020 دوباره به اوپک ملحق شود و در آن زمان صحبت از این بود که چنین هدفی به واسطه نیاز به سرمایه‌گذاری‌های بیشتر «بلندپروازانه» تلقی می‌شود، حالا اما این هدف 5 سال زودتر برای این کشور دست‌یافتنی شده است. «اندونزی در تاریخ اوپک بسیار موثر بوده است و ما از بازگشت این کشور به اوپک استقبال می‌کنیم» این جمله‌یی بود که نماینده اوپک در اخبار منتشر شده گفت و از دعوت سودیرمان سید وزیر انرژی اندونزی، برای حضور در کنفرانس گروه که 4 دسامبر در وین برگزار می‌شود، خبر داد. با تبدیل‌اندوزی به یک واردکننده محض نفت، در ژوئن 2009 عضویت این کشور در اوپک پس از 47 سال به حالت تعلیق درآمد. در شرایطی که اوپک با افزایش تولید نفت خام امریکا و دیگر کشورها دست به گریبان است، عضویت مجدد این کشور در بزرگ‌ترین باشگاه صادرکنندگان نفت دنیا، می‌تواند باعث پیچیده شدن تصمیم‌گیری اوپک شود. سودیرمان سید وزیر انرژی اندونزی در ماه مه اعلام کرد که این کشور برای افزایش سطح همکاری خود با کشورهای تولیدکننده نفت، به دنبال عضویت مجدد در اوپک است. اندونزی همچنین به دنبال سرمایه‌گذاری در یک پالایشگاه نفت در یکی از کشورهای عضو اوپک است به‌طوری که همان کشور تامین‌کننده نفت خام برای پالایشگاه مذکور باشد. البته اندونزی تا فرا رسیدن زمان نشست وین اجازه بازگشت رسمی به اوپک را نخواهد داشت اما نمایندگان اوپک طی نامه‌یی اظهار داشتند که اعضای این سازمان هیچ مخالفتی با بازگشت مجدد اندونزی نداشته‌اند. در همین زمان یومن ویراتماجا، مدیرکل نفت و گاز وزارت انرژی و منابع معدنی اندونزی به وال‌استریت ژورنال اعلام کرد که این کشور نامه‌یی از جانب اوپک مبنی بر عدم مخالفت اعضای اوپک با بازگشت مجدد این کشور به این سازمان دریافت کرده است. اندونزی در تلاش است تا تولید نفت خام خود را که هم‌اکنون 830 هزار بشکه در روز است، بهبود ببخشد. این در حالی است که مصرف داخلی نفت این کشور به سبب فروش زیاد وسایل نقلیه در سال‌های اخیر همچنان به افزایش خود ادامه می‌دهد. اندونزی روزانه حدود 200 هزار بشکه نفت خام صادر و حدود 300 هزار بشکه نیز وارد می‌کند. این کشور جنوب شرقی آسیا در شرایطی به اوپک بازگشت که زمان حساسی برای تولیدکنندگان نفت محسوب می‌شود. رونق نفتی امریکا در سال‌های اخیر باعث کاهش 60 درصدی قیمت نفت خام شده است. اعضای اوپک بر سر اینکه چگونه به این موضوع واکنش نشان دهند دچار اختلاف شده بودند. عربستان‌سعودی اعضای گروه را فشار تحت فشار قرار داد تا از نقش سنتی خود در کاهش تولید برای افزایش قیمت نفت دست بکشند و در عوض با افزایش تولید، سهم اوپک در بازارهای جهانی را حفظ کنند. در ادامه درخواست‌ کشورهای کوچک‌تر نفتی مانند ونزوئلا و الجزیره برای کاهش تولید رد شد، این در حالی است که روسیه هم تقاضا برای پیوستن به اوپک را رد کرده و از همکاری با اوپک خودداری کرده است. روز دوشنبه ایگور سچین، رییس روسنف تولید‌کننده دولتی نفت روسیه اظهار کرد: «باید این واقعیت پذیرفته شود که دوران طلایی اوپک دربازار نفت به پایان رسیده است». آنها در رعایت سهم خود شکست خوردند. به گفته تحلیلگران، ورود یک عضو واردکننده محض به گروه صادرکنندگاه می‌تواند باعث پیچیده‌تر شدن تصمیم‌گیری در اوپک شود. این پیچیدگی از جایی ناشی می‌شود که بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت خواهان افزایش قیمت نفت هستند و واردکنندگان قیمت‌های پایین نفت را ترجیح می‌دهند. البته برخی از کارشناسان در رابطه با تبعات بازگشت اندونزی به اوپک برای ایران اظهار داشتند که ورود این کشور لزوما نمی‌تواند در تضاد با منافع ایران به عنوان صادرکننده نفت خام قرار گیرد. اندونزی پیش از این هم عضو اوپک بوده و عضویت این کشور از سال 2009 بنا به درخواست خودش تعلیق شد. از آنجایی که این کشور مسلمان است و نیز روابط سیاسی نسبتا نزدیکی با ایران دارد، در بلندمدت گزینه‌یی مناسب برای شراکت تجاری با ایران خواهد بود طبق بررسی‌ها ایران براساس موافقتنامه‌هایی که خردادماه سال جاری در تهران با اندونزی امضا شد، متعهد به ساخت پالایشگاه‌های نفت مقیاس کوچک با ظرفیت‌های 20 تا سقف 300 هزار بشکه نفت و میعانات گازی در اندونزی خواهد بود. ارزش مالی این سرمایه‌گذاری مشترک حدود 3 میلیارد دلار با سهم 30 درصدی ایران برآورد می‌شود. همچنین «سودیرمان سید» وزیر انرژی اندونزی، در یکصد و شصت و هفتمین نشست وزیران کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در بیانیه‌یی که در تارنمای این وزارتخانه قرار گرفت، تصریح کرد که با ایران علاوه بر عرضه نفت خام در خصوص میعانات و ال. پی. جی نیز بحث شده است وی توضیح داد که توان تولید کنونی ایران در میعانات و ال. پی. جی به اندازه کافی زیاد است و این کشور، توان تولید یک میلیون بشکه میعانات و حدود 15 میلیون تن ال. پی. جی را دارد. با همه این تفاسیر بازگشت اندونزی به اوپک، بسته به شرایط آینده بازار، تاثیرهای مختلفی چه بر اوپک و چه بر سرنوشت ایران خواهد داشت.