ورود ایران به جمع 50 شرکت برتر پتروشیمی

قطعا اگر در آینده یکی از فعالان پتروشیمی بخواهد خاطرات خود را از این صنعت به نگارش درآورد از سال 2014 به نیکی یاد نخواهد کرد. سالی که هم قیمت نفت خام کاهش یافت هم اتحادیه اروپا با بحران شدیدی روبه‌رو بود و هم موتور اقتصاد جهانی نتوانست شتاب چشم‌گیری پیدا کند. اما صنعت پتروشیمی ایران در سال گذشته توانست به جایگاه خوبی دست پیدا کند. هلدینگ پتروشیمی خلیج فارس و گروه گسترش نفت و گاز پارسیان دو نماینده ایران در بین 100کمپانی برتر جهان هستند که هر دو در گزارش سال 2015 پایگاه خبری- تحلیلی ICIS با بهبود رتبه مواجه شدند و هلدینگ خلیج فارس توانست به جمع 50 کمپانی برتر دنیا برسد. هرچند نباید از این قضیه چشم‌پوشی کرد که اقتصاد ایران در هم آمیختگی اندکی با اقتصاد جهانی دارد و شاید اگر تحریم‌ها اتفاق نمی‌افتاد و پیوند بازرگانی بین‌المللی ایران با غرب بیشتر بود، اقتصاد ایران و به تبع آن صنعت پتروشیمی نیز در تلاطم اقتصاد جهانی گرفتار می‌شد. سال 2014 برای فعالان عرصه شیمیایی و پتروشیمی آغازی معقولانه داشت اما در ادامه راه بود که کار برای صنعتگران پتروشیمی دشوارتر شد و فضای نااطمینانی بازار پتروشیمی را درنوردید. تقاضای محصولات شیمیایی در بازار آنچنان که باید و شاید پرطمطراق نبود و می‌توان اینگونه گفت که در بازار امریکا تقاضا ‌چنان که انتظار می‌رفت قوی نبود و در اروپا در حداقل خود قرار داشت و تحت‌الشعاع بحران منطقه یورو بود و در چین نیز تضعیف شده بود. حال بد بزرگان رشد 10شرکت برتر جهان در صنعت شیمیایی برحسب پول محلی‌ آنها به طور میانگین 1.5درصد بوده که این عدد خود نشان‌دهنده شرایط دشوار بازار مصرف نهایی است. براساس داده‌های شورای صنایع شیمیایی امریکا (ACC) میزان حمل محصولات شیمیایی به دلار امریکا تنها 3.7درصد رشد داشته و به سطح 5389 میلیارد دلار رسیده است. درحالی که برخلاف امریکا، چین که عنوان بزرگ‌ترین بازار محصولات شیمیایی و پتروشیمی جهان را یدک می‌کشد 10درصد رشد در حمل محصولات شیمیایی را به ثبت رسانده است. رشد سالانه صنعت شیمیایی امریکا تنها 0.35درصد بود درحالی که صنعت شیمیایی و پتروشیمی غرب اروپا با وجود عواقب ناشی از کاهش ارزش یورو در برابر دلار، رشدی معادل 2.5درصد را تجربه کرد. اما بازار بحران‌زده اروپا تاثیر منفی خود را روی صنایع شیمیایی و پتروشیمی نیز گذاشته است. هرچند تولید صنایع شیمیایی اروپا در سال 2014 تقریبا ثابت بود اما این روند گمراه‌کننده است و ذهن را به برداشت‌های مثبت متبادر می‌کند. واقعیت این است که سایه‌ سنگین بحران یورو و بدهی‌های سنگین کشورهای عضو اتحادیه اروپا بر سر اقتصاد این منطقه و بازارها سنگینی می‌کند. در فاصله زمانی انتهای سال 2013 تا انتهای 2014 ارزش یورو به اندازه 12درصد کاهش یافت. در همین زمینه، ابرکمپانی BASF آلمان گزارش داده است که در سال 2014 میزان فروش این شرکت 4درصد رشد داشته درحالی که قیمت محصولات این شرکت 3درصد کاهش یافته است. در حقیقت می‌توان ادعا کرد یک درصد اثر منفی کاهش قیمت در اینجا به وجود آمده است. سودآوری ژاپنی‌ها، ضرردهی چینی‌ها اما در سوی دیگر ماجرا، پتروشیمی‌های ژاپنی قرار دارند که بر خلاف دیگر رقبای خود در وضعیت خوبی به سر می‌برند. اکثر کمپانی‌های شیمیایی ژاپن در گزارش‌های سالانه مالی 2014 خود افزایش چشمگیر سود را اعلام کرده‌اند. به عنوان مثال کمپانی Mitsubishi Chemical اعلام کرده که تا پایان مارس 2015 سود این شرکت با رشد 88.7درصدی مواجه بوده است. این رشد شگفت‌انگیز در اثر فروش بالاتر و بهبود قابل توجه در بخش هزینه خوراک اولیه مجتمع‌ها به دست آمده است. اما Sinopec غول چینی پتروشیمی و دومین کمپانی برتر جهان سال گذشته را با طعم تلخ زیان پشت سر گذاشت. دیگر کمپانی‌های چینی نیز در سال گذشته زیانده بودند و در لیست 100کمپانی برتر جهان جایی پیدا نکردند. آسیب پتروشیمی خاورمیانه از نفت ارزان سابیک عربستان در گزارش مالی سال 2014 خود اعلام کرده که فروش سالانه این شرکت 0.5درصد و سود خالص آن 7.6درصد کاهش داشته که کاهش سود عملیاتی این شرکت به کاهش میانگین قیمت‌ها نسبت داده شده است. سود سه ماهه آخر 2014 این شرکت نسبت به بازه مشابه سال گذشته آن 30درصد کاهش داشته است زیرا اثر کاهش قیمت جهانی نفت خام بر محصولات پتروشیمی در این بازه زمانی بیشتر ظاهر شده بود. در خاورمیانه و امریکا، مزیت که به فرآوری اتان می‌پردازند، کاهش یافته و به سطح مزیت تولیدکنندگان سایر فرآورده‌های گاز طبیعی مایع (NGLs) رسیده است. پیشرفت چشمگیر ایرانی‌ها اما دو مجتمع پتروشیمی هلدینگ خلیج فارس و گروه گسترش نفت و گاز پارسیان در سال 2014 رشد قابل تحسینی داشتند و به ترتیب با 9 و 17 پله صعود در جایگاه 44 و 66 جهان قرار گرفتند. صعود هلدینگ خلیج فارس به رتبه 44 یک رکورد جدید در صنعت پتروشیمی ایران محسوب می‌شود و ایران برای نخستین بار در باشگاه 50کمپانی برتر صاحب نماینده شد. بدین‌ترتیب سابیک عربستان دیگر تنها نماینده پتروشیمی خاورمیانه در بین 50 پتروشیمی برتر جهان نیست. هرچند این مجتمع سعودی وضعیت کاملا متفاوتی با هلدینگ خلیج فارس دارد و پنجمین کمپانی برتر پتروشیمی جهان است. مدیرعامل هلدینگ پتروشیمی خلیج فارس درباره افزایش رتبه این هلدینگ در تازه‌ترین گزارش ICIS بیان کرد: « طی یک سال گذشته فروش و تولید ما افزایش پیدا کرده است. پروژه‌های ما در این مدت به خوبی پیش رفتند و اکنون درحال به انجام رساندن 13مجتمع هستیم؛ اما در هر صورت این رتبه باعث درجا زدن ما نخواهد شد بلکه هدف بعدی ورود به لیست 30کمپانی برتر این گزارش است.» عادل نژادسلیم در پاسخ به این سوال که آیا این پیشرفت حاصل تغییری در فضای اقتصادی کشور بوده است، بیان کرد: «این تغییر بیش از هر چیز مختص فعالیت‌های مجموعه پتروشیمی خلیج فارس بوده و نمی‌توان آن را چندان به فضای اقتصادی عمومی کشور مرتبط دانست.» او در ادامه در پاسخ به سوال دیگری که با توجه به اینکه NPC در زمان دولتی بودن، رتبه 50 این لیست را در اختیار داشت؛ آیا اکنون می‌شود نتیجه گرفت که رتبه 44 یک هلدینگ خصوصی، نشانه توسعه صنعت پتروشیمی در زمان خصوصی‌سازی است، بیان کرد: «باید در نظر گرفت که رتبه 50 در آن زمان متعلق به تمام واحدها بوده و اکنون این واحدها در لیست ICIS پراکنده شده است؛ در نتیجه نمی‌توان افزایش رتبه یک مجتمع را به کل پروسه خصوصی‌سازی تعمیم داد». اما گروه گسترش نفت و گاز پارسیان دیگر شرکت موفق ایرانی در این سال بوده است. این شرکت که در رده‌بندی سال 2014 در رتبه 83 جهان قرار داشت، امسال در رده‌بندی کلی در جایگاه 66 قرار دارد. کار بزرگ این شرکت این است که در رده‌بندی بیشترین درصد حاشیه سود که با بیش از 30درصد حاشیه سود پس از کمپانی امریکایی CF Industries در رده دوم دنیا قرار دارد. پدیده‌های در حال ظهور کمپانی‌های زیادی در سراسر دنیا در حال تلاش برای رسیدن به باشگاه 100 کمپانی برتر جهان هستند و مترصد لغزش کمپانی‌های بالای سر خود و تصاحب جایگاه آنها هستند. برخلاف سال گذشته که ایران در این لیست دارای نماینده بود، امسال نامی از شرکت‌های ایرانی دیده نمی‌شود. سال گذشته پیش‌بینی تحلیلگران ICIS بر این بود که مجتمع TAPICO ایران به زودی وارد باشگاه 100کمپانی برتر جهان شود، اما نه تنها این اتفاق نیفتاد بلکه در گزارش امسال تا رتبه 120 پتروشیمی‌های جهان نامی از این مجتمع دیده نمی‌شود. در این لیست، کمپانی Cabot از امریکا، Showa Denko و Kuraray از ژاپن،PKN Orlen لهستان و شرکت صنایع قطر قرار دارند.

برای مشاهده جدول در سایز بزرگتر اینجا کلیک کنید.