مجلس و مصلحت برجام

در اینجا یک مساله حقوقی وجود دارد که تا به حال در مورد آن شفاف‌سازی صورت نگرفته است. بحث اصلی این است که مصادیق اصل 77 قانون اساسی چگونه شناسایی و مشخص می‌شود؟ همه می‌دانیم که معاهدات و قراردادهای بین‌المللی باید در مجلس تصویب شود اما سوالی که اینجا مطرح است، این است که معاهده چیست و شاخص ما برای تعریف و تعیین آن کدام است؟ و آیا در تشخیص آن باید به متون و ادبیات بین‌الملل مراجعه کنیم مانند معاهده 1969 وین یا به حقوق داخلی و متون فقهی خودمان؟ در اینجا چون دولت در مناسبات بین‌المللی خود معاهده وین را به کار می‌برد در این صورت از نظر دولت، تعریف معاهده و قراردادهای بین‌المللی باید در چارچوب معیارهای معاهده وین صورت بگیرد. در نتیجه از این دیدگاه وقتی اعضای تیم مذاکره‌کننده کشورمان و سخنگوی دولت تاکید بر این مساله دارند که متن برجام معاهده نیست، نظرشان معطوف به اسناد بین‌المللی است. از سوی دیگر نمایندگان مجلس که نظرشان محترم است، توجهی به این موضوع ندارند و بیشتر در تلاش هستند که از لحاظ حقوق داخلی این مساله را تعریف کنند. در اینجا ما در مورد یک اصل قرائت‌های مختلفی داریم. یعنی بین دولت و مجلس تفاسیر مختلفی از اصل 77 قانون اساسی وجود دارد. به عقیده من چون دولت مسوولیت دارد که در مناسبات خارجی طبق اسناد بین‌المللی رویه خود را تنظیم کند، علی‌الاصول باید برای تایید و تعیین اینکه متن برجام معاهده است یا خیر؟ باید به دیدگاه دولت اتکا کنیم. آن طور که شاهد هستیم دولت نیز در این مورد نظر خود را مطرح کرده است. درست است که مجلس دولت را مکلف کرده که لایحه‌یی در این زمینه ارائه دهد اما دولت از لحاظ تکنیکی و فنی این متن را دارای قابلیت و ظرفیت برای تبدیل شدن به یک قانون نمی‌داند. البته مجلس می‌تواند همیشه از جایگاه دستگاه نظارت به موضوع ورود پیدا کند اما سوالی که مطرح می‌شود، این است که خروجی این بررسی چه خواهد شد؟ اگر مجلس برجام را رد کند، آن وقت دولت دچار مشکلاتی جدی خواهد شد و در این صورت بازگشتی خواهیم داشت به وضعیت قبل از برجام که در آن 6 قطعنامه شورای امنیت و تحریم‌های یک‌جانبه و چندجانبه فعال بود. از سوی دیگر اگر مجلس برجام را تصویب کند، یک مداخله‌یی در امور دولت صورت گرفته و اصل تفکیک قوا در این شرایط زیر سوال خواهد رفت. حال با توجه به اینکه به لحاظ فنی متن برجام قابلیت تبدیل شدن به قانون را ندارد در مجموع مصلحت نیست که مجلس با هدف رد یا تصویب برجام را مورد بررسی قرار دهد. * استاد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران