وخامت بازار و کاهش قدرت خرید مردم

قیمت میوه که در سال‌های قبل عمدتا در شب عید و برخی مناسبت‌های سال افزایش می یافت، در ماه‌های اخیر بدون هیچ بهانه ای، بیشتر و بیشتر شده است تا آنجا که دیگر در مغازه‌های میوه فروشی قیمت های دو سه هزار تومانی یافت نمی‌شود. میانگین قیمت میوه در تهران از کیلویی هشت هزار تومان تجاوز کرده است. افزایش قیمت میوه اما در حالی رخ می دهد که سهم میوه در سبد خرید خانوار به طور محسوسی کاهش یافته و ایرانی ها نسبت به قبل بسیار کمتر میوه می خرند و کمتر میوه می‌خورند. روزگاری نه چندان دور، وفور میوه و قیمت های نازل آن سبب می شد تا همیشه یخچال‌خانه‌های شهروندان پر از میوه باشد اما در سال های اخیر، قیمت های نجومی میوه تقریبا یخچال اکثر شهروندان را تهی از میوه یا حداقل از آن کرده است. زمانی، دست پدرها وقتی خانه می آمدند پر از پاکت های میوه بود و در را با پا باز می کردند و اکنون با قیمت های گزاف میوه، پایی برای رفتن به خانه ندارد. گزارش میدانی خبرنگار «قانون» از میوه فروشی ها و میادین میوه و تره بار تهران نیز حاکی از آن است که میل شهروندان برای خرید میوه تنها به دلیل گرانی بی حد و حصر آن بسیار کم شده اما دولت برای آن تدبیری نمی‌اندیشد. اعتراض روحانی به جایی نرسید درج قیمت های گزاف در میوه فروشی‌های شهر و کاهش مصرف آن از سوی مردم چندی قبل و پس از گرانی نوروزی میوه صدای اعتراض حسن روحانی، رئیس جمهور را درآورد که در نامه ای به اسحاق جهانگیری معاون اول خود از افزایش قیمت ۷۰ تا ۱۶۴ درصدی بعضی از میوه‌ها در روزهای آغازین سال گله کرد و وی خواست تا از همین برهه از سال تمهیدی بیندیشد تا با تغییر شیوه خرید میوه وزارت جهاد کشاورزی قیمت میوه برای نوروز ۹۵ وضعیت بهتری را داشته باشد. جهانگیری هم به دنبال نامه رئیس جمهور طی نامه‌ای به رضا ویسه معاون هماهنگی و نظارت خود از وی خواست با برگزاری جلساتی با مسئولان وزارت صنعت و کشاورزی تا شهریور ماه برای تامین و توزیع میوه در نوروز سال ۹۵ چاره اندیشی کند. اما گرانی قیمت میوه تنها محدود به نوروز 94 نشد و در هفته های پس از آن و تا همین روزهای اخیر، شتاب قیمت ها ادامه یافت تا دولت که در اندیشه برنامه ریزی برای میوه عید 95 بود، در ماتم گرانی میوه تابستان 94 گیر بماند. آغاز گرانی های جدید استارت گرانی میوه در سال جاری همزمان با نوبر میوه های بهارانه همچون «گوجه سبز و‌چاغاله‌بادام» زده شد. اما هنگامی که شهروندان قیمت های 80 هزار تومانی و 100 هزار تومانی برای هر کیلو چاغاله را دیدند، گمان نمی کردند این گرانی دامان سایر میوه های بهاری مثل توت‌فرنگی، گیلاس، آلبالو، زرد آلو و ... را نیز بگیرد و آنها مجبور شوند میوه هایی که تا یکی دو سال قبل حداکثر کیلویی سه تا چهار هزار تومان می‌خریدند را در روزهای پایانی بهار 94، 15 تا 20 هزار تومان بخرند. هم اکنون در میوه فروشی های مرکز شهر هرکیلو زرد آلو 14 هزار تومان، گیلاس 18 هزار تومان، آلبالو 16 هزار تومان، توت فرنگی 12 هزار تومان به فروش می رسد. قیمت هر کیلو سیب قندک نیز 14 هزار تومان، پرتقال والنسیا 9 هزار تومان، لیمو شیرین 14 هزار تومان و کیوی 8 هزار تومان است که البته با توجه به نوع کیفیت میوه ها، قیمت در مغازه ها به دفعات متغیر می شود. کاهش خرید میوه از سوی مردم گفت وگوی «قانون» با برخی میوه فروش های مرکز تهران حکایت از آن داشت که میزان خرید میوه توسط مردم از میوه فروشی ها بسیار کاهش یافته و دیگر از خریدهای 10 و 20 کیلویی میوه خبری نیست. سال ها قبل، وفور میوه و قیمت های مناسب آن سبب می شد تا شهروندان به خرید سبدی یا صندوقی میوه بپردازند تا آنجا که دور ریز میوه در منازل شهروندان زیاد بود. اما گفته های میوه فروشان تهرانی حاکی است که اکنون و به خصوص در ماه‌های اخیر، شهروندان در خرید میوه به دو تا سه کیلو قناعت می کنند. خرید میوه های دانه ای در شماری از میوه فروشی های تهران رواج یافته و مردم عمدتا ترجیح می دهند در خرید میوه وسواس زیادی به خرج داده و خرید حداقلی داشته باشند. درخواست برای خرید 500 گرمی میوه ها به خصوص آنها که قیمت‌شان از 10 هزار تومان بالاتر است، تقریبا در تمامی میوه‌فروشی‌های شهر دیده می شود تا حتی به طور تزیینی و نمادین نیز میوه در منازل شهروندان وجود داشته باشد. شلوغی میادین شهرداری اما در حالی که قیمت های میوه در میوه‌فروشی‌های سطح شهر سر به فلک کشیده، گروهی از مردم رهسپار میادین میوه و تره بار شهرداری هستند تا شاید در آنجا میوه را با قیمت مناسب تهیه کنند. قیمت میوه در میادین میوه و تره بار حداقل 50 درصد از قیمت‌های سطح شهر پایین تر است و با آنکه کیفیت آن با میوه مغازه های شهر برابری نمی کند اما نیاز گروهی از شهروندان را تامین می کند. با این حال، گفته‌های غرفه داران میادین میوه و تره بار شهرداری تهران نیز حکایت از کاهش خرید میوه از سوی شهروندان دارد. یکی از غرفه داران میدان میوه‌و‌تره بار قزل قلعه (آل احمد) به خبرنگار «قانون» می گوید: میزان خرید میوه از سوی مردم از سال گذشته روند کاهشی داشته است. با آنکه تعداد مراجعه کنندگان به میادین میوه و تره بار کم نشده و حتی بیشتر نیز شده است، اما مقدار میوه‌ای که شهروندان تهیه می کنند بسیار کم و باعث شده است تا غرفه داران نیز میوه کمتری را عرضه کنند. این مسئله باعث زیان غرفه داران میادین میوه و تره بار نیز شده چرا که فروش سال‌های قبل را ندارند و با کسر اجاره بهای غرفه، چیز زیادی عاید غرفه داران نمی شود. «اعرابی» معاون بازرگانی سازمان میادین میوه و تره بار شهرداری تهران در این باره به خبرنگار «قانون» می گوید: به طور طبیعی با افزایش سطح عمومی قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید، میزان خرید محصولات مختلف کاهش می‌یابد. اما به طور قطع نمی توان گفت که میزان فروش میوه در میادین نسبت به سال‌های قبل کاهش یافته است. وی اظهار می دارد: همواره شهروندان نسبت به محصولاتی که در میادین میوه و تره بار عرضه می شود ، اطمینان دارند و چون نرخ نامه رسمی و مصوب برای انواع میوه وجود داشته و از طرفی نظارت بر کیفیت محصولات می شود، شاهد افزایش مراجعه مردم به میادین میوه هستیم. معاون سازمان میادین میوه و تره بار شهرداری تهران با اشاره به اینکه روزانه بالغ بر 500 هزار نفر از میادین میوه‌و‌تره‌بار خرید می کنند، می افزاید: سطح قیمت محصولات کشاورزی در میادین میوه فاصله ای زیادی با سطح شهر دارد و این مهم سبب شده تا میادین میوه نقشی مهم در اقتصاد خانوار‌های تهرانی داشته باشند. میوه لک‌دار مشتری دارد! اما یکی از نکات قابل تامل در گزارش میدانی خبرنگار قانون از میوه فروش های تهران، مراجعه شماری از شهروندان برای تهیه میوه های به اصطلاح «زده دار» یا «لک دار» بود که به گفته برخی مغازه داران، درخواست برای خرید این گونه میوه ها زیاد است. بر اساس عرف رایج در میوه فروشی ها، میوه های لک دار یا له شده یک سوم قیمت میوه های سالم به فروش می رسد و از آنجا که قیمت میوه بالاست، شماری از شهروندان دنبال میوه لک دار می روند تا به نوعی شرمنده زن و بچه خود نشده و میوه حداقلی به خانه ببرند! در چنین شرایطی کم توجهی مسئولان دولتی به وی‍ژه در حوزه وزارت کشاورزی و البته تعزیرات حکومتی سبب شده تا جولان قیمت در میوه و تره بار ادامه یابد. تازه ترین گزارش بانک مرکزی حاکی است که در هفته اول خرداد ماه، در میادین زیر نظر شهرداری گیلاس عرضه نمی شد و پرتقال درجه یک و طالبی عرضه کمی داشت اما سایر اقلام میوه و سبزی تازه که تعدادی از آنها از نظر کیفی در مقایسه با سایر میوه فروشی ها متفاوت بودند، به نرخ مصوب سازمان میادین میوه و تره بار عرضه می شد.بر این اساس، میوه فروشی های سطح شهر اقلام میوه و سبزی تازه را عرضه می کردند که در گروه میوه های تازه قیمت سیب زرد تخم لبنان معادل 0/4 درصد و طالبی 2/1 درصد کاهش اما بهای سایر اقلام این گروه بین 0/8 تا 9/4 درصد افزایش داشت. در گروه سبزی های تازه قیمت سبزی های برگی ثابت بود و بهای سایر اقلام این گروه بین 1/2 تا 11 درصد کاهش یافت. صیفی به جای میوه یکی از نکات بارز در اتفاقات اخیر بازار میوه، افزایش گرایش مردم به مصرف صیفی جات و تره بار به عنوان جایگزینی برای میوه است. قیمت صیفی جات به نسبت میوه بسیار پایین‌تر است و از این رو، شهروندان بیش از قبل به خرید خیار، گوجه، کاهو، کلم و ... می پردازند که البته نوع سلامت صیفی جات نیز خود جای سوال دارد! با این حال، بازار فروش صیفی جات این روزها داغ است و قیمت های آن نیز قابل تحمل. هم اکنون در میادین میوه شهر تهران هر کیلو بادمجان هزار و 600 تومان، باقلا سبز هزار و 500 تومان، خیار چنبر دو هزار تومان، خیار رسمی هزار و 800 تومان، کدو 900 تومان، کلم هزار تومان و گوجه فرهنگی هزار و 200 تومان عرضه می شود که این محصولات سهم زیادی در سبد خرید شهروندان دارد. افزایش قیمت سبزیجات و میوه در ماه‌رمضان تداوم روند افزایشی قیمت میوه با توجه به نزدیکی به ماه مبارک رمضان روزهای تاریک‌تری را در انتظار بازار میوه و خرید های مردم قرار داده است. در این باره رئیس اتحادیه بارفروشان مشهد گفته که قیمت میوه و تره‌بار را میزان عرضه و تقاضا مشخص می‌کند و از این رو، افزایش قیمت سبزیجات و میوه در ماه رمضان قطعی است. حسین ساکن اظهارداشته قیمت میوه و سبزیجات را عرضه و تقاضا مشخص می‌کند و طبیعتا با آغاز ماه مبارک رمضان و افزایش تقاضا برای سبزیجات و برخی از میوه‌ها با افزایش قیمت آن‌ها روبه‌رو خواهیم بود.وی با بیان اینکه طی سال‌های گذشته خرده‌فروشان قیمت میوه و سبزیجات را بسیار افزایش می‌داده‌اند، اظهارکرده که «متاسفانه ساختار مناسبی در زمینه تعیین قیمت در خرده‌‎فروشی‌ها وجود ندارد و به همین دلیل در مواقعی که تقاضا افزایش می‌یابد شاهد افزایش قیمت توسط خرده‌‎فروشان هستیم.» در چنین شرایطی باید منتظر ماند و دید که تصمیمات دولتی می تواند نجات بخش بازار میوه باشد یا باید منتظر خالی شدن سفره شهروندان از میوه بود.