اقتصاد روسیه هنوز بزرگ است

دلایل کاهش ارزش این پول‌ها میان کشورهای مختلف متفاوت است اما این مشکل یک دلیل اصلی دارد و آن بحران اقتصادی روسیه در پی تحریم‌ها و فشار غرب بر این کشور است. گرچه سال‌ها از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی گذشته و به لحاظ سیاسی کشورهای مستقلی در این منطقه شکل گرفته اما واقعیت این است که اقتصاد این کشورها هنوز (حتی برخی از آنان که روابط دوستانه‌یی نیز با مسکو ندارند) به‌شدت درهم تنیده است و در نتیجه وقوع بحران از یک کشور به کشوری دیگر اجتناب‌ناپذیر به‌نظر می‌رسد. بنابراین می‌توان گفت که اقتصاد روسیه از حیث تاثیرگذاری هنوز به بزرگی اقتصاد جماهیر شوروی است و از همین‌رو غرب ‌باید در تحلیل خود از اعمال تحریم‌ها بر روسیه ارزیابی مجددی بکند زیرا کشورهایی که غرب در پی آن است که نفوذ خود را در آن کشورها به قصد کاهش نفوذ روسیه افزایش دهد، در اصل هنوز پیوند قوی با اقتصاد مادر یعنی روسیه دارند. این پیوند البته شامل کمک‌هایی نیز می‌شود که روسیه با فروش نفت و گاز ارزان‌تر به این کشورها می‌کند. خبرگزاری بلومبرگ در گزارشی این تاثیر را بررسی کرده است. در این گزارش آمده است، سقوط شدید ارزش «منات»، واحد پولی آذربایجان، و «لئو»، واحد پولی مولداوی در هفته گذشته اتفاق افتاد اما پیش از آن، پول‌های سایر کشورهای این حوزه هم تجربه‌های بدی را از سرگذراندند. «گریونا» واحد پول اوکراین بدترین عملکرد را در 2ماه گذشته داشته است و تنها در روز دوشنبه (22فوریه) 11درصد از ارزش خود در برابر دلار امریکا را از دست داد. بانک مرکزی اوکراین در واکنش به این مساله با تشدید قوانین نظارتی، بانک‌ها را از دادن وام به گریونا برای خرید ارزهای خارجی منع کرده و به واردکنندگان هشدار داده است که هرگونه پیش‌پرداخت بیش از 50هزاردلار مورد بررسی دقیق قرار خواهد گرفت. تبعات کاهش ارزش پول اوکراین بر کشورهای سابق اتحاد جماهیر شوروی، به‌مراتب بیش از دیگر کشورهای این منطقه است. روسیه با الحاق شبه‌جزیره کریمه به خاک خود، تقریبا بزرگ‌ترین منبع ارز خارجی اوکراین را در دست گرفته است. ازسوی دیگر جنگ در مناطق صنعتی شرق اوکراین، مناطقی که بیشترین تولیدات فلز کشور در آنجا متمرکز شده است، اقتصاد این کشور را فلج کرده است. صندوق بین‌المللی پول در گزارشی که درباره اقتصاد اوکراین در نوامبر2014 منتشر کرد، آورده است که صادرات اوکراین کمی کمتر از 4میلیارد دلار بوده است. درحالی که این رقم در مدت مشابه سال پیش از آن، نزدیک به 5.6میلیارد دلار بوده است. علاوه بر این، بانک ملی اوکراین نیز عملکرد بسیار بد و غیرمنطقی داشته است. مثلا در شرایطی که ذخایر ارزی رو به کاهش است، تلاش بانک ملی این کشور برای کنترل نرخ ارز نتیجه‌یی جز تشکیل بازار سیاه نداشته است. زمانی که بانک مرکزی به توصیه صندوق بین‌المللی پول، سیاست نرخ شناور ارز را آغاز کرد، بزرگ‌ترین ضرر و زیان را در زمینه ذخایر ارزی تجربه کرد. ضرر و زیانی که البته بازتابی از نگرانی‌ها نسبت به «سیاست کنترل تقاضای ارز خارجی» و تلاش دولت برای تشدید سیستم‌های نظارتی در این زمینه بود. درمورد سقوط ارزش پول کشورهای مولداوی، گرجستان و آذربایجان، گرچه کمتر از اوکراین، اما همگی به‌نوعی با آشفتگی منطقه‌یی ارتباط دارند. لئو، واحد پول مولداوی، هفته گذشته بیش از تمام سال گذشته (2014) در مقابل دلار امریکا از ارزشش کاسته شد. این کشور کوچک که با رومانی و اوکراین همسایه است، دیگر قادر نبود تا ناهماهنگی عمیق ساختاری در اقتصادش را مدیریت کند. مولداوی تقریبا 70درصد از تمام کالاهای مصرفی خود را از خارج وارد می‌کند. به همین دلیل واردات این کشور تقریبا دو برابر صادرات آن است. این کمبود تاحدودی با پول‌های ارسالی توسط کارگران مهاجر به کشورـ که رقم آن در سال گذشته به چیزی حدود 1.61میلیارد دلار رسید- جبران می‌شد. با این حال در 3ماهه چهارم سال2014، کاهشی 20درصدی داشت. زیرا بسیاری از کارگران مهاجر مولداوی در روسیه مشغول به کار هستند و از آنجایی که روبل نیز به‌شدت از ارزشش در برابر دلار کاسته شده، کارگران قادر نبودند تا پول بیشتر برای خانواده‌های خود در مولداوی ارسال کنند. صادرات مولداوی به روسیه درسال گذشته تقریبا به نصف کاهش پیدا کرد. هم به‌دلیل مشکلات داخلی اقتصادی و هم به‌دلیل فشارهای مسکو که تلاش داشت تا مولداوی به جای پیوستن به اتحادیه اروپا، در مدار اقتصادی روسیه باقی بماند. به اینها باید مشکلات قبلی دولت مولداوی را نیز اضافه کرد. دولت مولداوی پیش‌تر بخشی از ذخایر ناچیز خارجی خود را به‌عنوان وثیقه دراختیار سه بانک بزرگ قرار داده بود، اقدامی که پارلمان چپگرای مخالف دولت آن را یک کلاهبرداری و پولشویی خوانده است. ذخایر بین‌المللی مولداوی درحال حاضر کمتر از 2میلیارد دلار است و به پایین‌ترین سطح خود از سال2011 تاکنون رسیده است. اصلی‌ترین مشکل آذربایجان این است که نفت صادر می‌کند. جمهوری آذربایجان از سال2011 سرنوشت منات را با دلار گره زده بود اما از آنجایی که بهای نفت در بازارهای جهانی سقوط کرد، نگه داشتن این همپایی با دلار برای آذربایجان گران تمام شد. در 31ژانویه، ذخایر خارجی کشور 11درصد نسبت به سال گذشته آن، کاهش پیدا کرد. البته اگر روسیه بزرگ‌ترین بازار صادرات آذربایجان نبود، سقوط ارزش پول آذربایجان به این شدت نمی‌بود. گفته می‌شود که رقم صادرات آذربایجان به روسیه در 3ماهه سوم 2014 تا 3 درصد کاهش یافته است. درباره گرجستان وضعیت کمی متفاوت است. برخلاف آذربایجان رقم صادرات گرجستان به روسیه در سال گذشته نه‌تنها کاهش نیافته که افزایش نیز داشته است (حداقل براساس داده‌های صندوق بین‌المللی پول). با این حال صادرات گرجستان به اوکراین درجریان یک سال گذشته تقریبا به نصف رسیده است. این درحالی است که اوکراین در یک دهه گذشته که رابطه گرجستان با روسیه متشنج بوده، بزرگ‌ترین شریک اقتصادی تفلیس به شمار می‌رفت. درمجموع صادرات گرجستان در ماه ژانویه 20درصد کمتر از سال قبل آن بوده است. این کاهش 20درصدی برای کشوری با اقتصادی کوچک به معنی 2.5میلیارد دلار ذخیره ارز خارجی کمتر است که باعث کاهش اجتناب‌ناپذیر ارزش پولی آن می‌شود. بلاروس، نزدیکترین متحد روسیه، کاملا از نظر واردات انرژی ارزان‌تر به مسکو متکی است. بنابراین کاملا قابل پیش‌بینی است که وقتی ارزش روبل روسیه کاهش می‌یابد، پس از اوکراین، بیشترین آسیب اقتصادی را متحمل می‌شود.