چالش‌های رشد اقتصادی از نگاه نیلی

چشم‌اندازی که برای آینده اقتصاد کشور پیش‌بینی می‌شد، بسیار نگران‌کننده بود و در این شرایط بود که کاهش مداوم قیمت نفت تیر خلاصی بر پیکره اقتصاد کشور بود. در چنین شرایطی یافتن راهکاری که بتواند اقتصاد ایران را از این بحران‌ها به سلامت خارج سازد، نیازمند مشارکت تمامی اقتصاددانان و کارشناسان کشور بود و اینگونه بود که مشاور ارشد اقتصادی رییس‌جمهور که ریاست موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را نیز عهده‌دار بود، برگزاری نخستین کنفرانس اقتصاد ایران را تدارک دید که هرکس راهکار و پیشنهادی برای برون‌رفت از این وضعیت داشت، در این کنفرانس حضور داشت و در افتتاحیه این اجلاس، ریاست‌جمهوری با سخنان خود که نشان از گشایش افقی جدید برای کشور داشت، مطالبی را مطرح کرد که این امید را در همگان بارور ساخت که در پایان این کنفرانس راهی برای اقتصاد تدارک خواهد شد. این نشست که غروب روز گذشته به پایان رسید، نخستین کنفرانس اقتصاد ایران بود و قرار شد تا رسیدن به اهداف سند چشم‌انداز در افق ایران 1404 همایشی با این عنوان برای ایجاد وفاق و همدلی و دریافت نظرات عموم کارشناسان برگزار شود. اشتغال در 8 سال گذشته ناچیز بوده است نیلی مشاور اقتصادی رییس‌جمهور در مراسم اختتامیه کنفرانس اقتصاد ایران با بیان اینکه اشتغال در 8 سال گذشته ناچیز بوده است، گفت: برای جلوگیری از افزایش جمعیت بیکاران نیازمند نرخ رشد اقتصادی 6‌درصدی هستیم. مسعود نیلی با بیان اینکه کنفرانس اقتصاد ایران با هدف کلی برگزار شده است، افزود: نخستین هدف این است که با همه ظرفیت دانش اقتصاددانان داخلی می‌توانیم با تحلیل تبیین و راهکارهای مناسب برای خروج از این وضعیت برنامه‌ریزی کنیم و دومین هدف نیز این است که بیش از هر زمان دیگر به وفاق در تحلیل وضعیت، بهره‌گیری از ابزارها و دستاوردهای آنها برسیم. وی با بیان اینکه از سال84 تا 92 میزان اشتغال‌زایی بسیار ناچیز بوده است، اضافه کرد: این درحالی است که موج متولدین دهه60 جمعیت 9‌میلیون نفری است که از سنین نوجوانی به سنین بالاتر می‌رسند و اگر ترکیب جمعیت بیکار کشور را ملاحظه کنیم، ترکیب بیکاران ما درست برعکس شاغلان هستند یعنی بیکاران ما اکثرا بی‌سواد هستند و با این وضعیت طی سال‌های آینده کشور ما با موج جدی بیکاران مواجه خواهد بود. وی در مورد شرایط رفاهی خانوارها، اضافه کرد: جامعه شهری و روستایی از سال86 به بعد متوسط شرایط رفاهی‌شان بهبود نیافته است، اگر این دو مساله اشتغال و بیکاری و همچنین وضعیت رفاهی خانوار را درنظر بگیریم، اقتصاد ما به نرخ رشد اقتصادی پایدار نیازمند است. ثابت ماندن تعداد بیکاران نیازمند نرخ رشد اقتصادی 6‌درصدی مشاور اقتصادی رییس‌جمهور تصریح کرد: برای اینکه تعداد بیکاران در سال جاری ثابت بماند حداقل به یک رشد 6‌درصدی نیاز داریم. وی با بیان اینکه هر رشدی نمی‌تواند رشد اشتغالزا باشد، اضافه کرد: وقتی اقتصاد با رشد و نوسان زیاد باشد اشتغالزایی بسیار کم و ناچیز است. نیلی گفت: بخشی از موانع ما این است که اقتصاد ما در بلندمدت با مشکلاتی روبه‌رو بوده است که نظام مالی، اداری و بودجه‌ریزی، نظام استفاده از درآمد نفت، محیط‌زیست، ثبات اقتصاد کلان و نظام موثر مبارزه با فقر ازجمله عواملی هستند که هر اقتصادی باتوجه به آن می‌تواند رشد کند. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور با بیان اینکه اقتصاد ما با مشکلاتی روبه‌رو بوده است که تحریم آن را تشدید کرد، اضافه کرد: اگر نرخ رشد سرمایه‌گذاری برای پنج سال به‌طور مستمر دو رقمی باشد که چنین موردی در اقتصاد ما نادر است، نرخ رشد سرمایه موجودی ما از دو درصد به 2.9درصد در سال99 می‌رسد و نرخ رشد اقتصادی بلند ما در فاصله دو تا سه درصد خواهد بود. وی تصریح کرد: اکنون با چهار مساله جدی روبه‌رو هستیم که به مشکلات و ایرادات اقتصادی حاکم شده‌اند، نحوه مدیریت اقتصاد در سال‌های وفور درآمدهای نفتی یکی از این مشکلات است که در دهه80 حدود 850‌میلیارد دلار درآمد ارزی داشتیم که در دهه70 حدود 230‌میلیارد دلار بود با وجود این وفور درآمد اما مشکلاتی بر اقتصاد کشور وارد شد. نیلی گفت: درحال‌حاضر اقتصاد ما با مساله رکود تورمی و تحریم روبه‌رو بوده است که مشکل کاهش قیمت نفت نیز بر آن اضافه شده است، این موارد صورت مساله کنفرانس اقتصاد ایران است که تلاش داریم به آن بپردازیم. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور افزود: نیاز عمیق به اصلاح ساختار اقتصادی داریم به‌عنوان مثال افزایش سرمایه بانک‌ها بدون اصلاح قوانین و مقررات و ساختار مضر خواهد بود و مشکلات رفع نمی‌شود. وی گفت: در زمان وفور درآمدهای نفتی ارتباط بین بنگاه‌های کوچک با بزرگ بسیار ضعیف شد که علت آن هم افزایش واردات بود. برای اینکه بتوانیم تولید و اشتغالزایی را افزایش دهیم باید ارتباط بین بنگاه کوچک و بزرگ قوی‌تر شود. بازتعریف قانون صندوق نیلی افزود: برای اصلاح نظام استفاده از منابع نفت، موضوع صندوق توسعه ملی یکی از مباحث جدی بود که باید بازتعریفی از صندوق داشته باشیم. وی همچنین گفت: در طرح‌های عمرانی قابل واگذاری باید مشارکت بخش خصوصی شکل گیرد و سرمایه انباشت‌شده در نفت و گاز به‌صورت کالایی استفاده شود. نظام موثر مبارزه با فقر مشاور اقتصادی رییس‌جمهور با اشاره به موضوع نظام موثر مبارزه با فقر، اضافه کرد: بعد از انقلاب مساله مبارزه با فقر یکی از مساله‌های اصلی نظام بوده است اما اقدامات موثری صورت نگرفته است. حداقل در طرح هدفمندی یارانه‌ها باید بتوانیم موضوعات هدف یا جامعه هدف را مورد حمایت قرار دهیم و حمایت‌ها باید هدفمند، فراگیر و مستمر باشد. وی در مورد ثبات اقتصاد کلان، اضافه کرد: رفتار بودجه دولت باید مبتنی‌بر قاعده و پیش‌بینی‌پذیر باشد و اینکه نقش صندوق باید ثبات‌ساز بوده و برای جلوگیری از نوسان بزرگ کمک کند. دومین کنفرانس اقتصاد ایران وی با اشاره به برگزاری دومین کنفرانس اقتصاد ایران در آینده‌یی نزدیک گفت: در دومین کنفرانس به‌کارگیری افراد دیگری که نتوانستیم در این کنفرانس از آنها استفاده کنیم را در دستور کار خواهیم داشت تا ظرفیت کارشناسی در کنار اقتصاد کشور به کار گرفته شود. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور در زمینه بهبود فضای کسب‌وکار سه راهکار را پیشنهاد داد و افزود: این راهکارها شامل اصلاح قوانین و مقررات، فضای رقابتی و رفع انحصارات و نظام قیمت‌گذاری هستند. نیلی مشاور اقتصادی رییس‌جمهور گفت: درحال‌حاضر مشکلات اقتصادی سبب بدهکارتر شدن بانک‌ها به بانک مرکزی شده است. مسعود نیلی افزود: یکی از بزرگ‌ترین بدهکارها به بانک‌ها خود دولت است. دولت توانسته این بدهی را ایجاد کند و بانک‌ها هم چاره‌یی جزو پذیرفتن نداشته‌اند. وی انتقاد کرد: بازار سرمایه فعال نداریم و بانک‌ها باید تامین سرمایه و نقدینگی را به عهده داشته باشند. مشکلات اقتصادی سبب بدهکارتر شدن بانک‌ها شده است وی افزود: اشکالات درون‌بانکی و قواعد بانکداری سبب بروز مشکلاتی در حوزه اقتصاد شده است. تمام مشکلات بانک‌ها به بدهی‌شان به بانک مرکزی و اضافه برداشت تبدیل می‌شود و نتیجه آن تورم و افزایش پایه پولی خواهد بود. وی تاکید کرد: نخستین راهکار برای رفع بسیاری از مشکلات این است که باید بازار سرمایه فعال‌تر و پویاتر شود. درحال‌حاضر دولت به‌عنوان بزرگ‌ترین بدهکار شناخته شده است، دومین راهکار این است که با انتشار صکوک اجاره، دولت از این مشکل ایجاد شده برای خود و دیگران خلاصی پیدا کند. وی با بیان اینکه بنگاهداری و‌ام پی‌ال دو مشکل بانک‌ها هستند، اضافه کرد: باید بسته جامع و کاملی برای رفع این مشکل تهیه و تدوین شود. بسته اصلاح نظام مالی کشور وی گفت: بنابراین یکی از مهم‌ترین راهکارها تدوین بسته اصلاح نظام مالی کشور است تا مشکلات بانک‌ها تا حدی رفع شود. وی ادامه داد: انباشتی از مقررات و قوانین متعارض بر نظام بانکی ما حاکم است که سبب شده تا تولید و صنعت با مشکل روبه‌رو باشد. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور تصریح کرد: مسوولان ما حرف‌های سازنده می‌زنند اما در نظام اجرایی شدن ارتباطی با مسایل مطرح‌شده ندارد. نیلی افزود: بنگاه‌های انحصاری زیادی داریم که از چارچوب مشخصی تبعیت نمی‌کند و همچنین نقش دولت در قیمت‌گذاری نقش قابل پیش‌بینی نیست و قاعده مشخص برای آن وجود ندارد. وی گفت: خصوصی‌سازی در ایران باعث شد که نظامی از بنگاهداری در کشور شکل گیرد که هویت مشخصی ندارد و معلوم نیست خصوصی است یا دولتی. مشاور اقتصادی رییس‌جمهور افزود: باتوجه به اینکه بزرگ‌ترین بنگاه‌های کشور دولتی و شبه‌دولتی هستند باید اتاق بازرگانی تعریف مجددی از ماموریت خود داشته باشد. بنگاه‌ها تولد دارند اما مرگ ندارند وی گفت: اکنون تولد در بنگاه‌ها را شاهد هستیم اما مرگ نداریم و اینکه بنگاه‌ها با کمترین هزینه چگونه خارج شوند، این موضوع ابهام و اشکالات زیادی دارد. به‌عنوان مثال بنگاهی که قصد انحلال خود را داشته باشد به‌دلیل قوانین و مقررات مشکلات بسیار زیادی دارد.