مشارکت های دولتی و خصوصی چیست؟ نحوه عملکرد + مزایا و معایب آن

​ مالی یک پروژه از طریق مشارکت دولتی و خصوصی می تواند به تکمیل زودتر پروژه منجر شود یا در وهله اول اجرای آن را امکان‌پذیر سازد.

مشارکت های دولتی-خصوصی اغلب شامل امتیازاتی از نوع مالیات یا سایر درآمدهای عملیاتی، محافظت از مسئولیت یا اعطای حقوق مالکیت جزئی خدمات و دارایی های در ظاهر عمومی به حساب می‌آیند به نهادهای انتفاعی بخش خصوصی می‌شوند.

نکات کلیدی

این مشارکت‌ها زمانی به خوبی موثر واقع می‌شوند که برای تکمیل کار در زمان‌بندی تعیین شده و در چارچوب بودجه فناوری و نوآوری بخش خصوصی با مشوق‌های بخش دولتی ترکیب شوند.

خطرات این مشارکت‌ها برای شرکت‌های خصوصی شامل سرریز هزینه‌ها، نقص فنی و ناتوانی در برآورده کردن استانداردهای کیفیت است، در حالی که ریسک شرکای عمومی ممکن است عدم حمایت تقاضا از هزینه های کاربری توافق شده باشد – به عنوان مثال، عوارض استفاده از یک جاده یا یک پل.

مشارکت‌های دولتی-خصوصی علیرغم مزایایی که به همراه دارند، اغلب به دلیل محو کردن خطوط بین اهداف عمومی مشروع و فعالیت‌های انتفاعی خصوصی و به دلیل تصور عمومی از احتمال سوءاستفاده از منابع عمومی به دلیل تبانی و رانت‌جویی با انتقاد مواجه می‌شوند.

نحوه عملکرد مشارکت های دولتی و خصوصی

برای مثال، ممکن است یک دولت شهری به دلیل بدهی زیاد قادر به انجام یک پروژه ساختمانی سرمایه‌بر نباشد، اما ممکن است یک شرکت خصوصی حاضر باشد در ازای دریافت سود عملیاتی پس از تکمیل پروژه هزینه ساخت آن را تامین کند.

مشارکت های دولتی و خصوصی معمولا دارای دوره های قراردادی 25 تا 30 ساله یا بیشتر هستند. تامین مالی ساخت پروژه عمدتا توسط بخش خصوصی تامین می‌شود اما مستلزم پرداخت مبالغی از سوی بخش دولتی و یا کاربران در طول عمر پروژه است.

شریک خصوصی در طراحی، تکمیل، اجرا و تامین مالی پروژه مشارکت می کند، در حالی که شریک عمومی بر تعیین و نظارت بر رعایت اهداف تمرکز می کند. ریسک های انجام پروژه از طریق فرآیند مذاکره بین شرکای دولتی و خصوصی توزیع می شوند و این کار در حالت ایده‌آل و نه همیشه مطابق توانایی هریک از آن‌ها برای ارزیابی، کنترل و کنار آمدن با این ریسک‌ها انجام می‌شود.

اگرچه ممکن است هزینه برخی از کارها و خدمات عمومی از طریق بودجه درآمدی مقام دولتی پرداخت شود که نمونه‌ای از آن را در پروژه های بیمارستانی می‌توان مشاهده کرد اما امتیازات ممکن است مستلزم حق هدایت پرداخت های کاربران باشد – به عنوان مثال، در مورد بزرگراه ها. در مواردی مانند عوارض سایه بزرگراه ها، مبالغ پرداختی بر اساس استفاده واقعی از خدمات تعیین می‌شود. هنگامی که صحبت از تصفیه فاضلاب در میان است، پرداخت هزینه آن با هزینه‌های جمع آوری شده از کاربران انجام می شود.

مهم

مشارکت های دولتی و خصوصی معمولاً در زمینه‌های حمل و نقل و زیرساخت های شهری یا زیست محیطی و اقامتگاه‌های خدمات عمومی یافت می شود.

مزایا و معایب

مشارکت بین شرکت های خصوصی و دولت ها مزایایی را برای هر دو طرف فراهم می کند. به عنوان مثال، فناوری و نوآوری بخش خصوصی می تواند به بهبود کارایی عملیاتی ارائه خدمات عمومی کمک کند. بخش دولتی به نوبه خود مشوق هایی را برای بخش خصوصی فراهم می کند تا پروژه ها را به موقع و در چارچوب بودجه ارائه دهد. علاوه بر این، ایجاد تنوع اقتصادی قدرت رقابت کشور را در تسهیل پایه زیرساخت‌های خود و تقویت ساخت‌وساز، تجهیزات، خدمات پشتیبانی و سایر مشاغل، افزایش می‌دهد.

معایب

معایبی نیز برای این مشارکت‌ها وجود دارد. شریک خصوصی ممکن است از شرکت  در مشارکت های دولتی و خصوصی با خطرات ویژه ای مواجه شود. زیرساخت‌های فیزیکی، مانند جاده‌ها یا راه‌آهن، با خطرات ساخت‌وساز همراه هستند. اگر محصول به موقع تحویل داده نشود، هزینه‌ها از برآوردها فراتر روند، یا پروژه دارای نقص فنی باشد، شریک خصوصی معمولاً بار آن‌ها را به دوش می کشد.

علاوه بر این، شریک خصوصی اگر نتواند خدمات وعده داده شده را ارائه دهد، با خطر دسترسی مواجه می شود. ممکن است شرکتی برای مثال هنگام اداره زندان، بیمارستان یا مدرسه استانداردهای ایمنی یا سایر استانداردهای کیفی مرتبط را رعایت نکند. ریسک تقاضا نیز زمانی رخ می‌دهد که تعداد کاربران خدمات یا زیرساخت‌ها مانند جاده‌ها، پل‌ها یا تونل‌ها، کمتر از تعداد برآورد شده باشد. با این حال، اگر شریک عمومی با پرداخت حداقل هزینه بدون توجه به تقاضا موافقت کرده باشد این ریسک می تواند به شریک عمومی نیز منتقل شود.

مشارکت عمومی و خصوصی از دیدگاه عموم مردم و مالیات دهندگان نیز خطراتی را ایجاد می کند. مشارکت اپراتورهای خصوصی با دولت ممکن است آنها را از پاسخگویی به کاربران خدمات عمومی به دلیل سرسری انجام دادن امور، ارائه خدمات نامرغوب یا حتی نقض حقوق مدنی یا قانونی افراد مصون سازد. در عین حال، شریک خصوصی ممکن است موقعیتی برای افزایش عوارض، نرخ‌ها و هزینه‌ها برای مصرف‌کنندگان دربندی که ممکن است بر اساس قانون یا انحصار طبیعی جغرافیایی مجبور به پرداخت هزینه خدمات خود باشند، بهره‌مند شود.

در نهایت، مشارکت های دولتی و خصوصی نیز مانند هر موقعیتی که در آن حقوق مالکیت و تصمیم‌گیری از هم جدا شده اند، ممکن است مشکلات کارفرما و کارگزار پیچیده ای را ایجاد کنند. این وضعیت با کاهش پیوند بین طرف های خصوصی که تصمیمات مهمی را در مورد پروژه اتخاذ می کنند و از آن‌ها منتفع می شوند و پاسخگویی به مالیات دهندگانی که حداقل بخشی از صورتحساب را پرداخت می‌کنند و ممکن است در نهایت مجبور شوند بار مسئولیت پیامدهای پروژه را به دوش بکشند ممکن است احتمال انجام رفتارهای فاسد، پرداخت پول به رفقای سیاسی و فعالیت های عادی رانت جویی را تقویت کند.

نمونه هایی از مشارکت های دولتی و خصوصی

مشارکت های دولتی و خصوصی معمولاً در زیرساخت های حمل و نقل مانند بزرگراه ها، فرودگاه ها، راه آهن ها، پل ها و تونل ها یافت می شوند. نمونه هایی از زیرساخت های شهری و زیست محیطی شامل تاسیسات آب و فاضلاب است. اقامتگاه های خدمات عمومی نیز شامل ساختمان های مدارس، زندان ها، خوابگاه های دانشجویی و امکانات تفریحی یا ورزشی می‌شوند.