آسیب‌شناسی فقر‌ آموزشی

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در ابتدای همایش از تهیه بسته «مبارزه با فقر» توسط کمیسیون اجتماعی دولت خبر داد و گفت: اکنون فقر شهری به‌ویژه در حاشیه‌های شهرهای بزرگ درحال افزایش است. علی ربیعی افزود: باوجود اینکه توزیع درآمد در تهران در مقایسه با سیستان و بلوچستان متفاوت و فاصله هفت برابری دارد اما فقر در تهران برهنه‌تر و وحشتناک‌تر است. حقوق ماهانه 200هزار تومانی وی ادامه داد: طبق بررسی‌های صورت گرفته، زنان سرپرست خانوار در مقایسه با مردان سرپرست خانوار فقیرتر هستند، در برخی موارد شاهد هستیم که زنان و دختران با حقوق 200 تا 300هزار تومان در ماه مشغول به‌کار می‌شوند که درحال حاضر مشغول پیگیری آن هستیم. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی افزود: فقر روستایی درحال افزایش است و روند آن کاهنده نبوده است، ضمن اینکه باید گفت: اثر رشد اقتصادی بر کاهش فقر در قشر باسوادها در مقایسه با فقیرها بیشتر بوده است. ربیعی افزود: فقر شهری از سال 85 تا 90 رو به افزایش بوده است که همواره این شکاف، بزرگ و عمیق‌تر شده است. وی با بیان اینکه بیشترین مساله و مشکل حاشیه شهرها موضوع آموزش است، اضافه کرد: طبق مطالعات صورت گرفته نسبت میانگین وضعیت مالی سرپرست خانوارهای باسواد در مقایسه با سرپرست خانوارهای بیسواد بهتر است و از نظر توزیع درآمد و امکان‌یابی شغل نیز وضعیت بهتری نسبت به بیسوادها دارند. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به اینکه دولت یازدهم فقر را به رسمیت شناخته است و نابرابری‌ها را درک می‌کند، تصریح کرد: براین اساس تلاش ما این است که فقرزدایی را در برنامه ششم در دستورکار داشته باشیم. ربیعی ادامه داد: درحال حاضر 7میلیون نفر در کشور وجود دارند که در شرایط فقر به‌سرمی‌برند و امنیت غذایی آنها را تهدید می‌کند، این درحالی است که جمعیت پولدار کشور نیز 5میلیون نفر است. وی گفت: اکنون در طرح هدفمندی یارانه‌ها و توزیع سبد کالا جمعیت 7میلیون نفری را هدفگیری کرده‌ایم و در این طرح افرادی که با فقر غذایی جدی مواجه هستند تحت حمایت قرار می‌گیرند و جمعیت تحت حمایت دولت از 7میلیون نفر به 10میلیون نفر خواهد رسید. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی افزود: فقر در آموزش، سلامت، تغذیه و درآمد ازجمله شاخص‌های فقر هستند، در گذشته فقر در روستاها بیشتر مشاهده می‌شد اما این روزها فقر در شهرها گسترش یافته است. ربیعی در راستای جلوگیری از فقر سلامت نیز، گفت: درحال حاضر 6میلیون نفر به تازگی در طرح بیمه سلامت ثبت‌نام شده‌اند. وی با بیان اینکه بیش از 35درصد دختران روستایی از ادامه تحصیل بازمی‌مانند، ‌اضافه کرد: آمار بیسوادی در میان سالمندان و بازنشسته‌های تامین اجتماعی 30درصد است. انصراف 3میلیون دانش‌آموز از تحصیل وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی ادامه داد: 1.5میلیون تا 3میلیون دانش‌آموز در مقطع دبیرستان و راهنمایی نتوانسته‌اند، ادامه تحصیل دهند. همچنین 170هزار دبستانی نیز از ادامه تحصیل بازمانده‌اند با چنین آمارهایی می‌توان گفت امروزه میلیون‌ها نفر از دانش‌آموزان مقاطع مختلف از ادامه تحصیل به دلایل مختلف منصرف می‌شوند. ربیعی با اشاره به پنجره جمعیتی کشور از سال 1340 تا 1385 و وجود جمعیت جوان کشور، اضافه کرد: درحال حاضر ایران در بهترین دوران رشد قرار دارد و چنین شرایطی برای هر کشوری یک نعمت است اما در کشور ما به دلیل عدم توازن‌ها به مصیبت تبدیل شده است. وی تصریح کرد: برخی مسایل در ایران در محاق است که ازجمله آن می‌توان به کیفیت آموزشی اشاره کرد که در مورد این موضوع سخنان موثری زده نمی‌شود. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی ادامه داد: داشتن سواد موثر، داشتن سواد فنی و حرفه‌یی و سواد نظری و علمی ازجمله سطوح مختلف آموزشی کشور هستند که اگر خواهان مبارزه با فقر و بیسوادی در کشور هستیم باید به این موارد توجه جدی داشته باشیم و چنین مواردی در سیاست‌گذاری‌ها مورد توجه قرار گیرد. ربیعی افزود: درحال حاضر شاهد این هستیم که میلیون‌ها نفر در مدارس و دانشگاه‌ها تحصیل می‌کنند اما این افراد پشتوانه علمی لازم و تخصص مورد انتظار از یک تحصیلکرده را ندارند و می‌توان گفت خروجی تحصیل در مقاطع مختلف، تربیت نیروی متخصص و با تجربه در جامعه نیست. شیوع ناهنجاری اجتماعی با وجود تبلیغ فراوان اخلاق وزیر راه و شهرسازی گفت: با وجود اینکه تبلیغ‌های فراوانی از سوی مساجد و رسانه‌های گروهی ازجمله صداوسیما و مطبوعات صورت می‌گیرد، اما باز شاهد ناهنجاری‌های اجتماعی نظیر پدیده اسیدپاشی روی زنان هستیم. عباس آخوندی، افزود: همه تریبون‌ها ازجمله مساجد و صداوسیما و همه رسانه‌ها تا مطبوعات در کشور در مورد اخلاق صحبت می‌کنند اما در عین حال شاهد گسترش رفتارهای ناهنجار هستیم. وی ادامه داد: چرا باوجود اینکه داستان‌های اخلاقی گفته می‌شود اما باز شاهد چنین مواردی در جامعه هستیم بنابراین اخلاق بدون عدل و حق بی‌معنی است، اگر حقی وجود نداشته باشد عدالت دست‌نیافتنی است. وزیر راه و شهرسازی با اشاره به مقاله‌ها و کتاب‌های کاتوزیان پدر حقوق ایران، اضافه کرد: این بزرگوار در مورد عدالت و حقوق صحبت‌های فراوانی کرده است، به‌طور کلی باید گفت که عدالت بدون حق نصیحت‌الملوک خواهد بود و مشکل ما در ایران این است که به چنین موضوعاتی کمتر توجه می‌شود. وزیر راه و شهرسازی افزود: جامعه‌یی عادل است که مظلوم به‌راحتی بتواند حقش را بدون لکنت‌زبان بگیرد. آخوندی گفت: شاید یکی از مواردی که بعد از انقلاب بارها تکرار شده است موضوع عدالت در زمینه‌های مختلف ازجمله آموزش بوده است و در این زمینه صحبت‌های زیادی شده اما از سوی دیگری در سایر امور کمتر به رعایت عدالت توجه می‌شود. وی تصریح کرد: موضوع مهم دیگر در برابر عدالت، حق است، یعنی در مورد عدالت اجتماعی صحبت‌های زیادی می‌شود اما در مورد حقوق اجتماعی خیر، بنابراین با چنین شرایطی عدالت تبدیل به مهرورزی و ترحم می‌شود. وزیر راه و شهرسازی تاکید کرد: زمانی‌که در مورد عدل صحبت می‌کنیم باید در مورد حق و سپس در مورد مسوولیت آن نیز صحبت کنیم و این زنجیره عدل، حق و مسوولیت است که می‌تواند فضای خلاق و پویا در جامعه ایجاد کند و بدون توجه به این موضوع بحث ابتر می‌ماند. شاهد بازتولید فقر در جامعه هستیم مشاور ارشد اقتصادی رییس‌جمهور در ادامه همایش، افزود: رشد اقتصادی شرط لازم برای رفع فقر است اما شرط کافی نیست. مسعود نیلی با تاکید بر اینکه باید سرفصل مشخصی برای رفع فقر در سیاست‌های نظام گنجانده شود، اضافه کرد: به‌جای کمک مستقیم، باید به توانمندسازی افراد اندیشید و آموزش و پرورش پایه اصلی توانمندسازی است، ضمن اینکه در این مورد بین سیاست‌گذاران اختلاف‌نظر وجود دارد. وی ادامه داد: برای رفع فقر باتوجه به اینکه دانش‌آموز، مدرسه و معلم به‌عنوان مولفه‌های توانمندسازی هستند، آموزش و پرورش باید به‌صورت صحیح توسعه پیدا کند. مشاور ارشد اقتصادی رییس‌جمهور افزود: اگر بودجه خانوارها را باهم مقایسه کنیم نابرابری دهک‌های مختلف بین دهک اول و دوم، یک‌به32 تفاوت وجود دارد و مخارج آموزش در این خانوارها بیشتر شبیه کالاهای لوکس است. درواقع فقر بازتولید می‌شود زیرا خانواده‌های فقیر توانایی فراهم‌کردن امکانات آموزشی را ندارند. نیلی در بخش دیگری از صحبت‌های خود هزینه‌های آموزشی بین تهران و سیستان‌و‌بلوچستان را با یکدیگر مقایسه کرد و گفت: در‌حال‌حاضر تهران بیشترین و سیستان‌وبلوچستان کمترین هزینه‌های آموزشی را دارد. مشاور ارشد اقتصادی رییس‌جمهور تصریح کرد: فقر آموزشی در سنین بالا به فقر درآمدی و فقر اجتماعی منجر می‌شود. عدالت‌خواهی عالمانه و غیرپوپولیستی مشاور ارشد اقتصادی رییس‌جمهور افزود: موضوع چگونگی اعمال سیاست‌هایی که منجر به کاهش فقر، بهبود توزیع درآمد و رسیدگی به مردم مناطق محروم می‌شود، از مطالبه‌های اجتماعی با درجه حساسیت بالاست. آنچه بیشتر مورد توجه نخبگان جامعه است سیاست‌هایی است که به‌طور خالص در جهت تحقق این اهداف به‌کار گرفته شود و در جهت کسب محبوبیت مورد سوءاستفاده قرار نگیرد و این عاملی است که بنیانگذاران همایش را به یکدیگر مرتبط ساخته است. وی تصریح کرد: اعضای سیاست‌گذار همایش «توسعه و عدالت آموزشی» اعم از اقتصاددان، جامعه‌شناس، سیاست‌گذار، هنرمند و اهالی رسانه نیز هدف‌گذاری خود را روی اقشار کم‌درآمد و ایجاد فرصت‌های برابر قرار داده‌اند. مدلی که در سال93 در کشور به‌همین‌شکل پیاده شد، طرح بهبود نظام سلامت بود که اثر آن در زندگی روزمره مردم به‌صورت ملموس ظاهر شد بدون اینکه به‌عنوان یک اقدام پوپولیستی ارزیابی شود. عضو شورای سیاست‌گذاری همایش گفت: در‌حال‌حاضر تحولاتی که در هرم سنی جمعیت کشور در دهه60 اتفاق افتاده، باعث حرکت اولویت‌های آموزشی شده است. لایه بزرگی از متولدان دهه60 در همان سال‌ها به سن مدرسه رسید و امکانات آموزشی در مقطع ابتدایی متمرکز شد. متولدان دهه60 اکنون به سن دانشگاه رسیده‌ و امکانات آموزشی بیشتر را در آموزش‌عالی متمرکز کرده‌اند. شاید پس از عبور این نسل از آموزش‌عالی، امکان مطالعه بهتر در این زمینه باشد که عدالت آموزشی را در مقاطع پایین چطور می‌توان در دسترس قرار داد. نیلی ادامه داد: مطالعات نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری روی آموزش ابتدایی منجر به عدالت بیشتری می‌شود. البته به این معنی نیست که آموزش عالی را از یاد ببریم. ولی مبین این است که هرچه منابع صرف آموزش ابتدایی شود، بازده بالاتری خواهیم داشت. وی تصریح کرد: واقعیت این است که تعدادی از مدارس در شرایط نابسامانی به‌سر می‌برند و بودجه دولت نیز در شرایط مساعدی نیست. اکنون حیطه مسوولیت دولت بسیار گسترده شده و باید به این نکته پرداخت که در تخصیص منابع در کل اقتصاد کشور، چه‌کار می‌شود کرد تا اقداماتی مانند این همایش، باعث برانگیختن توجه و حساسیت اجتماعی عموم و همچنین سیاست‌گذاران به این کمبودها شود. نیلی با اشاره به اینکه عده‌یی با انگیزه کمک به ساخت‌وساز مدارس و افزایش دسترسی کودکان محروم به فضای آموزشی، اقدامات درخوری انجام می‌دهند، گفت: البته این امر مختص آموزش و پرورش است که بیانگر اهمیت موضوع نزد مردم است و هرچه با کارهایی مانند برگزاری این همایش‌ها، بتوان این مفاهیم را بهتر در جامعه تبیین کرد، می‌توان منابع مردمی را جهت داد و امیدوار بود که کیفیت فضاهای آموزشی و کیفیت آموزش ارتقا یابد. مشاور ارشد اقتصادی رییس‌جمهور با بیان اینکه آموزش و پرورش ابعاد گوناگونی دارد که شامل فراگیری، نظم‌پذیری، تربیت زندگی اجتماعی و... می‌شود، افزود: اگر سیستم آموزشی بتواند این مقوله‌ها را با حداکثر بهره‌وری به همه دانش‌آموزان عرضه کند؛ امیدوار خواهیم بود که نسل پس از ما فارغ از سطح رفاهی که دارد، آینده‌ساز باشد. نیلی در خاتمه اظهار امیدواری کرد این همایش در حوزه آموزش بتواند طرح اهمیت و حساسیت موضوع را به‌نحو مناسبی انجام دهد و بازتاب یک وفاق عمومی برای دستیابی به عدالت غیرپوپولیستی باشد.