سرانجام آزاد راه تهران - شمال چه می شود؟/اتوبان بن بست

اقتصادآنلاین/گروه عمومی:

بررسی سرانجام آزاد راه تهران- شمال گزارشی است که در هفته نامه آسمان انتشار پیدا کرده است.

جاده پیچ در پیچ به بالاترین بخش کوه می رسد. ابتدای جاده در منطقه شهری و انتهایش در میان فضای بین روستا و شهر محصور شده است. سمت راست جاده در مسیرپایانی به منطقه امامزاده داوود ختم می شود. سمت چپ هم به بازارامامزاده و اتاق های اجاره ای اختصاص دارد. اتاق ها همگی روی هم سوار شده اند و در دل کوه جایی گرفته اند. تعداد زیادی از اتاق های این منطقه در سال های پیش از انقلاب به طور معمول مخفیگاه چپ های فراری بوده اند. صاحبخانه های قدیمی امامزاده داوود هنوز از مردانی با عینک های فرم پهن، شلوارهای جین و سبیل های پهن خاطرات بسیاری در ذهن دارند.

در حال حاضر پاسگاه ابتدای منطقه شرایط را تغییر داده است. صحن امامزاده در روزهای تابستانی میزبان عده ای بسیار از مردامان روستای و حاشیه نشین است که برای زیارت به یکی از مرتفع ترین امامزاده های ایران آمده اند. بعضی از آنها خود را مستضعفانی می دانند که تنها توان زیارت امامزاده داوود را دارند. سفر به مکه، کربلا، سوریه و مشهد برای آنها با هزینه های دلار 2هزار تومانی و یارانه 45 هزار تومانی مقدور نیست. از حیاط رو به دره امامزاده تصویر جاده مارپیچ پیداست. ابتدای همین جاده منطقه ای حصارکشی شده است. حصارها را بنیاد مستضعفان برای اجرای پروژه ای عظیم ایجاد کرده است، بنیادی که براساس فلسفه تاسیس خود باید به وضعیت همین تهی دستان حاضر در صحن امامزاده داوود رسیدگی می کرد.

دهانه تونل از جاده پیداست. طی ماه های گذشته به طور معمول چندین کارگر ساده به همراه تجهیزات ابتدایی در دهانه همین تونل حضور داشتند. کمی پایین تر از آنان تابلوی کوچک نصب شده است. روی تابلو با فونت ریز و مشکی نوشته اند:« آزاد راه تهران- شمال، مجری بنیاد مستضعفان».

یکی از بزرگترین پروژه های عمرانی تاریخ سی سال گذشته ایران در حال حاضر تنها به کمک چند کارگر ساده اداره می شود. تنها در روزهایی که روسای جمهور و وزرای راه و شهرسازی فرصت حضور در منطقه را پیدا می کنند، قدری برترافیک جاده کن افزوده می شود. پیشرفت پروژه در آمارهای دولتی بیش از 50 درصد عنوان شده است و حتی معاون وزیرمسکن، راه و شهرسازی خبر از افتتاح یک فاز آزاد راه در شهریور ماه داده است. 9 ماه پیش از انتخابات ریاست جمهوری یازدهم مهمترین پروژه عمرانی راه سازی کشور به افتتاح خواهد رسید. فضای عمومی ابتدای جاده کن شواهدی در مورد پیشرفت پروژه نشان نمی دهد ولی معاون وزیرمسکن، راه و شهرسازی می گوید:« تمام تلاش ما این است که قطعه‌ی چهار آزادراه تهران _ شمال در شهریور ماه سال جاری افتتاح شود. به این منظور تعداد ماشین‌آلات فعال در این قطعه را افزایش دادیم و با زیاد‌کردن امکانات در تلاش برای اتمام این قطعه هستیم. من هر هفته از این پروژه بازدید می‌کنم و شاهد فعالیت بنیاد مستضعفان و شرکت آزاد‌راه تهران _ شمال هستم. در حال حل مشکلات چینی‌ها به عنوان پیمانکار در قطعه یک آزاد‌راه هستیم. آنها پذیرفته‌اند که فعالیت خود در این قطعه را ادامه دهند. در این راستا ما نیز باید مشکلات آنها را رفع کنیم تا به این ترتیب قطعه یک آزاد‌راه تهران _ شمال نیز در پایان سال 92 تحویل داده شود. برای فعالیت سریع‌تر در دو قطعه‌ی یک و چهار آزاد‌راه تهران _ شمال به بنیاد تذکر داده‌ایم. همچنان معتقدیم که قطعات دو و سه را برای اجرا به یک کنسرسیوم دیگر بدهیم، زیرا بنیاد توانایی اداره‌ آن را ندارد، اما چون مبلغ سرمایه‌گذاری بالا است، علی‌رغم مذاکرات با چند شرکت و کنسرسیوم هنوز موفق به پیدا‌ کردن سرمایه‌گذار نشده‌ایم.»

مسیر آزاد راه از میان املاک مردم عبور می کند که به گفته معاون وزیرمسکن راه و شهرسازی تاکنون تنها ده ملک بزرگ بین راه خریداری شده است. بخش مهمی از اراضی منطقه به ویلاهای شخصی و قهوه خانه های حاشیه جاده اختصاص دارد. منطقه مهمترین بخش گردشگری اهالی غرب تهران به حساب می آید. وعده های افتتاح فاز اول این پروژه در حالی به صورت متوالی از سوی نهادهای دولتی اعلام می شود که هنوز تکلیف اراضی در مسیر آزاد راه هم مشخص نشده است. در این منطقه تاکنون 124 ملک به مساحت 304 هزار متر مربع تملک شده و باید 114 ملک به مساحت حدود 120 هزار مترمربع دیگر نیز آزادسازی شود. مدیرعامل شرکت آزاد راه تهران- شمال در این مورد می گوید:« تملک اراضی معارض به جهت مسایل حاکمیتی طبق قانون بر عهده وزارت راه و شهرسازی است و آنها پس از آزادسازی املاک آن را در اختیار شرکت آزادراه تهران - شمال قرار می دهند تا عملیات ساخت و ساز در آن انجام شود. در گذشته بخشی از منابع طبیعی با مجوز شورای اسلامی وقت سولقان توسط اشخاص حقیقی تصاحب و در آنها ساخت و ساز انجام داده اند که طبق قانون این افراد مالک زمین نیستند و از طرفی خرید مجدد منابع طبیعی توسط وزارت راه و شهرسازی غیر قانونی است. تنها راه موجود برای حل این مشکل، استفاده وزیر راه و شهرسازی از اختیارات تفویض شده ماده 127 قانون اساسی در این زمینه است.» طی 35 سال گذشته وعده های بسیاری در مورد افتتاح آزاد راه تهران شمال داده شده است ولی هر بار اتفاقاتی مانع از پیشرفت کار شده است. فاز جدی راه اندازی آزاد راه تهران، شمال از دوره هاشمی رفسنجانی آغاز شد. برخی خبرگزاری ها اخیرا اعلام کرده اند بنیاد مستضعفان و وزارت راه برای ادامه این پروژه دچار اختلاف شده اند. فازهای دو و سه آزاد راه نیز به دلیل همین اختلاف به طور کامل متوقف شده است. به گفته رئیس شرکت آزادراه، اعتبارات لازم برای راه‌اندازی فعالیت‌های قطعه 2 در بودجه سال‌جاری دیده شده است. بنیاد مستضعفان به‌عنوان شریک 50 درصدی این پروژه مدعی است مشکلات این آزادراه درصورت تأمین منابع مالی و آزادسازی اراضی معارضی برطرف خواهد شد و پروژه حداقل در مناطق یک و 4 زودتر به اتمام می‌رسد. پیش از این معاون وزیر راه و شهرسازی اعلام کرده بود که قطعه یک تا پایان سال‌جاری افتتاح خواهد شد. این تاریخ در پی آن اعلام می‌شد که رانش زمین در این محدوده سبب شد تا وعده افتتاح در پایان سال 90 محقق نشود. نیکزاد وزیر راه و شهرسازی اعلام کرده آزاد راه تا پایان عمر دولت دهم به افتتاح می رسد. او حتی خبر داده در صورت افزایش دامنه اختلافات با بنیاد مستضعفان آنها را کنار خواهند گذاشت. پیش از این در پی بروز تحریم ها، بانک فرانسوی سرمایه گذار در این پروژه نیز از ایران خارج شده بود. نیکزاد یکی از مهمترین چهره های مورد اعتماد دولت به شمار می رود که حتی شایعاتی در مورد کاندیداتوری او در انتخابات ریاست جمهوری نیز به گوش می رسد. حتی یکی از نزدیکان او چندی قبل از نیکزاد به عنوان «مدمدوف دولت دهم» یاد کرده بود. آقای وزیر از انتشار چنین شایعاتی چندان نگران نیست. او تمام امکانات وزارتخانه را برای اجرای برنامه های عمرانی و مسکن مهر بسیج کرده است.

به گفته نیکزاد معاون ساخت زیربناهای وزارت راه، مسکن و شهرسازی موظف شده است تا هر هفته به منطقه سرکشی کند:« به عنوان نمونه برای تحقق این دیدگاه در قطعه چهارم آزادراه تهران- شمال حد فاصل مرزن‌آباد- چالوس (به طول حدود 20 کیلومتر) از چندی پیش هر هفته معاون ساخت زیربناهای حمل و نقل کشور در محل پروژه حضور می‌یابد تا از نزدیک مسائل پروژه بررسی شده و تسریع در عملیات کاری صورت گیرد. البته راه‌اندازی این بخش از پروژه برای اسفندماه سال گذشته پیش‌بینی شده بود که با وقوع یک رانش عظیم به عنوان حادثه‌ای غیرمترقبه خساراتی به وجود آمد که پس از آن با فعالیت شبانه‌روزی عملیات ترمیم در حال انجام است. بهره‌برداری قطعه اول این پروژه حد فاصل تهران-شهرستانک به طول 33 کیلومتر نیز در دستور کار وزارت راه و شهرسازی قرار دارد.»

خبرگزاری ایرنا گزارش داده به دلیل مشکلات اعتباری خط سوم آزاد راه تهران شمال به طور کامل متوقف شده است. مدیر عامل شرکت آزاد راه تهران - شمال، تامین نشدن به موقع منابع مالی و تملک و آزادسازی اراضی مسیر را از دلایل اصلی تاخیر در ساخت آزاد راه تهران - شمال عنوان می کند. عباسعلی آب می گوید:«از سال 82 تا پایان سال 90 حدود 392 میلیارد تومان برای ساخت آزادراه هزینه شده است که وزارت راه و شهرسازی بیش از 190 میلیارد تومان و بنیاد مستضعفان نیز بیش از 202 میلیارد تومان برای آن هزینه کرده اند. منطقه یک آزادراه که از تقاطع بزرگراه شهید همت و آزادگان شروع و تا دو آب شهرستانک ادامه دارد، تاکنون 38 درصد پیشرفت فیزیکی داشته و 217 میلیارد تومان برای ساخت آن هزینه شده است.» در منطقه سوم این آزاد راه به غیر از نقشه برداری تاکنون هیچ اقدام عملیاتی دیگری صورت نگرفته است.» از سوی دیگر خبر می رسد که وزارت راه با بنیاد مستضعفان به اختلاف رسیده است. حتی سال گذشته مجری پروژه اعلام کرده بود در صورت ادامه اختلافات بنیاد مستضعفان از این پروژه کنار گذاشته می شود.

او در گفت و گو با سایت خبرآنلاین گفته بود:« اما اخیرا با مطالعات و بررسی های انجام شده به این نتیجه رسیده ایم مجری این پروژه یعنی بنیاد مستضعفان نتوانسته به تعهدات خود عمل کند. بخشی از خلف وعده بنیاد به عدم تامین منابع مالی خارجی از طریق فاینانس ربط داشت. مقررات خاصی پیش بینی شده اگر مجری پروژه موفق نشود در زمان مقرر این قطعه را تحویل دهد جریمه شود حتی در صورت پایان کار تا قبل زمان مقرر پاداش هم در نظر گرفته ایم.»

منابع خبری اعلام کرده اند قطعات دوم و سوم آزاد راه از بنیاد مستضعفان گرفته شده است. مدیرعامل شرکت ازاد راه تهران -شمال هم در مورد اختلافات بنیاد و دولت می گوید:« برای نمونه در بهمن ماه سال 89 وزارت راه 5 و نیم میلیارد تومان و بنیاد نیز 25 میلیارد تومان بودجه به این پروژه تزریق کردند در واقع به دلیل عدم پرداخت به موقع از سوی وزارت راه تاکنون ساخت این پروژه به طول انجامیده است و پرداخت‌ها توسط دولت و بنیاد هیچگاه به موقع و همزمان نبوده است اما با صراحت می‌گویم دعوایی میان ما و دولت نیست و مساله زیادی بزرگ شده است در تمامی پروژه‌ها اختلاف برداشت ازمتن قرارداد وجود دارد که این پروژه مستثنی نیست. ما شریک قانونی 50 به 50 این بزرگراه هستیم و براساس قانون شرکاء نمی‌توانند به یک باره طرف مقابل خود را از قرارداد حذف کنند. از دید من این مساله اختلاف برداشت از متن قرارداد است شریک قانونی ما نمی‌تواند بگوید بخشی از قراداد برای تو باشد چراکه از نظر قانونی صحیح نیست ما می‌توانیم با مذاکره به طور کامل یا پروژه را ادامه دهیم یا ادامه ندهیم در واقع با رعایت بحث حقوقی و پرداخت حقوق کامل ما شراکت منتفی شود.» در صورتی که منازعه میان وزارت راه و بنیاد مستضعفان به سرانجام برسد، آزاد راه تهران شمال تنها شاهد افتتاح یک فاز خواهد بود. معاون وزیرمسکن، راه و شهرسازی با این حال اعلام کرده در ماه مبارک رمضان توان فعالیت گسترده وجود ندارد و به همین دلیل بازهم افتتاح به عقب می افتد. نیکزاد ولی به صورت جدی رایزنی های خود را برای به سرانجام رساندن این پروژه آغاز کرده است. آزاد راه تهران شمال در آینده سیاسی او نیز اثرات بسیاری خواهد داشت. او طی ماه های گذشته یکی از تصاویر ثابت صفحه اول روزنامه ایران و دیگر رسانه های حامی دولت بوده است. شاید او شایعه «مدمدوف» را جدی گرفته باشد. کسانی که از مقابل دهانه تونل در جاده کن به سمت امامزاده داوود عبور می کنند، شاید مدمدوف را نشناسند. اما کمی بالاتر از دهانه تونل تهران - شمال،تونبلی دیگر در جاده کن قرار گرفته که اخیرا به دستور نیکزاد بالادست ترین نقطه آن به کمک سیمان پوشانده شده است. تصویری از دوره پهلوی دوم پس از 33 سال همچنان در تونل جاده کن باقی مانده بود و حالا با سیمان یکدست صاف شده است.