اکنون زمان مناسبی برای فاز دوم هدفمندی نیست

اقتصادآنلاین/گروه اقتصادکلان:

اکنون زمان مناسبی برای اجرای فاز دوم هدفمندی نیست

امروز رییس کل بانک مرکزی در مورد رابطه اجرای طرح هدفمندی یارانه ها با تورم هشدار داد: «شرایط نباید به گونه‌‌ای باشد که اجرای هدفمندسازی یارانه‌ها فشارهای تورمی را بیشتر از این کند، اجرای پشت سر هم سیاست‌ها ممکن است چنین عواقبی داشته باشد». این در حالی است که پیشتر گزارشها حاکی از آن بود که بانک مرکزی در نامه‌ای به برخی کارخانجات،‌ فعالان اقتصادی و اتاق‌های بازرگانی شهرستانها،‌ اعلام کرده است که برای اجرای فاز دوم قانون هدفمندی یارانه‌‎ها آماده باشند.

مواضع جدید رئیس بانک مرکزی، در حالی است که تاخیر و تعلل دولت در اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه‌ها، واکنش انتقادی برخی از اعضای تأثیرگذار مجلس را در پی داشته است. محمدرضا باهنر در این باره گفته است: «دولت به علت تاخیر در اجرای فاز دوم هدفمندسازی یارانه‌ها تخلف کرده و هر روز که می‌گذرد این تخلف انباشته‌‌تر می‌شود.» دو هفته پیش نیز احمد توکلی، رییس مرکز پژوهش‌های مجلس هشتم درباره زمان اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه‌ها گفته بود: «هر قانونی یک امر حاکمیتی است که اگر تاریخی برای اجرا در آن قید نشده بود، باید بلافاصله اجرا شود؛ درحالی که دولت از اجرای فوری آن سرباز می‌زند».

در همین رابطه امروز دبیر ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها بار دیگر تاکید کرد که قانون بودجه زمان مشخصی برای اجرای فاز دوم هدفمندی‌ یارانه‌ها تعیین نکرده است. محمدرضا فرزین بار دیگر اعلام کرد که قانون تاکید دارد که فاز دوم هدفمندی‌ یارانه‌ها در سال جاری اجرا شود، اما زمانی برای آن معین نکرده است. وی با بیان این‌که ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها در حال مطالعه برای زمان اجرای فاز دوم هدفمندی‌ یارانه‌هاست، گفت: هر وقت موضوع نهایی شود، در این باره اطلاع رسانی خواهد شد.

اکنون سوال مهم این است که آیا تعویق اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه ها در شرایط فعلی، سیاست مناسبی است؟ و آیا هشدارهای رئیس کل بانک مرکزی، در مورد اجرای فاز دوم هدفمندی، هشدارهایی بجا است؟

برای پاسخ به این سوال، ابتدا باید به بررسی شرایط اقتصاد کشور پرداخت. مهمترین ویژگی متغیرهای اقتصاد کلان ایران در حال حاضر چیست؟

1. نرخ تورم در اردیبهشت 1390 به 22.2 درصد رسیده است. به نظر می رسد که بخش اعظم اثرات تورمی ناشی از مرحله اول اجرای قانون هدفمندی یارانه ها در اقتصاد کشور پس از 18 ماه از آغاز اجرای آن، تخلیه شده است. با وجود افزایش نرخ تورم و با توجه به اجرای قانون هدفمندی، نرخ تورم 22.2 درصدی نرخ نگران کننده ای برای تورم نمی باشد.

2. نرخ رشد اقتصادی در سال 1389 به 5.8 درصد رسیده است، اما هنوز آماری از رشد اقتصادی در سال 1390 ارائه نشده است. اما با توجه به شرایط اقتصاد کشور، به نظر نمی رسد که رشد اقتصادی در سال 1390 از 4 درصد فراتر رفته باشد. بر این اساس به نظر می رسد اقتصاد کشور در سال 1390 بیشتر شرایط رکودی را از سر گذارنده است تا شرایط رونق اقتصادی.

3. نرخ بیکاری در سال 1390 به 12.3 درصد رسیده است که نسبت به سال 1389 کاهش بیش از یک درصدی را نشان می دهد. با وجود کاهش نرخ بیکاری، وضعیت اشتغالزایی اقتصاد ایران در سال 1390 نه تنها مناسب نبوده است، بلکه در این سال اقتصاد کشور شاهد از دست رفتن تعدادی شغل نیز بوه است.

4. نرخ رشد نقدینگی در سال 1390 به 19.4 درصد رسیده است که نسبت به سال 1389 کاهش 3.5 درصدی را نشان می دهد. این امر بیانگر اعمال سیاست پولی انقباظی از سوی بانک مرکزی برای کنترل نقدینگی است.

5. نرخ ارز پس از نوسانات گسترده و رکوردشکنی های پی در پی در سال 1390، مجددا در سیر صعودی قرار گرفته و امروز یک شنبه چهارم تیر از مرز 1900 تومان عبور کرد.

مجموعه این شرایط، اگرچه وضعیت بسیار خوبی را از اقتصاد کشور تصویر نمی نماید، اما با توجه به اجرای فاز دوم هدفمندی و تشدید تحریم های اقتصادی، بیانگر وضعیت چندان بدی هم نیست. آیا این بدان معنی است که زمان مناسب برای اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه ها فرا رسیده است؟ به نظر می رسد بزرگترین ریسک اقتصاد ایران در شرایط فعلی، ریسک تشدید تحریم های اقتصادی است. با توجه به عدم توفیق مذاکرات مسکو در حل و فصل تنش بر سر برنامه هسته ای کشور با غرب، این امر که زمان مناسب برای اجرای فاز دوم هدفمندی، چه زمانی است، کاملا به فرآیند ادامه مذاکرات و نتایج حاصل از آن بستگی دارد. اگر فرآیند ادامه مذاکرات، نتایج موفقیت آمیزی در بر داشته و به رفع تحریم های اقتصادی به صورت گام به گام بیانجامد، می توان نتیجه گرفت که در سایه کاهش ریسک های سرمایه گذاری در کشور، کاهش نرخ ارز و بهبود چشم انداز اقتصاد کشور، می توان نسبت به اجرای فاز دوم هدفمندی یارانه ها اقدام نمود. در این صورت اقتصاد ایران می تواند فاز دوم هدفمندی را حتی راحت تر از فاز اول هدفمندی یارانه ها حضم و جذب نماید.

اما در مقابل در صورت عدم موفقیت روند مذاکرات ایران و غرب و به دنبال آن عملی شدن تشدید تحریم های اقتصادی، ریسک های سرمایه گذاری افزایش یافته، نرخ ارز دوباره موج جدیدی از جهش و رکورد شکنی را تجربه نموده و نگرانی ها از چشم انداز اقتصاد کشور افزایش می یابد. در این صورت به نظر نمی رسد اقتصاد ایران در چنین شرایطی آمادگی پذیرش اجرای فاز دوم هدفمندی را داشته باشد. در چنین شرایطی، بهترین راهبرد این است که تمامی ظرفیت های اقتصاد کشور برای عبور از تحریم های اقتصادی و پیامدهای حاصل از آن بسیج شود و فاز دوم اجرای هدفمندی یارانه ها تا سال آینده به تعویق افتد.

بنابراین جمعبندی کلی این است که به نظر می رسد در شرایط فعلی و تا رفع سایه تشدید تحریم ها، اجرای فاز دوم قانون هدفمندی یارانه ها، سیاست مناسبی نیست و از این منظر هشدارهای رئیس کل بانک مرکزی کاملا بجا است. در واقع، اجرای هم زمان فاز دوم هدفمندی یارانه ها و تشدید تحریم های اقتصادی، می تواند رکورد تورمی سختی را بر اقتصاد کشور تحمیل نماید که هزینه های اقتصادی و اجتماعی آن می تواند بسیار بالا باشد و از این منظر تعویق اجرای فاز دوم تا سال آینده، می تواند سیاست مناسبی باشد.

هشدار بهمنی در مورد هدفمندسازی یارانه‌ها

رییس کل بانک مرکزی هرچند اجرای فاز دوم هدفمندسازی یارانه‌ها را بی‌ارتباط با موضوع ارز عنوان کرد اما در مورد رابطه اجرای این طرح با تورم هشدار داد: شرایط نباید به گونه‌‌ای باشد که اجرای هدفمندسازی یارانه‌ها فشارهای تورمی را بیشتر از این کند، اجرای پشت سر هم سیاست‌ها ممکن است چنین عواقبی داشته باشد.

در این شرایط که هنوز برنامه‌های عملی فاز دوم هدفمندسازی یارانه‌ها هم اعلام نشده و به نظر می‌رسد دولتمردان به بهانه کسب آمادگی برای فاز دوم هدفمندسازی یارانه‌ها فعلا تاخیر در اجرای این طرح را در دستور کار دارند گفته‌ها و هشدارهای رییس کل بانک مرکزی نیز نشان می‌دهد که بخش بانکی کشور نیز چندان میل ندارد که سیاستی پشت سر سیاست دیگر اجرا شود.

به گزارش ایسنا، رییس کل بانک مرکزی هرچند اظهار می‌کند که سناریوهای تغییرات قیمتی در فاز دوم هدفمندسازی را در اختیار ندارد و به همین دلیل نمی‌تواند تاثیرات تغییرات قیمتی فاز دوم هدفمندسازی یارانه‌ها را بر نرخ تورم اعلام کند اما متذکر می‌شود که اجرای پشت سر هم سیاست‌ها ممکن است فشارهای تورمی را بیشتر کند.

محمود بهمنی در این مورد می‌گوید: هرچند تاکنون سناریوهای تغییرات قیمتی در فاز دوم هدفمندسازی یارانه‌ها در اختیار ما قرار نگرفته اما اگر ما ارقام را داشته باشیم، کارشناسان ما بلافاصله بر روی آن کار می‌کنند و خیلی سریع تاثیرات تغییرات قیمتی فاز دوم هدفمندسازی یارانه‌ها را بر نرخ تورم اعلام می‌کنند.

وی درباره‌ تاثیر اجرای فاز دوم هدفمندسازی یارانه‌ها بر سیاست‌گذاری ارزی نیز می‌گوید: این موضوع ارتباطی به نرخ ارز ندارد. در شرایط فعلی قیمت ارز را تغییر نمی‌دهیم و حتما سیاست تثبیت داریم. البته ممکن است گاهی مسایل سیاسی بر قیمت سکه و ارز تاثیر روانی بگذارد اما بر قیمت ذاتی تاثیری ندارد.

با وجود این، رییس کل بانک مرکزی در مورد هدفمندسازی یارانه‌ها متذکر می‌شود: وقتی یک مرحله قیمت‌ها افزایش پیدا می‌کند، در مراحل بعد این روند حتما کاهنده خواهد بود. بنابراین باید بین مراحل اجرا زمان کافی در نظر گرفته شود. وی در این مورد به نیز می‌گوید: منظور ما این است که شرایط نباید به گونه‌ای باشد که اجرای یارانه‌ها فشارهای تورمی را بیشتر از این کند.اجرای پشت سر هم سیاست‌ها ممکن است چنین عواقبی داشته باشد.

رییس کل بانک مرکزی در واکنش به این که آیا اخبار مربوط به احتمال توقف گام دوم هدفمندسازی یارانه‌ها را تایید می‌کند؟ پاسخ می‌دهد: نه. بانک مرکزی وارد هدفمندسازی یارانه‌ها نمی‌شود. قصد دخالت نداریم اما آماده هستیم که در این زمینه به وظایف خود عمل کنیم.