کدام بدتر است:سیگار، پیپ یا قلیان؟

سرطان ریه یکی از شناخته‌شده‌ترین و خطرناک‌ترین سرطان‌هاست که سالانه تعداد زیادی از مردم به آن مبتلا می‌شوند. از طرفی، این سرطان با مصرف دخانیات ارتباط تنگاتنگی دارد؛ به طوری که تقریبا 80 درصد از موارد سرطان ریه به استعمال قلیان، پیپ و سیگار مربوط است.

اما ممکن است این سوال برایتان پیش بیاید که کدام یک از محصولات دخانیات خطرناک‌ترند و احتمال ابتلا به این سرطان را بیشتر می‌کنند؟ برای پاسخ به این سوال، گفت‌وگوی ما را با دکتر محمدرضا معدنی، معاون اجرایی جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات ایران، بخوانید.

آقای دکتر! تاریخچه استعمال دخانیات به چه زمانی برمی‌گردد؟ مصرف دخانیات در دنیا بالغ بر دو هزار سال قدمت دارد و در طول این مدت هم دستخوش تحولات زیادی شده است. نخستین‌بار بومیان قاره آمریکا در دوران باستان به خواص گیاه تنباکو پی بردند. کریستف کلمب و همراهانش در سال 1492 میلادی به جزیره‌ای بین آمریکای شمالی و جنوبی رسیدند و متوجه شدند که افراد بومی این منطقه، گیاهی عجیب را روی آتش ریخته و دود آن را داخل ریه‌های خود فرو می‌برند.

کریستف کلمب به تصور اینکه این گیاه، ماده‌ای جادویی دارد، هنگام بازگشت مقداری از برگ‌ها و دانه‌های آن گیاه را با خود به اسپانیا برد و به این ترتیب توتون به اروپا راه یافت و مردم اروپا این گیاه را توباکو (tobacco) نامیدند که در ایران به تنباکو معروف است.

توتون که در سال 1605 میلادی در عثمانی، مصر و هند شناخته شده بود، توسط پرتغالی‌ها وارد ایران شد. اگر چه برخی بر این باورند که توتون نخستین ‌بار در سال 1590 میلادی وارد ایران شده است،اما بررسی اسناد تاریخی‌ نشان می‌دهد مصرف دخانیات در زمان شاه‌عباس در ایران رواج پیدا کرد.

ظاهرا سیگار پرمصرف‌ترین محصول دخانی در سراسر دنیاست. همین‌طور است؟ بله؛ سیگار جزو یکی از مهلک‌ترین محصولات اعتیادآور ساخته دست بشر است و از برگ کاغذ، فیلتر، توتون و اسانس و مواد نگهدارنده ساخته می‌شود. در این بین باید گفت که خطر اصلی را دود ناشی از استعمال این ترکیب ایجاد می‌کند. نیکوتین ماده اصلی و موثر دود سیگار است که اعتیادآور بوده و با عوارض قلبی-عروقی و ایجاد اختلال در سیستم عصبی همراه است

منظورتان از خطر اصلی چیست؟ ببینید؛ دود سیگار دارای دو جریان اصلی و کناری است. جریان اصلی هنگام پک زدن وارد دهان و ریه می‌شود و جریان کناری در فاصله پک زدن‌ها از انتهای سیگار و هنگام بازدم وارد محیط و سپس ریه می‌شود که این دود از چهارهزار ماده مختلف با آثار آنتی‌ژنی، جهش‌زایی، سرطان‌زایی، دارویی و... تشکیل شده است. در عین حال، دود سیگار شامل دو بخش ذره‌ای و گازی است.

بخش گازی 85 درصد دود سیگار را تشکیل می‌دهد و اکسیژن، نیتروژن و مونواکسیدکربن اجزای اصلی آن هستند. مونواکسیدکربن میل زیادی برای ترکیب با هموگلوبین خون دارد و در رقابت با اکسیژن برای ترکیب با هموگلوبین پیروز می‌شود. در نتیجه، انتقال اکسیژن به بافت‌های بدن کاهش می‌یابد.

بخش ذره‌ای نیز 15 درصد دود سیگار را تشکیل می‌دهد و نیکوتین و قطران مهم‌ترین مواد تشکیل‌دهنده بخش ذره‌ای هستند. در عین حال، نیکوتین ماده اصلی و موثر دود سیگار است که اعتیادآور بوده و با عوارض قلبی-عروقی و ایجاد اختلال در سیستم عصبی همراه است.