چرا جایگاه های CNG آب می روند؟

از گچساران تا گیلان، از آبادان تا نیشابور، شهرکرد، مازندران، اصفهان و در یک کلمه همه شهرهای ایران با مشکلی مواجه‌اند که حل آن می‌تواند به بخش بزرگی از مشکلات اقتصادی کشور کمک کند. نفت و فرآورده‌های آن همواره در قرن اخیر حرف اول را در اقتصاد دنیا زده‌اند و مشتقات مربوط به این پدیده خدادادی از قبیل گاز، بنزین نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. بعد از مرحله تولید؛ پخش و توزیع قرار دارد که در مورد توزیع بنزین و گاز برای خودروها، جایگاه‌های سوخت واسطه و توزیع‌کننده اصلی هستند، اما در سال‌های اخیر این بخش از مشکلات بسیاری رنج می‌برد. جایگاه‌داران سی. ان. جی سال‌هاست دم از نبود توجه به این قشر و پایین بودن قیمت کارمزد می‌زنند و از اینکه کارمزدهایشان کم است گلایه دارند. اما از طرفی در بسیاری از استان‌ها، مالکان جایگاه‌های سی. ان. جی به درستی به وظایف خود عمل نمی‌کنند و مردم از آنها رضایت ندارند. کارگاه‌های زیرپله‌ای در تبریز مرداد سال گذشته بود که شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، تبدیل غیرمجاز خودروهای بنزین‌سوز به گازسوز در کارگاه‌های غیرمجاز و به اصطلاح زیرپله‌ای را عامل اصلی صف‌های طولانی جایگاه‌ها در تبریز اعلام کرد. تبریزاز شهرهایی است که صف‌های طولانی در جایگاه‌های سی.ان.جی از مشکلات عمده مردم آن است. مدیران و مسئولان استان همواره دو عامل را در این مورد دخیل می‌دانند و معتقدند که مهم‌ترین عامل صف‌های طولانی در جایگاه‌های سی.ان.جی تبدیل بی‌رویه و غیرمجاز خودروهای بنزین‌سوز به گازسوز در کارگاه‌های غیرمجاز و به اصطلاح زیرپله‌ای است که با وجود هشدارهای داده شده مبنی بر جلوگیری از فعالیت کارگاه‌های مذکور تاکنون نهادهای ذی‌ربط اقدامی در این رابطه نداشته‌اند. تبدیل غیراستاندارد و ناایمن خودروهای بنزین‌سوز به گازسوز علاوه بر خطرآفرین بودن، تناسب تعریف شده میان توسعه جایگاه‌های سی.ان.جی و خودروها را نیز هدف قرار داده و از این بابت منجر به شلوغی نامتعارف جایگاه خواهد شد. همچنین پرداخت نکردن قبوض برق و گاز مصرفی جایگاه‌ها توسط مالک یا بهره‌بردار که متاسفانه با وجود اینکه جایگاه‌داران وجوه ناشی از فروش گاز را مستقیما از مصرف‌کننده دریافت می‌کنند، به دلایل نامشخص از پرداخت به موقع قبوض امتناع می‌کنند که در این ارتباط شرکت‌های مربوطه مجازند برق و گاز جایگاه را پس از اخطارهای کتبی به بهره‌بردار به علت بدهی قطع کنند که این عامل نیز به همراه تعطیلی برخی جایگاه‌ها سی.ان.جی که در معرض تعمیرات دوره‌ای و زمان‌بندی شده قرار دارند سهم موثری در شلوغی جایگاه‌های فعال خواهد داشت. اما در مقابل باید گفت که با وجود 41 جایگاه در تبریز، دلیل تعطیلی آنها مشخص نیست و کسی نمی‌داند که چرا فقط 34 جایگاه فعال است. جالب اینکه سال گذشته فرماندار تبریز نیز با اظهار گلایه از اینکه مشخص نیست که با وجود امکانات و توانایی در تبریز چرا دلایلی مانند خراب یا نبود قطعه باعث تعطیلی جایگاه‌ها و در نتیجه ایجاد صف‌های طولانی برای دریافت سوخت سی‌.ان‌.جی می‌شود گفته بود: کارخانه کمپرسورسازی توانایی و قابلیت فنی برای تعمیر و ارائه خدمات به جایگاه‌های سی.‌ان‌.جی را دارد، اما با توجه به وجود چنین امکاناتی در خود استان استفاده از خدمات و نیروهای شرکت‌های خارج از استان از جمله تهران توسط جایگاه‌ داران هیچ‌گونه توجیهی ندارد. همچنین با توجه به تعطیلی جایگاه‌های سی‌.ان‌.جی موجود در استان به دلایلی نظیر خرابی یا نبود قطعات، اما مشخص نیست که با وجود امکانات و توانایی در خود تبریز چرا دلایلی مانند خرابی یا نبود قطعه باعث تعطیلی جایگاه‌ها و در نتیجه ایجاد صف‌های طولانی برای دریافت سوخت سی.‌ان.‌جی می‌شود. صف‌های طولانی در کهگیلویه وبویراحمد صف‌های طولانی در مقابل جایگاه‌های سوخت سی.ان.جی در کهگیلویه و بویراحمد و معطلی زیاد برای دریافت گاز سال‌هاست که باعث نارضایتی رانندگان و شهروندان آن شده است. همچنین قطعی‌های چند ماهه سی. ان.جی این استان نیز مشکل را چند برابر می‌کند. مثلا در شهرستان چرام حدود 300 خودرو در دو صف طویل که از ورودی شهر شروع و به نقطه‌ای خاتمه نمی‌یابد به گونه‌ای بوده که همه بلوارها، کوچه‌ها و خیابان‌های نزدیک جایگاه سی.ان.جی چرام را پوشش داده و فریاد اعتراض مردم این شهر را بلند کرده است. به‌طوری که آنان اغلب از این وضعیت ابراز گلایه می‌کنند که گاه این صف‌ها از چند 100 متر و حتی کیلومتر فراتر می‌رود و باعث ازدحام و ایجاد دردسر برای آنان می‌شود. اما از سوی دیگر تخلفات جایگاه‌داران را هم نباید نادیده گرفت. مثلا به گفته استاندار کهگیلویه وبویراحمد مسئولان برخی جایگاه‌ها اقدام به فروش گاز و کسب درآمد کرده و بدهی خود به شرکت گاز را پرداخت نمی‌کنند. ناگفته نماند در شهری مانند گچساران، نامناسب بودن محل جایگاه‌های سی‌.ان‌.جی به دلیل قرار گرفتن در ابتدا و انتهای شهر و تعطیلی یکی از این جایگاه‌ها باعث بروز مشکلاتی برای مردم شده است که مسئولان توجهی به این مسئله ندارند. جنوبی‌ها، سرگردان از تعطیلی جایگاه‌ها مردم جنوب کشور هم مانند سایر نواحی از مشکلات مربوط به گاز سی. ان.جی رنج می‌برند. با شروع فصل گرما، شهرهای جنوبی با معضل قطع گاز روبه‌رو هستند. قطعی گاز جایگاه‌های سی.ان.جی در آبادان نیز که با شروع فصل گرما آغاز می‌شود از مشکلاتی است که مردم این شهر واکثر شهرهای جنوبی را رنج می‌دهد. یکی از مشکلات اصلی در سوخت‌رسانی گاز به این جایگاه‌ها در سیستم ناوگان حمل‌ونقل در نقاط گرمسیری، نداشتن سیستم‌های خنک کننده است. اما از سوی دیگرجایگاه‌داران هم دارای کوتاهی و تخلفاتی نیز هستند. سال گذشته فرماندار ویژه آبادان به دلیل اینکه جایگاه‌داران به وظایف خود عمل نمی‌کنند این قشر را تهدید کرد که اگر مالکان جایگاه‌های گاز سی.ان.جی به وظایف قانونی خود عمل نکنند این جایگاه‌ها به افراد واجد شرایط واگذار می‌شود. اما فرمانداری در مذاکره با شرکت گاز، اعلام کرده در صورتی که مالکان بدهی‌های معوقه خود را تا پایان وقت قانونی پرداخت نکنند این جایگاه‌ها به افراد واجد شرایط واگذار شود. مالکان جایگاه‌های گاز سی.ان.جی در شهرستان آبادان موظف هستند ماهانه با شرکت گاز تسویه حساب کنند. البته ناگفته نماند که تعطیلی بخش عمده‌ای از جایگاه‌های سوخت‌رسانی گاز سی.ان.جی در آبادان معضلی بود که از سال گذشته آغاز شد که در این مورد فرماندار گفته بود: پرداخت معوقه‌های مالکان این جایگاه‌ها جزو حقوق عمومی شهروندان شهرستان آبادان است. افزایش نرخ سی. ان. جی و قیمت کارمزد، خواسته جایگاه‌داران جایگاه‌داران سی.ان.جی سال‌هاست که از مشکلات اقتصادی می‌نالند و شکایت از بی‌توجهی دولت به حوزه خود را دارند. به گفته رئیس انجمن صنفی جایگاه‌داران کشور، در سه سال گذشته این قشر با مشکلات عمده‌ای روبه رو بوده‌اند. «اردشیر دادرس» یکی از مشکلات جایگاه‌داران در بخش قیمت‌گذاری را ناشی از تغییرات پی در پی مسئولیت‌ها عنوان کرد و گفت: تغییر نهادهای قیمت‌گذار سی. ان. جی باعث اختلاف نظر، تعلل و تاخیر در اجرای برنامه‌های این بخش شده است، روش کنونی پرداخت کارمزد به جایگاه‌های عرضه فرآورده‌های نفتی (پمپ بنزین ها) و جایگاه‌های سی.ان.جی روشی منسوخ شده است که از ۵۰ سال گذشته در ایران رایج بوده و هنوز ادامه دارد. یک کارشناس در این باره گفت: با توجه به درخواست‌های مکرر جایگاه‌داران می‌توان گفت روش‌های پیمانکاری و حق‌العمل کاری از روش‌های نوینی است که دولت می‌تواند جایگزین روش سنتی کند که در آن کارمزدهای ویژه و درجه‌بندی جایگاه‌ها مدنظر قرار می‌گیرد و علاوه بر اقتصادی بودن فعالیت جایگاه داری، سطح کیفی خدمات رسانی نیز افزایش می‌یابد. «محمود طاهریان» معتقد است: «البته افزایش کارمزد با ید طبق اصول مشخصی انجام شود که مردم را با مشکلات جانبی مواجه نکند ومشکل مضاعف نشود.» اما از طرفی عده‌ای هم هستند که موافق این قضیه نیستند. از جمله یک عضو کمیسیون انرژی مجلس، که در واکنش به افزایش نرخ سوخت سی. ان. جی، گفته است: افزایش نرخ سی. ان. جی تنها راهکار خارج کردن بحران از جایگاه‌های این سوخت نیست، بنابراین دولت بهتر است به جای ایجاد بار مالی اضافی به مردم، با پرداخت یارانه سوخت، کمک خود را از جایگاه داران سی. ان. جی دریغ نکند. «نادر فریدونی» با اشاره به اینکه قیمت سوخت در ایران با کشورهای دیگر قابل مقایسه نیست، گفت: هرچند قیمت سوخت و دیگر حامل‌های انرژی در ایران قابل مقایسه با دیگر کشورها نیست، اما افزایش نرخ سوخت به‌ویژه سی.‌ان.‌جی در شرایط کنونی فشار اقتصادی را بر مردم مضاعف خواهد کرد. به گفته نماینده فیروز آباد، فراشبند، قیر و کازرون در مجلس شورای اسلامی، هرگونه افزایش نرخ سی.ان.جی بدون ایجاد ساز و کارها و تسهیلات مناسب برای مصرف‌کنندگان این سوخت، مشکلات عدیده‌ای را به‌وجود خواهد آورد. درست است که بسیاری از جایگاه‌داران سوخت سی.ان.جی با مشکلات مالی و اقتصادی روبه‌رو شده‌اند، اما این موضوع دلیلی بر این امر نمی‌شود که برای جلوگیری از ورشکستگی این صنف، قیمت‌ها را افزایش دهیم و مردم را متضرر کنیم. افزایش قیمت سوخت سی. ان. جی باعث رشد مصرف بنزین خواهد شد، بنابراین باید تدابیری اتخاذ شود که مردم به جای رویگردانی از این سوخت پاک و ارزان به استفاده از آن تشویق شوند.» شورای اقتصاد، تصمیم گیرنده نهایی است نماینده نیشابور نیز در این باره گفت: «قرار بود کارمزد جایگاه‌داران از 40 تومان به 80 تومان تغییر پیدا کند که هم ستاد هدفمندی یارانه‌ها و هم وزارت صنعت، معدن و تجارت موافقت کرده بودند.» «علی مروی» افزود: «بعد از آن در جلسه‌ای که در کمیسیون برگزار شد، تصمیم بر این شد که افزایش کارمزد سی.ان.جی داران از سوی شورای اقتصاد مشخص شود و این شورا باید تصویب کند.» مروی افزود: البته قرار شده است وزارت نفت این قیمت را تعیین کند و برای شورای اقتصاد بفرستد و در این شورا تصمیم نهایی گرفته شود. در مجموع باید گفت که قیمت‌گذاری سی.ان.جی ابتدا از سوی ستاد مدیریت حمل‌‌ونقل و سوخت صورت می‌گرفت و سپس ستاد هدفمندی یارانه‌ها مسئولیت این بخش را به عهده گرفت. پس از ستاد هدفمندی، سازمان حمایت ازمصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان به این بخش وارد شد و حال قیمت‌گذاری سی.ان‌.جی به شورای اقتصاد واگذار شده است.» این نماینده نیشابور در پاسخ به اینکه وضع جایگاهای سوخت نیشابور از چه قرار است، گفت: «در همه کشور وضع یکسان است، مناطقی که مشتری کمتری دارند طبیعتا لطمه بیشتری می‌بینند، اما در مجموع همه از یک مشکل رنج می‌برند.» نوسان نرخ سوخت و گلایه جایگاه‌داران به هر حال جایگاه‌های سوخت سی. ان. جی طی سال‌های گذشته از نوسان نرخ سوخت گلایه داشتند امیدواریم در دولت جدید شاهد ثبات قیمت سوخت باشیم و دیگر مانند دولت نهم و دهم نوسان قیمت سوخت سبب اضطراب جایگاه‌داران نشود. با توجه به شکل‌گیری دولت جدید انتظار می‌رود مشکلات و دغدغه‌های جایگاه داران در این دولت مورد توجه قرار گیرد تا دیگر شاهد صف‌های طولانی و عریض و طویل نباشیم. اگر مشکلات جایگاه‌داران سوخت مورد توجه قرار نگیرد نارضایتی شهروندان را به دلیل خوب نبودن ارائه خدمات به‌دنبال خواهد داشت.