آیا سلطان، میانجیگر ایران و آمریکا است؟

به گزارش اقتصاد آنلاین روزنامه اعتماد در یادداشتی نوشت:

قابوس ابن سعید سطان مشهور به «سلطان قابوس» امروز در حالی وارد فرودگاه مهرآباد شد که حرف و حدیث‌های زیادی درباره چرایی سفر او به تهران در محافل سیاسی و رسانه‌ها به گوش می‌رسد. سلطان 73 ساله عمانی که پیش از این دو بار و در سال‌های 1350 و 1388 به ایران سفر کرده اگرچه نخستین میهمان خارجی حسن روحانی و دولت یازدهم خواهد بود اما سفر امروز او تفاوت‌های عمده‌یی با آمد و رفت‌های پیشین پادشاه عمان دارد چرا که نه تنها شرایط ایران با پایان کار محمود احمدی‌نژاد در ریاست‌جمهوری تغییر کرده که خاورمیانه هم‌اکنون با بحران‌ها و چالش‌های جدی‌ای روبه‌رو است و در این میان مذاکرات روسای دو دولتی که توانایی حل و فصل برخی از مشکلات منطقه‌یی را دارند برای خیلی از افکار عمومی نگران از آینده منطقه حائز اهمیت است. اما این همه جذابیت‌های سفر سلطان قابوس به تهران نیست چرا که همزمان با انتشار خبر سفر او به تهران، شایعاتی درباره نقش میانجیگری عمان میان ایران و امریکا در رسانه‌ها منتشر شد. از دیگر سو سلطان قابوس امروز در کاخ سعدآباد مورد استقبال رسمی حسن روحانی قرار گرفت تا پس از هشت سال سعدآباد کارکرد موزه‌یی خود را تغییر دهد و جای پاستور را برای میزبانی از میهمانان خارجی بگیرد. اما به واقع چرا سفر سلطان کشوری که تنها سه میلیون و 312 هزار جمعیت دارد این همه نقل محافل سیاسی و بین‌المللی است؟ آیا سلطان قابوس حاوی پیام ویژه‌یی برای ایران است؟ اگر حامل پیامی است، چه پیامی را از کجا برای رییس‌جمهور جدید ایران آورده است؛ کشورهای عربی یا کشورهای غربی و به ویژه ایالات متحده امریکا؟یا آنکه سلطان قابوس آمده تا نقش نیمه‌کاره خود در بازی میانجیگری ایران با غرب را کامل کند و در این میان برای خود و عمان سودی به جیب بزند و برود یا آنکه او در راستای تحکیم مناسبات دوجانبه و رایزنی‌های مستمر سیاسی و منطقه‌یی به تهران آمده است؟ سفری فراتر از یک سفر دیپلماتیک پاسخ این پرسش‌ها یقینا زمانی که سلطان قابوس سه‌شنبه تهران را به قصد مسقط ترک کند مشخص خواهد شد اما همچون چند روز گذشته، یکی از سایت‌های خبری اصولگرایان به نقل از کسی که او را منبع آگاه در سفارت عمان در تهران معرفی کرده سفر سلطان قابوس به تهران را فراتر از یک سفر معمولی و دوجانبه دانسته است. به گفته این منبع آگاه عمان در تلاش است تا در مسیری که از چند سال گذشته به عنوان میانجیگر میان ایران و برخی دولت‌های غربی آغاز کرده است، گام‌های بلندتر و موثرتری بردارد. میانجی یا پیام‌آور؟ با توجه به رابطه خوب و بی‌حاشیه‌یی که سلطان عمان طی 40 سال گذشته با ایران داشته است اظهارات این منبع آگاه دور از ذهن نیست. اما در این میان همچنان تصوری از نقشی که سلطان قابوس در جست‌وجوی آن است، نمی‌توان داشت. آیا او تنها حامل یک پیام مشخص برای ایران است یا به دنبال میانجیگری است؟با نیم‌نگاهی به کاراکتر شخصیتی سلطان قابوس و جنس ارتباطی که او همزمان با ایران، کشورهای عربی و غرب دارد، می‌توان گمانه میانجیگری را برای او بیشتر مد نظر قرار داد. سلطان قابوس می‌تواند میانجیگری کند؟ بر اساس تعاریف علمی موجود، «میانجیگری، دخالت طرف سومی است که، اول مشکل را بررسی و تعریف می‌کند، سپس با هر گروه بصورت جداگانه گفت‌وگو کرده، و با طرح توصیه‌هایی که تنظیم خواهند شد به راه‌حل مورد توافق دو جانبه‏یی دست می‏یابد.» و میانجیگر، طرفی است که از «اقتدار رسمی» برخوردار نیست، اما در روابط طرفین متخاصم ایفای نقش آن هم با رعایت کامل بی‌طرفی می‌کند. بر اساس این تعاریف از مشخصات و مختصات میانجیگری و نیم نگاهی به سوابق سلطان قابوس به نظر می‌رسد که پادشاه عمان از ظرفیت خوبی برای این نقش برخوردار است و به نظر می‌رسد که سلطان قابوس علاقه‌مند است تا در مقام بالاترین مقام کشور عمان در راستای عملیاتی کردن ماده 33 منشور ملل متحد گام بردارد. این اصل می‌گوید: «طرفین هر اختلاف که ادامه آن ممکن است حفظ صلح وامنیت بین‌المللی را به خطر اندازد، باید پیش از هر چیز از راه مذاکره، تحقیق، میانجیگری، سازش، داوری، تصفیه قضایی، توسل به موسسات و ترتیبات بین‌المللی یا دیگر راه‌های مسالمت‎آمیز به انتخاب خود مبادرت ورزند.» میانجیگری همیشه موفق سلطان عمان در چند سال اخیر با استفاده از روابط نزدیک خود با ایران، کشورهای عربی و غرب، توانسته به موفقیت‌هایی دست یابد. سلطان قابوس در سال 66 تلاش کرد تا با برگزاری نشست‌هایی در مسقط بین ایران و عراق به پایان جنگ کمک کند که البته نتایج ملموسی کسب نکرد. همچنین در نتیجه اعتماد میان تهران و مسقط، سفارت عمان مسوولیت حفاظت از منافع ایران در لندن را برعهده گرفته است. سلطان قابوس در چند سال اخیر بارها با میانجیگری میان تهران و پایتخت‌های اروپایی، زمینه آزادی شهروندان بازداشتی از دو طرف را فراهم کرد. شیوه کار هم این‌گونه بود که سلطان قابوس با میانجیگری دوجانبه، بعد از آزادی هر شهروند ایرانی یا غربی، آنها را با استفاده از هواپیمای اختصاصی به مسقط منتقل می‌کرد و بعد از چند روز میزبانی، تحویل کشورشان می‌داد. اوج میانجیگری سلطان قابوس هم در ماجرای سه شهروند امریکای بازداشتی در ایران (سارا شورد، شین بائر و جاشوا فتال) بود که هر سه بعد از پرداخت وثیقه 5/1 میلیارد تومانی آنها توسط پادشاه عمان، از زندان آزاد و در دو مرحله با استفاده از هواپیمای اختصاصی پادشاهی عمان به مسقط منتقل و تحویل خانواده‌هایشان شدند. همچنین آزادی مجتبی عطاردی (استاد دانشگاه شریف که در امریکا بازداشت بود)، شهرزاد میرقلی خان (زندانی در امریکا) و نصرالله تاجیک (سفیر اسبق ایران در اردن که در لندن بازداشت بود) با میانجیگری‌های سلطان قابوس محقق شد. برخی رسانه‌ها از سرگیری روابط بین ایران و عربستان و انگلیس در دهه 1990 را به واسطه‌گری عمان مرتبط دانسته‌اند. پیشنهادات سلطان قابوس در سفر به تهران اما در حالی که شبهات و شایعات درباره چرایی سفر سلطان قابوس به تهران همچنان وجود دارد یک روزنامه لبنانی در گزارشی، لغو بخشی از تحریم‌ها علیه مبادلات بانکی ایران و غنی‌سازی اورانیوم این کشور را از جمله موضوعات مورد بحث سطان عمان در تهران برشمرد. به گزارش عصر ایران، روزنامه الاخبار چاپ بیروت در گزارشی به نقل از منابع آگاه عمانی نوشت: «قابوس بن سعید» سلطان عمان در سفر به ایران تلاش می‌کند زمینه مذاکرات غیرمستقیم ایران و امریکا را فراهم کند. سلطان قابوس برای طرح پیشنهادات خود در تهران موافقت‌های مقدماتی از امریکا و ایران دریافت کرده است. بر اساس گزارش این روزنامه لبنانی گام‌هایی که زمینه چنین گفت‌وگوی غیرمستقیمی را فراهم می‌کند بر حل مشکل سوییفت (یکی از کانال‌های مبادلات پولی بانکی میان کشورها) متمرکز خواهد شد. هم‌اکنون سوییفت تحت فشارهای امریکا از ارائه خدمات بانکی پولی به ایران خودداری می‌کند. به گزارش این روزنامه لبنانی، دومین مساله‌یی که پادشاه عمان در دیدار با مقامات ارشد ایرانی درباره آن گفت‌وگو خواهد کرد؛ موضوع غنی‌سازی اورانیوم تهران است. از سوی دیگر برخی خبرها حاکی از آن است که امریکایی‌ها به این اقناع رسیده‌اند که باید اعتراف کنند ایران در خلیج فارس و دریای مدیترانه یک قدرت منطقه‌یی است که نمی‌توان آن را برای حل هر یک از پرونده‌های منطقه‌یی نادیده گرفت و سلطان قابوس در عین حال حاوی این پیام برای دولت ایران است. جزییات اعلام شده دستور کار سلطان قابوس سیدعباس عراقچی، سخنگوی دستگاه دیپلماسی درباره انتشار اخباری مبنی بر اینکه سلطان قابوس حامل پیامی از سوی امریکا برای جمهوری اسلامی ایران است، گفت: ممکن است وی مباحثی که مورد علاقه‌شان بوده، از طرف خود یا از طرف کشورهای ثالث مطرح کنند، اما ما در این زمینه اطلاعی نداریم. حسین نوش‌آبادی، سفیر سابق ایران در عمان اما همچون سید عباس عراقچی، تلاش کرد تا سفر سلطان قابوس را تنها یک سفر معمولی معرفی کند. نوش‌آبادی در گفت‌وگو با مهر مهم‌ترین علت سفر پادشاه عمان به تهران را «امضای موافقتنامه پنج‌جانبه ترانزیت کالا و مسافر» اعلام کرد. وی با بیان اینکه موقعیت جغرافیایی دو کشور ایران و عمان باعث شده پیوندهای قوی‌تری با یکدیگر داشته باشیم، اظهار داشت: پیوندهای دو کشور در حفظ و ثبات خلیج فارس، پیوندهای تاریخی و قرابت‌های خونی باعث شده روابط روز به روز گسترش پیدا کند. نوش‌آبادی با تاکید بر این امر که سفرها در سطح مقامات می‌تواند بر عمق روابط بیفزاید، تصریح کرد: خوشبختانه طی دو دهه گذشته هر روز شاهد توسعه روابط بوده‌ایم. 14 کمیسیون مشترک اقتصادی بین ایران و عمان برگزار شده است که سیزدهمین کمیسیون در سال 89 در مسقط و چهاردهمین آن سال گذشته در تهران برگزار شد. وی به تشکیل کمیسیون‌های علمی و برگزاری چندین اجلاس در این راستا نیز اشاره کرد و گفت: امیدواریم با شکل‌گیری دولت جدید در بخش‌هایی که از ظرفیت‌ها به کار گرفته نشده قوت بیشتری بگیرد. روابط ایران و عمان همواره رو به رشد بوده و در مقایسه با سایر کشورها رشد قابل توجهی داشته است. سفیر سابق ایران در عمان ادامه داد: سلطان قابوس در سفر خود به ایران با مقام معظم رهبری، رییس‌جمهور و سایر روسای قوا دیدارهایی خواهد داشت که این دیدارها به طور طبیعی آثار مثبتی در پی دارد. وی در این باره که آیا این سفر دستور کار ویژه‌یی خواهد داشت، بیان کرد: روابط ایران و عمان همواره بدون تنش و حاشیه بوده است و ما با دولت عمان درباره تحولات خاورمیانه مشورت داشته‌ایم. هماهنگی‌ها تداوم دارد و امیدواریم در این سفر تعمیق پیدا کند. نوش‌آبادی گفت: کشور عمان در جهت آرامش منطقه‌یی و کاهش بحران‌ها همیشه طرف مشورت ما بوده است و دولت عمان همیشه تلاش کرده که تنش‌ها را به حداقل برساند. سیاست خارجی عمان مبتنی بر رفع هر گونه تنش می‌تواند کمک خوبی برای منطقه و گسترش مناسبات باشد. وی تاکید کرد: مطمئن هستیم که سفر سلطان قابوس به تهران اثربخش خواهد بود و می‌تواند الگویی برای سایر کشورها برای گسترش روابط باشد. ما نیز در جمهوری اسلامی ایران سیاست توسعه روابط با کشورها به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس را دنبال می‌کنیم.